Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem hukuk düzeninde padişahın yasama yetkisine dayanan "örfi hukuk" ile İslam hukukuna dayanan "şer'i hukuk" bir bütünlük içinde uygulanmıştır. Ancak bu iki hukuk dalı arasında hiyerarşik bir sınır ve uygulama alanı ayrımı bulunmaktadır. Buna göre, Osmanlı hukuk sisteminin işleyişi ve hukuk kurallarının hiyerarşisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem askeri teşkilatında "Altı Bölük Halkı" olarak adlandırılan Kapıkulu Süvarileri, ordunun en imtiyazlı ve hiyerarşik olarak üst düzey sınıflarını oluşturmaktaydı. Savaş meydanında bu birliklerin padişahın ve ordunun sembollerine yönelik koruma görevleri kesin çizgilerle ayrılmıştır.

Buna göre; savaş esnasında padişahın hemen sağında ve solunda yer alarak doğrudan padişahın şahsını ve Otağ-ı Hümayun'u (Hünkar Çadırı) korumakla görevli olan, Altı Bölük içerisindeki en kıdemli ve en üst statülü birlik aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatında; idari, askeri ve adli yetkilerin farklı görevliler arasında paylaştırılmasıyla merkezi otoritenin denetimi ve sistemin sürdürülebilirliği sağlanmıştır. Bu doğrultuda, sancak biriminde mülki idareden 'Sancakbeyi', adalet işlerinden ise doğrudan merkeze bağlı olan 'Kadı' sorumluydu.

Buna göre; klasik dönemde sancaklardaki tımarlı sipahilerin disiplininden, tahrir defterlerindeki kayıtlarının takibinden ve sefer emri geldiğinde sancaktaki tüm sipahileri (cebelüleri) toplayarak orduya sevk edilmesinden sorumlu olan en üst düzey askeri temsilci aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatlanmasında idari birimler büyükten küçüğe doğru hiyerarşik bir yapıda düzenlenmiş ve her birime merkezi otoriteyi temsil eden görevliler atanmıştır.

Aşağıdaki tabloda bu birimler ve mülki amirleri (yöneticileri) eşleştirilmiştir:

Tablodaki hiyerarşik sıralama ve görev tanımları dikkate alındığında X ile gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Osmanlı Devleti'nde çarşı ve pazarda satılan temel tüketim mallarının fiyatlarının devlet tarafından belirlenmesi ve esnafın bu fiyatların dışına çıkmasının yasaklanması uygulamasına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik ordu teşkilatında, havan topları dökerek el bombası (humbaralar) ve çeşitli patlayıcı mühimmatın hazırlanmasından ve kullanılmasından sorumlu olan Kapıkulu birimi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde topraklar mülkiyet durumuna göre temel olarak mülkü şahıslara ait olan araziler, geliri sosyal kurumlara ayrılan araziler ve mülkiyeti devlete ait olan mirî araziler olmak üzere kısımlara ayrılmıştır. Mirî araziler de kendi içinde kullanım amaçlarına ve gelirlerinin ayrıldığı yerlere göre çeşitli isimler almıştır.

Bu sistemde; geliri doğrudan kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan mirî toprak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toprak hukukunda, mülkiyeti devlete ait olan (mirî) bir arazinin statüsü, padişahın özel izni ve "temlikname" ile mülk araziye dönüştürülebilirdi. Bu hukukî işlem sonucunda arazinin yeni sınırlarını belirleyerek Defter-i Hakanî'ye (Tahrir Defterleri) kaydeden ve ilgili belgeye padişahın tuğrasını çeken görevli ile $1695$ yılından itibaren mirî arazilerin vergi gelirlerinin üst düzey yöneticilere "kayd-ı hayat" (ömür boyu) şartıyla ihale edildiği sistem aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem merkez teşkilatlanmasında, Divan-ı Hümayun üyeleri temsil ettikleri sınıfların uzmanlık alanlarına göre belirli görevler üstlenmişlerdir. Bu üyelerden biri, Divan'daki yargı sisteminin en üst düzey temsilcisi olmasının yanı sıra, taşradaki eğitim ve hukuk kadrolarının (müderris ve kadı) atama ve terfi listelerini hazırlayarak padişaha sunmakla sorumludur.

