Dil Bilgisi

823 soru

Soru 241Soru

Belirli bir tarih bildiren (gün veya yıl içeren) ay ve gün adları büyük harfle başlar. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınav başvuruları 20 şubat tarihinde sona eriyor.

Cevap

Sınav başvuruları 20 şubat tarihinde sona eriyor cümlesinde 'şubat' kelimesi büyük harfle yazılmalıdır.
Türkçede ay ve gün adları, yanlarında bir sayı (gün veya yıl) varsa belirli bir tarihi temsil ederler ve bu durumda büyük harfle başlarlar. '20 şubat' ifadesinde gün belirten bir sayı olduğu için 'Şubat' şeklinde yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen ay ve gün adlarını belirleyin.
Cümlelerde 'şubat', 'haziran', 'perşembe', 'ekim' ve 'pazartesi' kelimeleri zaman bildirmektedir.
Yazım kuralının uygulanacağı sözcükleri tespit etmek gerekir.
2
Bu sözcüklerin yanında sayısal bir tarih (gün veya yıl) olup olmadığını kontrol edin.
Sadece ilk cümlede '20' sayısı bulunmaktadır.
Ay ve gün adlarının büyük harfle yazılması için belirli bir tarihle birlikte kullanılması şarttır.
3
Kurala aykırı yazımı tespit edin.
'20 şubat' ifadesinde 'şubat' kelimesinin küçük harfle başlaması yanlıştır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre belirli bir tarih bildiren ay adları büyük harfle başlamalıdır.

Anahtar Kavram

Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarının büyük harfle yazılması
Tahmini Süre:45s
Soru 242Soru

Resmî yazışmalar ve kurumsal raporlar hazırlanırken dil bilgisi kurallarına uyulması, kurumsal ciddiyet ve ifadenin netliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sektör temsilcileriyle yapılan görüşmeler sonucunda, istihdamı artırmaya yönelik sıradışı çözüm önerileri geliştirildi.

Cevap

Sektör temsilcileriyle başlayan cümlede geçen 'sıradışı' sözcüğünün yazımı yanlıştır; bu sözcük 'sıra dışı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
İstihdamı artırmaya yönelik çözüm önerilerinden bahsedilen cümlede 'sıradışı' sözcüğü bitişik yazılmıştır. Ancak Türk Dil Kurumu'nun belirlediği kurallara göre; dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılmalıdır. Dolayısıyla kelimenin doğru yazımı 'sıra dışı' olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki birleşik kelimelerin ve eklerin yazımını kontrol et.
Cümlelerde geçen 'yapı taşı', 'doküman', 'sıradışı', 'eylem planı' ve 'sistemdeki' kelimeleri mercek altına alındı.
Yazım kurallarına aykırı olan kelimeyi tespit etmek için detaylı inceleme gereklidir.
2
Birleşik kelimelerin ayrı veya bitişik yazılma kurallarını hatırla.
TDK kurallarına göre 'dış, iç, sıra' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin (sıra dışı, hafta içi, yurt dışı vb.) ayrı yazılması gerektiği belirlendi.
Kuralın doğru uygulanıp uygulanmadığını teyit etmek çözüm için kritiktir.
3
Yanlış olan seçeneği işaretle.
Bitişik yazılan 'sıradışı' ifadesinin hatalı olduğu, doğrusunun 'sıra dışı' olması gerektiği anlaşıldı.
Tespit edilen kural ihlali sorunun çözümünü sağlar.

Anahtar Kavram

Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelimelerin yazımı

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra', 'yurt dışı', 'hafta içi' gibi kelimelerin de her zaman ayrı yazıldığını unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 243Soru

Okulun (I) çıkışında toplanan (II) bazı (III) velilerin (IV) koronun sergileyeceği performansa dair (V) merakı her geçen dakika artıyordu.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. sözcük, bir ismin yerini belirsizlik yoluyla tutan bir zamirdir.

