Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti’nin eyalet ordusu içerisinde yer alan ve sınır boylarında görev yapan bazı birimler, savaş meydanındaki sıra dışı cesaretleri ve gösterişli kıyafetleriyle düşman üzerinde psikolojik baskı kurmayı amaçlamışlardır. Özellikle kartal kanatlı başlıkları ve leopar/kaplan postundan pelerinleriyle tanınan, 'eceline susayan' veya 'cesur' anlamına gelen bir isimle anılan bu askeri birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde toplumun sosyal, hukuki ve idari bakımdan teşkilatlanmasında "Millet Sistemi" esas alınmıştır. Bu sisteme göre halk, modern ulus devletlerdeki etnik köken veya dil birliği gibi kriterler yerine farklı bir temel üzerinden gruplandırılmıştır. Buna göre, Osmanlı toplumsal yapısını şekillendiren Millet Sistemi'nin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toprak hukukunda, mülkiyeti devlete ait olan (mirî) araziler ile şahıslara ait olan (mülk) araziler arasındaki ayrım Nişancı tarafından tutulan tahrir kayıtları ile kesinleştirilirdi. Mirî arazi sisteminde reayaya tanınan "tasarruf hakkı", toprağın mülkiyetine (rakkabe) sahip olma yetkisini içermezdi. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir arazinin hukuki statüsünün "mirî" araziden "mülk" araziye dönüştüğünü gösteren kesin bir uygulamadır?

Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılda, özellikle 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın getirdiği ağır mali yükü hafifletmek ve bütçe açığını kapatmak amacıyla başvurulan; devletin yıllık gelir paylarının senetler (hisseler) hâlinde parçalara bölünerek zenginlere ve Galata bankerlerine satılmasına dayanan ilk iç borçlanma sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde padişahın mutlak vekili olan, padişahın mührünü (Mühr-ü Hümayun) taşıyan ve padişah sefere katılmadığında "Serdar-ı Ekrem" unvanıyla orduya komuta eden görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılda I. Ahmed döneminde "Ekber ve Erşed" sistemine (hanedanın en yaşlı ve olgun üyesinin tahta geçmesi) geçilmiş ve bu süreçte şehzadelerin sancağa çıkma usulü kaldırılarak "Kafes Usulü" uygulaması başlatılmıştır. Bu değişikliğin Osmanlı devlet yönetimi ve merkez teşkilatı üzerindeki en temel ve doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatlanmasında, 'Kaza' adı verilen idari birimlerin yönetim yapısı eyalet ve sancaklardan farklılık göstermektedir. Kazalarda asayiş ve güvenlik işlerinden sorumlu olan görevli, doğrudan doğruya o bölgedeki mülki ve adli otoritenin gözetiminde görev yapardı.

Buna göre, bir kazada güvenliği sağlamakla görevli olan Subaşı, aşağıdaki yetkililerden hangisinin denetimi altında çalışmaktaydı?

Osmanlı klasik döneminde eyalet ve sancakların yönetiminde görev alan askeri-idari amirlerin (Beylerbeyi ve Sancakbeyi), bölgelerindeki adli ve mülki denetçiler olan kadılar üzerinde herhangi bir hiyerarşik üstünlüğe sahip olmaması merkeziyetçi yapının korunmasında kritik bir rol oynamıştır. Bu bağımsızlık ilkesi sayesinde kadılar, gerektiğinde yöneticilerin haksız uygulamalarını merkeze rapor edebilme yetkisine sahip kılınmıştır. Kadıların bu özerk konumunu güvence altına alan temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde adalet mekanizmasının işleyişini ve yargı bağımsızlığını korumak adına kadılar, idari amirlerden bağımsız bir hiyerarşiye tabi tutulmuştur. Bu doğrultuda; taşradaki kaza birimlerinde görev yapan kadıların atama, nakil ve terfi işlemlerinden sorumlu olan, aynı zamanda bu sınıfa ait özlük dosyalarını (ruznamçe) tutan İlmiye sınıfı mensubu Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatı; askeri-idari (Seyfiye), adli-dini (İlmiye) ve bürokratik (Kalemiye) olmak üzere üç temel sınıfa dayalı bir yapıya sahipti. Aşağıdaki tabloda bu sınıfların bazı özellikleri ve temsilcileri verilmiştir:

Buna göre, tablonun doğru bir şekilde tamamlanabilmesi için X, Y ve Z alanlarına getirilmesi gereken bilgiler aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde Orhan Bey döneminde teşkil edilen ilk düzenli ordu birliği olan 'Yaya ve Müsellemler', I. Murat döneminde Kapıkulu Ocaklarının kurulması ve ordunun profesyonelleşmesiyle birlikte klasik dönemde aşağıdaki görevlerden hangisine dönüşmüştür?

