Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Medrese tahsilini başarıyla tamamlayan bir kadı adayının, mesleki kariyerine başlayabilmek için ismini belirli bir listeye kaydettirerek atanmayı beklediği ve bu süreçte adalet mekanizmasının işleyişini yerinde gözlemlediği sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı hukuk sisteminde mahkemelerden çıkan kararların denetlenmesi ve Divan-ı Hümayun’un bir üst mahkeme işlevi görmesi sürecinde; adalet işlerini yürütmek, ordu mensuplarının davalarına bakmak ve taşradaki kadıların atama işlemlerini gerçekleştirmekle yükümlü olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde toplumsal yapı; yönetenler (askerîler) ve yönetilenler (reaya) olarak iki ana gruba ayrılmıştır. Bu iki sınıf arasında geçişin mümkün olması, Osmanlı toplumunun katı bir kast sistemine sahip olmadığını gösterir. Reaya sınıfından bir kişinin liyakat, eğitim veya askerî başarı yoluyla yönetenler sınıfına geçmesine "dikey hareketlilik" denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir kişinin reaya statüsünden askerî (yönetenler) sınıfına geçişini sağlayan dikey hareketlilik örnekleri arasında gösterilemez?

Osmanlı Devleti'nde merkezi otoritenin tesisi ve bürokratik düzenin işleyişinde; fethedilen toprakların vergi gelirlerine göre 'Tahrir Defterleri'ne kaydedilmesi, dirliklerin (tımar) dağıtımının organize edilmesi ve resmi belgelerin üzerine padişahın tuğrasının çekilmesi görevlerini yürüten Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toprak hukukunda; yerleşim yerlerine sesin ulaşamayacağı kadar uzak, tarıma elverişsiz bataklık, çayır ve taşlık gibi alanlar 'Arazi-i Mevat' (Ölü Topraklar) olarak tanımlanmıştır. Bu toprakların statüsü ve verimli hale getirilmesi (ihya) süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti’nin klasik ekonomik sisteminde, halkın temel ihtiyaç maddelerine makul fiyatlarla ulaşmasını sağlamayı hedefleyen 'iaşecilik' ilkesi kapsamında; devletin ve lonca temsilcilerinin piyasadaki ürünler için tavan ve taban fiyat belirlemesi usulüne ne ad verilir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatlanmasında kaza birimlerinin başında bulunan kadılar; sadece hukuki uyuşmazlıkları çözen bir hakim değil, aynı zamanda merkezi yönetimin emirlerini uygulayan ve yerel idareden sorumlu olan çok yönlü birer kamu görevlisidir. Buna göre, klasik dönem taşra idaresinde görev yapan bir kadının aşağıdaki sorumluluklardan hangisini üstlendiği söylenemez?

Osmanlı Devleti’nin askeri teşkilatında doğrudan padişaha bağlı olan, merkezde görev yapan ve devlet hazinesinden üç ayda bir "ulufe" adı verilen maaşı alan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı hukuk sisteminde araziler mülkiyet ve kullanım durumlarına göre çeşitli sınıflara ayrılmıştır. Bu sistem içerisinde yer alan "mülk araziler", kişilerin dilediği gibi tasarruf edebildiği (satma, bağışlama, miras bırakma) ve devlete belirli oranlarda ürün vergisi ödediği topraklardır.

Bu doğrultuda; mülkiyeti İslam dinini benimsemiş kişilere ait olan ve bu kişilerin devlete ürün bedelinin onda biri ($1/10$) oranında vergi ödemekle yükümlü olduğu topraklar aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde devletin bürokratik yazışmalarını yürüten, iç ve dış diplomasi işlemlerinden sorumlu olan ve mali kayıtları (defterleri) tutan, 'kalem ehli' olarak da adlandırılan yönetici sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı hukuk sisteminde şer’i ve örfi hukuk kurallarının uygulanması sürecinde, bir meselenin dinî açıdan uygunluğu konusunda görüş bildirme (fetva) yetkisi Şeyhülislam'a bırakılmıştır. Buna karşılık, mahkemelerde davaların görülmesi, karara bağlanması ve yargı mensuplarının (kadıların) atama işlemlerinin yürütülmesi gibi 'yargı' yetkisi farklı bir makama aittir.