Cevap

İkinci sırada verilen 'bazı' sözcüğü bir ismi nitelediği için belgisiz sıfat görevindedir, zamir değildir.
Cümledeki 'bazı' sözcüğü 'veliler' ismini miktar yönünden belirsiz bir şekilde etkilediği için bir belgisiz sıfattır. Zamirler ismin yerini tutar ancak burada sözcük ismin önünde yer alarak onu nitelemektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin türlerini ve bağlamdaki görevlerini belirlemek
I: Kalıcı isim, II: Belgisiz sıfat, III: Tür ismi, IV: Topluluk ismi, V: Soyut isim.
Sözcüklerin isim soylu mu yoksa başka bir türde mi olduğunu anlamak için bağlama bakılmalıdır.
2
Sözcüklerin aldığı ekleri çözümlemek
I: çık-ış-ı-n-da, III: veli-ler-in, IV: koro-n-un, V: merak-ı.
İsimlerin aldıkları iyelik, durum ve tamlama eklerini belirleyerek seçeneklerin doğruluğunu test etmek gerekir.
3
Kalıcı isim ve fiilimsi ayrımını yapmak
'Çıkış' sözcüğü bir eylemi değil, okulun bir bölümünü/yerini temsil etmektedir.
Kalıcı isimler, fiilimsi eklerini almalarına rağmen eylem anlamını tamamen kaybederler.

Anahtar Kavram

İsimlerin Türleri, Topluluk İsimleri ve İsim Çekim Ekleri
Soru 244Soru

Sıfatlar; isimleri niteleme veya belirtme yoluyla etkileyen sözcüklerdir. Ancak bu sözcükler bazen isimlerin yerini tutarak zamir, bazen de fiilleri veya fiilimsileri etkileyerek zarf görevinde kullanılabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem niteleme sıfatı hem de iki farklı türde belirtme sıfatı (işaret ve belgisiz) kullanılmış, aynı zamanda işaret bildiren başka bir sözcük de zamir görevinde yer almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu puslu vadide birtakım sesler yankılanıyor, şunu asla unutmamak gerekir.

Cevap

İşaret sıfatı (bu), niteleme sıfatı (puslu), belgisiz sıfat (birtakım) ve işaret zamirinin (şunu) bir arada kullanıldığı seçenek doğru cevaptır.
Doğru olan ifadede 'bu' sözcüğü 'vadi' ismini işaret ettiği için işaret sıfatı, 'puslu' sözcüğü vadinin durumunu belirttiği için niteleme sıfatı, 'birtakım' sözcüğü 'sesler' ismini belirsizlik yönüyle etkilediği için belgisiz sıfattır. 'Şunu' sözcüğü ise bir ismin yerini işaret yoluyla tuttuğu için işaret zamiri görevindedir. Tüm ölçütler karşılanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin isimleri mi yoksa fiilleri mi etkilediğini belirlemek.
İsimleri niteleyen veya belirtenlerin sıfat, fiilleri etkileyenlerin zarf olduğu saptanır.
Niteleme sıfatı ile durum zarfı arasındaki farkı ayırt etmek gerekir.
2
İşaret bildiren sözcüklerin ek alıp almadığını ve bir ismin önünde olup olmadığını kontrol etmek.
İsmi işaret edenlerin sıfat, ismin yerini tutanların zamir olduğu belirlenir.
İşaret sıfatı ve işaret zamiri ayrımı sorunun temel çeldiricisidir.
3
Belgisizlik bildiren sözcüğün türünü analiz etmek.
Belgisiz sıfat (birtakım) ile belgisiz zamir (herkes, bazıları) arasındaki fark netleştirilir.
Belirtme sıfatlarının eksiksiz bulunması gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Sıfatların (Ön Adların) Görev ve Tür Ayrımı

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin aldığı eklere bakarak zamir olup olmadıklarını anlayabilirsiniz; işaret bildiren sözcükler (bu, şu, o) hal eki aldıklarında (-u, -nı, -ya) genellikle zamirleşirler.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 245Soru

İsim-fiil eklerini (ma,ıs\c,mak-ma, -ış, -mak) alan bazı sözcükler, zamanla bir varlığın ya da kavramın adı haline gelerek 'kalıcı isim' özelliği kazanırlar. Bu isimler de diğer isimler gibi hâl (durum) eklerini alarak cümlede farklı görevler üstlenebilirler.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem kalıcı isim görevinde bir sözcük kullanılmış hem de bu sözcük bir hâl eki almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Misafirlere ikram edilen kavurmadan bir parça alıp tadına baktı.