Bu bilgiler doğrultusunda, sözü edilen görev ve yetkileri bünyesinde barındıran Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toprak sisteminde; yerleşim yerlerinden uzak, tarıma elverişli olmayan, kimsenin mülkiyetinde bulunmayan bataklık, çöl ve taşlık gibi verimsiz topraklara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem askeri teşkilatında, eyalet ordusunun en kalabalık ve en temel kısmını oluşturan, devletten maaş almayıp geçimlerini kendilerine tahsis edilen "dirlik" topraklarının gelirleriyle sağlayan atlı askeri birlik aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra yapılanmasında yer alan idari birimlerde mülki idare, güvenlik ve adalet hizmetleri belirli bir hiyerarşi ve görev paylaşımı içinde yürütülmüştür. Buna göre, bir kaza biriminde kamu düzenini ve asayişi sağlamakla görevli olan "seyfiye" temsilcisi ile aynı birimde çarşı, pazar ve ticari hayatın denetiminden (belediye işleri) sorumlu olan görevli aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Osmanlı klasik dönem taşra idaresinde, merkezi otoritenin taşradaki gücünü dengede tutmak ve yerel otoritelerin keyfi uygulamalarını engellemek amacıyla "yetkilerin birbirinden bağımsızlığı" ilkesi uygulanmıştır. Bu sistemde, askeri ve mülki yetkileri elinde bulunduran seyfiye sınıfı temsilcileri ile yargı, denetim ve noterlik yetkisini kullanan ilmiye sınıfı temsilcileri arasında hassas bir denge kurulmuştur.

Taşra teşkilatındaki bu yönetim yapısı ve görevlilerin hiyerarşik konumları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde toplumsal yapı 'yönetenler' (askerîler/beraya) ve 'yönetilenler' (reaya) olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Bu gruplar arasındaki geçişler veya bir kişinin kendi sınıfı içindeki rütbe artışları 'dikey hareketlilik' olarak tanımlanırken; bir kişinin sosyal statüsü değişmeden bir bölgeden başka bir bölgeye göç etmesi veya benzer bir iş koluna geçmesi 'yatay hareketlilik' olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde yaşanan yatay hareketlilik durumuna bir örnektir?

Osmanlı Devleti’nin hukuk sisteminde yargı ve eğitim işlerinden sorumlu olan görevliler ilmiye sınıfı içerisinde yer alırdı. Divan-ı Hümayun üyesi olan Kazasker, bu sınıfın yargı alanındaki en yetkili temsilcisi olarak kabul edilir ve devletin adalet mekanizmasının yönetiminde kilit bir rol oynardı. Buna göre, Osmanlı hukuk sisteminin işleyişi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudan Kazasker’in görev ve yetkileri arasında yer alır?

Osmanlı Devleti'nde Orhan Bey döneminde kurulan ilk düzenli birlikler arasında yer almasına rağmen, Klasik Dönem'de eyalet ordusunun geri hizmet sınıflarından birine dönüştürülen; sefer sırasında ordunun geçeceği yolları temizlemek, köprüleri onarmak ve hendek kazmakla görevli olan askeri birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toprak hukukunda mirî araziler; mülkiyeti (rakabesi) devlete, kullanım hakkı (tasarruf) halka ve vergi geliri ise devletin belirlediği kişi veya kurumlara ait olan topraklardır. Bu arazilerin kayıtları Nişancı tarafından "Tahrir Defterleri"ne işlenerek merkezi otorite korunmaya çalışılmıştır.

Buna göre, mirî arazilerin işleyişi ve hukuki statüsüyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi, mülkiyet ve tasarruf hakları arasındaki ayrım bakımından bir bilgi yanlışı içermektedir?

Osmanlı klasik dönem toprak hukukunda 'mirî arazi' rejimi, toprağın çıplak mülkiyetinin ($rakabe$) kamuya (devlete) ait olması esasına dayanır. Bu sistemde toprak; devletin mutlak denetimi altındadır ve bireyler bu topraklar üzerinde sadece belirli şartlara bağlı 'tasarruf' (kullanım) hakkına sahiptir. Osmanlı Devleti'nin toprak mülkiyetini şahıslara devretmeyip kendi uhdesinde tutarak 'rakabe' hakkını korumasının siyasi, sosyal ve hukuki sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu politikanın hedefleri veya sonuçları arasında gösterilemez?

Osmanlı Devleti'nde "yönetenler" (askeri) sınıfı içerisinde yer alan temel zümrelerin Divan-ı Hümayun'daki temsilcileri ve temel sorumluluk alanları genel olarak şu şekilde şemalaştırılabilir:

Bu tablo ve Klasik Dönem Osmanlı merkez teşkilatının işleyişi birlikte değerlendirildiğinde, bu sınıfların yetki sınırları ve hiyerarşik yapıları bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış bir değerlendirme içermektedir?

Osmanlı Devleti'nde klasik dönem hukuk düzeninin işleyişi, yargı makamlarının yetki paylaşımı ve bu süreçte tutulan resmi kayıtlarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?