Bu bilgiler ışığında, Osmanlı Devleti'nde adalet işlerinin Divan-ı Hümayun'daki en üst düzey temsilcisi olan ve doğrudan yargı bürokrasisinden sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem askeri teşkilatında Kapıkulu ordusu merkezi otoritenin, Eyalet askerleri (Tımarlı Sipahiler) ise taşra yönetiminin temel gücüdür. Bu iki grup arasında köken, maaş sistemi ve görev yeri bakımından belirgin farklar bulunmaktadır. Buna göre, Osmanlı askeri sistemi ve yönetici sınıfları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Tımarlı Sipahileri Kapıkulu askerlerinden ayıran bir fark olarak gösterilemez?

Osmanlı Devleti'nde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı Divan-ı Hümayun'da üyeler; Seyfiye, İlmiye ve Kalemiye adı verilen sınıflara mensuptur. Bu teşkilat yapısı içerisinde adalet ve eğitim işlerinden sorumlu olan, Divan'daki davalara bakan ve kadı ile müderrislerin atama işlemlerini gerçekleştiren görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde askeri teşkilatın iki ana unsuru olan Kapıkulu ordusu ile Eyalet ordusu arasında yapısal, ekonomik ve sosyal birçok fark bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kapıkulu askerlerini, Tımarlı Sipahilerden ayıran temel özelliklerden biridir?

Osmanlı Devleti'nin mali teşkilatlanmasında devletin genel bütçesi ile padişahın şahsi gelir ve giderleri birbirinden ayrılmıştır. Bu doğrultuda kamu harcamalarının yapıldığı, devletin asıl hazinesi olan 'Hazine-i Amire' (Dış Hazine) ile padişahın şahsi hazinesi olan 'Hazine-i Hassa' (İç Hazine) şeklinde bir ikili yapı oluşturulmuştur.

Buna göre, 'Hazine-i Amire'nin görev ve sorumlulukları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu hazinenin kapsamı içerisinde yer almaz?

Osmanlı Devleti'nde örfi hukuk kurallarının oluşturulmasında ve uygulanmasında, bu kuralların şer’i hukuk esaslarıyla çelişmemesi temel bir prensip olarak kabul edilmiştir.

Buna göre; sistemin dini ve hukuki meşruiyetini denetleyen, örfi düzenlemelerin şer’i hukuka uygunluğu konusunda görüş bildirme (ifta) yetkisine sahip olan ilmiye sınıfı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde $1695$ yılında uygulamaya konulan Malikâne Sistemi ile mukataa toprakların vergi gelirlerinin ihale süresi 'kayd-ı hayat' (ömür boyu) şartına bağlanmıştır. Bu sistemde, ihaleyi kazanan kişiden 'muaccele' denilen peşin bir ödeme alınırken, yıllık ödemeler de (müeccele) devam etmiştir.

Devletin bu düzenleme ile mültezimlerin kısa vadeli kâr hırsını engelleyerek reayayı ve üretim alanlarını korumayı hedeflemesi, Malikâne Sistemi'ni klasik iltizam sisteminden ayıran hangi temel özelliğe dayanmaktadır?

Osmanlı Devleti’nde yönetenler (askerîler) sınıfı; yürütme ve askerlik yetkisine sahip Seyfiye, bürokrasi ve mali işlerden sorumlu Kalemiye ile yargı, eğitim ve din hizmetlerini yürüten İlmiye gruplarından oluşmaktaydı. Toplumsal hareketliliğin açık olduğu bu sistemde, reaya sınıfından yönetenler sınıfına geçiş mümkün olsa da her sınıfın kendine özgü bir yetişme disiplini ve personel kaynağı bulunmaktaydı.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi İlmiye sınıfını Seyfiye ve Kalemiye sınıflarından ayıran, sisteme giriş ve mensupların sosyal kökeniyle ilgili temel farktır?

Osmanlı Devleti'nin iktisadi dünya görüşünde piyasada halkın ihtiyaç duyduğu malların mümkün olduğu kadar bol, kaliteli ve ucuz bulunması hedeflenmiştir. Bu bağlamda, üretimi tüketici ihtiyaçlarına göre şekillendiren ve piyasada mal arzını her zaman yüksek tutmayı amaçlayan iktisadi ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem merkez teşkilatında padişahın mutlak vekili olarak görev yapan Sadrâzam (Veziriazam) ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi hatalıdır?