Cevap

İçinde 'kavurmadan' sözcüğü geçen seçenek doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'kavurmadan' sözcüğü, ma-ma isim-fiil ekini almasına rağmen artık bir eylemi değil, somut bir nesneyi (yiyecek) karşılamaktadır. Bu durum onu 'kalıcı isim' yapar. Ayrıca üzerine gelen dan-dan eki, ismin ayrılma (çıkma) hâl ekidir. Dolayısıyla her iki şartı da sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki altı çizili sözcüklerin yapısını analiz edin.
'Kavurma', 'okuma', 'belirsizlik', 'kurul' ve 'genç' sözcükleri incelenir.
Kalıcı isimleri ve fiilimsileri ayırt etmek için kök ve ek analizi gereklidir.
2
İsim-fiil ekleriyle (ma,ıs\c,mak-ma, -ış, -mak) türeyip fiil anlamını yitiren sözcüğü belirleyin.
'Kavurma' sözcüğünün bir yiyecek adı (kalıcı isim) olduğu, 'okuma' sözcüğünün ise eylem anlamını koruduğu görülür.
Soruda kalıcı isim özelliği aranmaktadır.
3
Kalıcı ismin hâl (durum) eki alıp almadığını kontrol edin.
'Kavurmadan' sözcüğündeki dan-dan ekinin ayrılma hâl eki olduğu saptanır.
Sorudaki ikinci kriter hâl eki kullanımıdır.

Anahtar Kavram

İsimlerde Kalıcı İsim ve Hâl Ekleri Ayrımı
Soru 246Soru

Tanpınar ( ) Beş Şehir adlı eserinde Ankara ( ) İstanbul ( ) Bursa, Erzurum ve Konya’yı anlatmış ( ) bu şehirleri sadece birer mekan değil ( ) birer kültür hazinesi olarak ele almıştır.

Bu parçada ayraçlarla ( ) belirtilen yerlere aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ; , , ; ,

Cevap

Parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla noktalı virgül, virgül, virgül, noktalı virgül ve virgül getirilmelidir.
Doğru seçenekte, Türk Dil Kurumu'nun (TDK) belirlediği üzere, ikiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konması kuralı uygulanmıştır. Ayrıca, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler birbirine noktalı virgül ile bağlanmıştır. Diğer boşluklarda ise eş görevli sözcükleri ayırmak için virgül kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Özneden sonraki bölümü analiz etme
Noktalı Virgül
Tanpınar öznesinden sonra Ankara, İstanbul gibi virgülle ayrılmış bir liste geldiği için, özneyi bu listeden ayırmak amacıyla noktalı virgül ( ; ) kullanılmalıdır.
2
Eş görevli sözcükleri belirleme
Virgül
Ankara ve İstanbul sözcükleri, Erzurum ve Konya ile birlikte eş görevli nesne grubu oluşturduğu için aralarına virgül ( , ) konmalıdır.
3
Sıralı cümle bağlantısını inceleme
Noktalı Virgül
Ögeleri arasında virgül bulunan (Ankara, İstanbul...) sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için yüklemden sonra (anlatmış) noktalı virgül ( ; ) getirilmelidir.
4
Karşılaştırma ve ara durak tespiti
Virgül
'Değil' kelimesinden sonra gelen 'birer kültür hazinesi' ifadesiyle oluşan anlam bütünlüğünde, karşıtlık ve vurgu amacıyla virgül ( , ) kullanımı uygundur.

Anahtar Kavram

Noktalı virgülün ( ; ) özneyi listeden ayırma ve virgül içeren sıralı cümleleri bağlama görevi.