Osmanlı klasik döneminde hukuk ve eğitim işlerinden sorumlu olan, Divan-ı Hümayun’da büyük davalara bakan, mahkemelerde tutulan 'Şer’iyye sicilleri' ile miras kayıtlarının yer aldığı 'Tereke defterleri'nin düzenini denetleyen ve kadıların atama işlemlerini yürüten görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik döneminde yargı mekanizması, toplumsal düzenin sağlanması ve devlet otoritesinin hukuk zemininde meşrulaştırılması için titizlikle kurgulanmıştır. Bu sistemde yargı görevlilerinin dahil oldukları sınıflar ile üstlendikleri mali ve hukuki sorumluluklar arasında keskin sınırlar bulunmaktadır. Osmanlı hukuk sistemindeki yargı birimleri ve görevlilerinin işleyişi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi idari ve hukuki yetkiler bakımından yanlış bir bilgidir?

Osmanlı toplumsal yapısında "Reaya" statüsündeki bir Müslüman gencin, medrese eğitimini tamamlayarak "Beraya" (Yönetenler) sınıfına dahil olması dikey hareketliliğin en bariz örneğidir. Bu süreçte, medreseden mezun olan adayların (danışmend), "İlmiye" sınıfı içerisinde kadılık veya müderrislik gibi resmî bir göreve atanmadan önce isimlerini deftere yazdırıp sıralarını bekledikleri adaylık sürecini ifade eden sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra idaresinde; eyalet, sancak, kaza ve köy şeklinde bir idari hiyerarşi mevcuttur. Dirlik sisteminin uygulandığı "Salyanesiz" (yıllıksız) eyaletlerde, bu birimlerin yönetimi ve güvenliği "seyfiye" sınıfınca sağlanırken, adalet hizmetleri "ilmiye" sınıfınca yürütülmüştür. Bu doğrultuda, dirlik topraklarında yetişen "Cebelü" denilen askerlerin barış zamanında asayişinden ve eğitiminden sorumlu olan yetkili ile aynı idari birimlerdeki yargı işlerinden sorumlu olan görevli aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Osmanlı toplumsal yapısında bireylerin veya grupların sosyal statülerinde, mevkilerinde veya sınıflarında bir değişiklik yaşanmadan; sadece bir bölgeden diğerine göç etmeleri veya benzer bir iş kolunda çalışmaya devam etmeleri "yatay hareketlilik" olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde yaşanan yatay hareketliliğe bir örnektir?

Osmanlı klasik dönem taşra idaresinde, merkezi otoritenin her idari birimde dengeli bir şekilde temsil edilmesi amacıyla "seyfiye" ve "ilmiye" sınıfları arasında bir yetki paylaşımı yapılmıştır. Buna göre; sancakların mülki ve askeri amiri olan görevli ile kaza biriminde hem yargı yetkisini kullanan hem de yerel yönetimi denetleyen görevli aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Osmanlı klasik dönemi taşra yapılanmasında; eyalet ve sancak birimlerinde mülki idarenin 'Seyfiye' sınıfına (Beylerbeyi, Sancakbeyi) mensup görevlilerce yürütülmesine karşın, kaza biriminde idari yetkilerin doğrudan 'İlmiye' sınıfına mensup bir görevli tarafından temsil edilmesi merkeziyetçi denetim açısından kritik bir farklılıktır. Bu idari yapıda, kazanın hem mülki hem de adli yönetiminden sorumlu olan asıl görevli ile bu görevlinin kazaya bağlı nahiye veya köylerdeki adli temsilcisi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Osmanlı Devleti'nde fethedilen toprakların "Nişancı" tarafından tahrir defterlerine kaydedilmesiyle mülkiyeti (rakabesi) devlete ait olan "mirî arazi" statüsü belirlenirdi. Bu araziler arasında yer alan; geliri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklar ile geliri padişahın eşi, kızı ve annesi gibi saray kadınlarına ayrılan topraklar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatında, İlmiye sınıfının en üst basamağında yer alan ve Divan-ı Hümayun'da alınan kararların İslam dinine (şer'i hukuk) uygunluğu konusunda görüş bildirerek "fetva" adı verilen belgeyi düzenleme yetkisine sahip görevli aşağıdakilerden hangisidir?