İpuçları

1
Cümlenin devamındaki virgül kullanımına bakarak özneden sonra ne gelmesi gerektiğini düşünün.
2
İki yüklemli bir yapı var; ilk yükleme kadar olan kısımda virgüller kullanılmış mı?
3
TDK'ya göre, içinde virgül olan sıralı cümleleri ayırmak için virgül değil, noktalı virgül kullanılır.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgül ve iki noktanın görevlerini ayırt etmek için TDK kılavuzundaki örnek cümleleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 247Soru

Resmî yazışmalarda ve akademik metinlerde; kurum, kuruluş, kurul isimleri ile kanun, tüzük ve dönem adlarına getirilen eklerin doğru kullanımı dil bilgisi kurallarına uygunluk açısından büyük önem taşır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nin yürüttüğü araştırma projesi, yenilenebilir enerji kaynaklarının verimliliği üzerine yoğunlaşmıştır.

Cevap

Cümle içinde geçen 'Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nin' ifadesindeki kesme işareti kullanımı yanlıştır; doğru yazım 'Orta Doğu Teknik Üniversitesinin' şeklinde olmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun güncel yazım kurallarına göre kurum, kuruluş, kurul, merkez ve iş yeri adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Orta Doğu Teknik Üniversitesi bir kurum adı olduğundan, kendisine getirilen tamlayan ekinin kesme işaretiyle ayrılması bir yazım yanlışıdır. Doğru kullanım 'Orta Doğu Teknik Üniversitesinin' şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki özel isimleri ve onlara getirilen ekleri tespit et.
Özel isim: 'Orta Doğu Teknik Üniversitesi', Ek: '-nin'.
Yazım yanlışının hangi kelimede olduğunu belirlemek için kelime yapıları incelenmelidir.
2
Tespit edilen ismin türünü (kurum, kanun, dönem vb.) belirle.
İsim bir eğitim kurumu adıdır.
TDK yazım kurallarında kurum/kuruluşlar ile kanun/dönem adları farklı kurallara tabidir.
3
Kurum adlarına getirilen eklerin yazım kuralını uygula.
Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına getirilen eklerin kesme işaretiyle ayrılmadığı sonucuna ulaşılır.
İstisna olan Avrupa Birliği dışındaki tüm kurum ve kuruluşlarda bu kural geçerlidir.

Anahtar Kavram

Kurum, Kuruluş ve Kurul Adlarına Getirilen Eklerin Yazımı

Daha Fazla Pratik

Kurum ve kuruluş adları ile kanun adları arasındaki bu ayrımı pekiştirmek için farklı resmî metin örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 248Soru

Kamu personelinin mesleki gelişiminin (I) ilerlemesi için sürekli eğitim programları düzenlenmelidir. Güncel bilgilerle (II) beslenen bir zihin, kurum içindeki (III) oynayan dengeleri daha iyi yönetebilir. (IV) Yalnızca teorik bilgiye güvenmek, bürokrasinin (V) kıvrılan yollarında aksaklıklara yol açabilir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'kıvrılan' sözcüğü fiil köküne sahiptir, diğerleri ise isim köküne sahiptir.
V numaralı 'kıvrılan' sözcüğünün kökü 'kıvır-' eylemidir ve bu bir fiil köküdür. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ('ileri', 'besi', 'oyun', 'yalın') isim soylu sözcüklerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit etmek
İlerlemesi (ileri), Beslenen (besi), Oynayan (oyun), Yalnızca (yalın), Kıvrılan (kıvır-)
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak yapı analizinin ilk adımıdır.
2
Ses olaylarını analiz etmek
Tüm sözcüklerde türeme esnasında ünlü düşmesi meydana gelmiştir.
Ünlü düşmesi genellikle kökün türünü belirlemeyi zorlaştırır; bu yüzden kökün orijinal hali tespit edilmelidir.
3
Köklerin türlerini karşılaştırmak
I, II, III ve IV numaralı kökler isim; V numaralı kök ise fiildir.
İleri, besi, oyun ve yalın sözcükleri isimdir; kıvır- eylemi ise fiildir.

Anahtar Kavram

Sözcük köklerinde isim ve fiil ayrımı ile ünlü düşmesi

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'çevre', 'ayrım', 'uyku' gibi ünlü düşmesine uğramış sözcüklerin kök türlerini analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 249Soru

"Gittikçe zorlaşan bu yolda, azmi sayesinde engelleri birer birer aşıyor; gönlündeki umudun yeşerdiğini ve bu huzuru hiç kaybetmeyeceğini hissediyordu." Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması ses olayı bulunmamaktadır.
Ünlü daralması ses olayının gerçekleşebilmesi için fiil kök veya gövdesinin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi ve üzerine '-yor' ekinin gelmesi gerekir. Metindeki 'aşıyor' kelimesinin kökü 'aş-', 'hissediyordu' kelimesinin gövdesi ise 'hisset-' şeklindedir. Her iki durumda da kelimeler ünsüzle bittiği için araya giren 'ı' ve 'i' sesleri daralma değil, yardımcı ünlüdür. Bu nedenle metinde ünlü daralması örneği yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Ünsüz benzeşmesini tespit etmek
'Gittikçe' kelimesinde 'git-dik-ce' yapısı 'git-tik-çe'ye dönüşerek iki kez benzeşme oluşturmuştur.
Sert ünsüzle biten kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir.
2
Ünlü düşmesini tespit etmek
'Azmi' (azim), 'Gönlündeki' (gönül), 'Kaybet' (kayıp) ve 'Yeşer' (yeşil-er) kelimelerinde ünlü düşmesi saptanmıştır.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında veya birleştiğinde dar ünlü düşer.
3
Ünsüz yumuşamasını tespit etmek
'Umudun' (t-d), 'Kaybet' (p-b), 'Yeşerdiğini' (k-ğ) ve 'Hissediyordu' (t-d) kelimelerinde yumuşama görülür.
'p, ç, t, k' ile biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünsüzler yumuşar.
4
Ünsüz türemesini tespit etmek
'His + etmek' birleşimi sırasında 'hissediyordu' şeklinde 's' sesi türemiştir.
Yardımcı eylemle birleşen bazı tek heceli kelimelerde ünsüz ikizleşmesi (türemesi) meydana gelir.
5
Ünlü daralmasını kontrol etmek
'Aşıyor' ve 'hissediyordu' kelimelerinde daralma yoktur; bu kelimelerin kökü (aş- ve et-) daralmaya uygun ünlüyle bitmez.
Ünlü daralması için fiil kök veya gövdesinin 'a' veya 'e' sesleriyle bitmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olayları ve Karma Analiz

Daha Fazla Pratik

İçinde hem ünlü düşmesi hem de ünsüz yumuşaması barındıran 'kaybet-' ve 'yeşer-' gibi karma yapılı kelimeler üzerinde pratik yapmak sınavda hız kazandıracaktır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 250Soru

Mutfaktaki (I)kavurmanın kokusu, (II)yemek (III)hazırlığı yapan (IV)ailenin (V)iştahını kabarttı.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. sözcük, hem iyelik eki hem de belirtme hâli eki almış soyut bir isimdir.

Cevap

Hazırlığı sözcüğü hem iyelik hem belirtme hâli eki almış bir isimdir ifadesi yanlıştır.
Cümledeki "yemek hazırlığı" ifadesi bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tür tamlamalarda tamlanan (hazırlığı) sadece üçüncü tekil kişi iyelik eki alır. Dolayısıyla bu sözcükte hem iyelik hem de belirtme hâli ekinin bir arada bulunduğu ifadesi dil bilgisi açısından hatalıdır. Benzer bir yapıda olan "iştahını" sözcüğü ise hem iyelik hem de belirtme eki alarak bu farkı belirginleştirmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin yapılarını ve aldıkları ekleri incelemek.
Kavurma (kalıcı isim), Yemek (isim), Hazırlık (soyut isim), Aile (topluluk ismi), İştah (soyut isim) tespit edildi.
Sözcük türlerini ve temel özelliklerini belirlemek için.
2
İsim tamlaması içindeki eklerin işlevini analiz etmek.
"Yemek hazırlığı" belirtisiz isim tamlamasıdır. Tamlanan durumundaki "hazırlığı" sözcüğündeki ı eki sadece iyelik ekidir.
Belirtisiz isim tamlamalarında tamlananın aldığı ekin iyelik eki olduğunu ayırt etmek için.
3
Diğer sözcüklerdeki iyelik ve hâl eki dizilimini kontrol etmek.
"İştahını" sözcüğünde iştah-ı (iyelik) ve -ı (belirtme) olmak üzere iki ayrı çekim eki varken, "hazırlığı" sözcüğünde sadece bir tane vardır.
Yanlış değerlendirmeyi kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

İsimlerde İyelik ve Belirtme Hâli Eki Ayrımı

Daha Fazla Pratik

İsim tamlamalarındaki iyelik ekinden sonra gelen hâl eklerini ayırt etmek için 'Onun kitabı' ve 'Türk dili' gibi yapıları 'kitabını' ve 'dilini' şeklinde ekleyerek pratik yapın.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 251Soru

Kamu kurumlarında yürütülen projelerin verimliliğini artırmak amacıyla hazırlanan raporları kendisi bizzat inceleyerek onay makamına sundu.

Bu cümlede geçen koyu yazılmış sözcüğün türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dönüşlülük zamiri

Cevap

Cümledeki 'kendisi' sözcüğü tür bakımından bir dönüşlülük zamiridir.
Türkçede 'kendi' sözcüğü, şahısların yerini tutarken aynı zamanda eylemin özne tarafından yapıldığını pekiştiren özel bir zamir türüdür. Bu tür zamirlere 'dönüşlülük zamiri' denir. Cümledeki 'kendisi' ifadesi de bu tanıma tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki sözcükler türlerine göre analiz edilir.
İsimlerin yerini tutan sözcük olarak 'kendisi' belirlenir.
Zamirler isimlerin yerini tutan sözcüklerdir.
2
'Kendi' sözcüğünün dil bilgisindeki özel sınıflandırması hatırlanır.
'Kendi' sözcüğünün her zaman dönüşlülük zamiri olduğu tespit edilir.
Dönüşlülük zamiri, şahıs zamirlerinin bir alt türü veya özel bir türü olarak kabul edilir ve sadece 'kendi' sözcüğünü kapsar.

Anahtar Kavram

Dönüşlülük Zamiri (Kendi)
Tahmini Süre:45s
Soru 252Soru

Kamu görevlilerinin (I) bazı durumlarda (II) kendi inisiyatiflerini kullanmaları beklense de (III) çoğu zaman (IV) başkasının yönlendirmesine ihtiyaç duyarlar; çünkü (V) bunların kurumsal hiyerarşideki yeri oldukça kritiktir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangileri "zamir" (adıl) görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II, IV ve V

Cevap

II, IV ve V numaralı sözcüklerin yer aldığı seçenek doğrudur.
II, IV ve V numaralı sözcüklerin yer aldığı seçenek doğrudur çünkü 'kendi' dönüşlülük zamiri, 'başkasının' belgisiz zamir ve 'bunların' işaret zamiri olarak kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin cümlede bir ismi niteleyip nitelemediğini kontrol et.
(I) 'bazı' sözcüğü 'durum' ismini, (III) 'çoğu' sözcüğü 'zaman' ismini nitelemektedir.
İsimlerden önce gelerek onları miktar veya belirsizlik yönüyle etkileyen sözcükler sıfat (ön ad) olur.
2
Kalan sözcüklerin bir ismin yerini tutup tutmadığını analiz et.
(II) 'kendi' (dönüşlülük zamiri), (IV) 'başkasının' (belgisiz zamir) ve (V) 'bunların' (işaret zamiri) sözcükleri isimlerin yerini tutmaktadır.
İsmin yerini tutan bu sözcükler zamir (adıl) kategorisine girer.

Anahtar Kavram

Zamirler, isim olmadıkları halde isimlerin yerini tutan sözcüklerdir; sıfatlar ise isimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin üzerine çekim eki gelip gelmediğine ve bir ismi etkileyip etkilemediğine bakabilirsiniz. Sıfatlar genellikle eksizdir ve ismi nitelemek zorundadır; zamirler ise genellikle çekim eki alabilir ve bir tamlamada tamlayan/tamlanan olabilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 253Soru

Eski İstanbul (I) camileri (II) çeşmeleri ve dar sokaklarıyla yaşayan bir tarihtir (III) bu şehri gezenler adeta bir masal dünyasında hissederler kendilerini (IV) bu büyü (V) her köşede sizi karşılar.

Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gereken noktalama işaretleri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (; ) ( , ) ( ; ) ( ; ) ( , )

Cevap

Noktalama işaretlerinin doğru sıralaması (;), (,), (;), (;) ve (,) şeklindedir.
Doğru seçenekte sunulan dizilim TDK kurallarına tam uyum sağlar. İlk cümlede 'camileri, çeşmeleri' eş görevli olduğu için 'Eski İstanbul' öznesinden sonra noktalı virgül gelmelidir. Sıralı cümlelerin içinde virgül bulunduğu için cümleleri bağlayan noktalara da noktalı virgül konmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci boşluğu (I) değerlendiriniz.
Noktalı virgül (;)
Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları (eş değer ögeleri) ayırmak için özneden sonra noktalı virgül kullanılır.
2
İkinci boşluğu (II) değerlendiriniz.
Virgül (,)
Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimeler arasına virgül konur.
3
Üçüncü ve dördüncü boşlukları (III, IV) değerlendiriniz.
Noktalı virgül (;)
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
4
Beşinci boşluğu (V) değerlendiriniz.
Virgül (,)
Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümlelerde noktalı virgül kullanımı ve özne ayrımı.
Soru 254Soru

Resmî raporlarda ve idari metinlerde sıkça kullanılan 'ordunun', 'beklentilerini' ve 'yakacak' sözcüklerinin dil bilgisel özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 'Beklentilerini' sözcüğü; çoğul eki ve belirtme hâl eki almış olsa da bir varlığın kime ait olduğunu bildiren iyelik ekini almamıştır.

Cevap

İncelenen sözcüklerden 'beklentilerini' sözcüğünde iyelik eki bulunduğu için, bu ekin alınmadığını savunan yargı yanlıştır.
İncelenen 'beklentilerini' sözcüğünde 'beklenti' köküne gelen '-ler' eki çoğul, '-i' eki iyelik (aitlik) ve sondaki '-i' eki ise belirtme hâl ekidir. Dolayısıyla bu sözcüğün iyelik eki almadığını savunan yargı, dil bilgisel açıdan hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
'Ordunun' sözcüğünü analiz etme
Topluluk ismi + Tamlayan eki
'Ordu' tekil yapıda olmasına rağmen bir askeri birliği/grubu temsil eder (topluluk ismi). '-un' eki ise tamlayan (ilgi) ekidir.
2
'Beklentilerini' sözcüğünü eklerine ayırma
beklenti (soyut isim) + -ler (çoğul) + -i (iyelik) + -n (kaynaştırma) + -i (belirtme hâl)
Sözcükte hem çoğul hem iyelik hem de hâl eki mevcuttur. Duygu ve düşünceyle ilgili olduğu için soyuttur.
3
'Yakacak' sözcüğünü değerlendirme
Kalıcı isim
'Yakacak' sözcüğü fiil köklü olsa da artık bir nesne grubunun (odun, kömür vb.) adı olmuştur.
4
Seçenekleri karşılaştırma
D seçeneğindeki yargının yanlış olduğunun saptanması
'Beklentilerini' sözcüğündeki ilk '-i' eki iyelik (3. tekil şahıs iyelik) ekidir. Seçenekte iyelik eki almadığı belirtildiği için bu yargı hatalıdır.

Anahtar Kavram

İsimlerin Türleri ve Çekim Ekleri

Daha Fazla Pratik

İsim-fiil ekleri alan ancak kalıcı isim olan diğer örnekleri (dondurma, kazma, kavurma) cümle içindeki anlamlarına göre inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin eklerini analiz ederken cümlede hangi tamlamanın bir parçası olduğuna bakmak (örneğin 'halkın beklentileri'), iyelik ekini daha kolay tespit etmeyi sağlar.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 255Soru

Fikirler ( ) paylaşıldıkça çoğalan ( ) tartıştıkça gelişen değerlerdir ( ) önyargılar ( ) insanın ufkunu daraltan ( ) zihnini tutsak eden prangalardır.

Bu cümlede yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (,) (,) (;) (,) (,)

Cevap

Yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla virgül, virgül, noktalı virgül, virgül ve virgül getirilmelidir.
Cümlede özneyi belirginleştirmek ve eş görevli sözcük gruplarını (sıfat fiil grupları) ayırmak için virgül kullanılır. Ögeleri arasında virgül bulunan iki sıralı cümleyi birbirinden ayırmak için ise en uygun işaret noktalı virgüldür.

Adım Adım Çözüm

1
Özne ve eş görevli ögelerin tespiti
İlk boşluğa virgül (,) gelmelidir.
Cümlenin öznesi olan 'Fikirler' sözcüğünü vurgulamak ve yüklemden ayırmak için virgül kullanılır.
2
Eş görevli sıfat tamlamalarının ayrılması
İkinci boşluğa virgül (,) gelmelidir.
'Paylaşıldıkça çoğalan' ve 'tartıştıkça gelişen' ifadeleri eş görevli sıfat fiil gruplarıdır.
3
Sıralı cümle yapısının incelenmesi
Üçüncü boşluğa noktalı virgül (;) gelmelidir.
Ögeleri arasında virgül bulunan iki ayrı cümleyi (fikirler cümlesi ve önyargılar cümlesi) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanımı TDK kuralları gereğidir.
4
İkinci cümledeki özne ve eş görevli ögelerin ayrılması
Dördüncü ve beşinci boşluklara virgül (,) gelmelidir.
İkinci cümlede 'önyargılar' öznesini ayırmak ve 'ufkunu daraltan' ile 'zihnini tutsak eden' eş görevli grupları birbirinden ayırmak için virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümlelerin noktalı virgül ile ayrılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 256Soru

Kamu kurumlarında hazırlanan resmî raporlarda ve yazışmalarda dil bilgisi kurallarına uyulması büyük önem taşır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurumumuzun yürüttüğü projede herşey planlandığı gibi ilerlemektedir.

Cevap

İçinde 'herşey' ifadesi geçen seçenek yanlıştır çünkü 'şey' sözcüğü her zaman ayrı yazılmalıdır.
Türkçede 'şey' sözcüğü kendinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılır. Bu kural 'her şey', 'bir şey', 'hiçbir şey' gibi tüm kullanımlar için geçerlidir. Dolayısıyla 'herşey' şeklindeki bitişik yazım yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki kelimelerin yazım kurallarına uygunluğunu denetleyin.
Seçeneklerdeki 'yönetmelik', 'Pazartesi', 'herhangi bir' ve 'da' ifadelerinin kurallara uygun olduğu görüldü.
Yazım yanlışını bulmak için yaygın hata yapılan kalıplara odaklanmak gerekir.
2
'Şey' sözcüğünün yazım kuralını hatırlayın.
'Şey' sözcüğünün kendinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılması gerektiği belirlendi.
Türkçede 'şey' zamiri her zaman ayrı yazılan bir kelimedir.
3
Hatalı yazımı tespit edin.
'Herşey' şeklinde bitişik yazılan ifadenin yanlış olduğu, 'her şey' şeklinde yazılması gerektiği sonucuna varıldı.
Yazım kuralları gereği bu ifade bitişik yazılamaz.

Anahtar Kavram

Şey Sözcüğünün Yazımı

Daha Fazla Pratik

'Birçok', 'hiçbir' gibi bitişik yazılan belgisiz sözcüklerle 'pek çok', 'her bir' gibi ayrı yazılanları karşılaştıran soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Yazım yanlışını bulmak için cümledeki 'da' bağlaçlarını ve 'şey' gibi her zaman ayrı yazılan kelimeleri öncelikle kontrol etmek zamandan tasarruf sağlar.
Tahmini Süre:45s
Soru 257Soru

Edebiyatımızın (I) sararmış sayfaları arasında, toplumsal meselelere (II) kısalan bir bakış açısıyla değil, (III) kızaran bir utançla yaklaşan sanatkârlar; (IV) ağaran her yeni günde (V) gönlü zengin bir neslin hayaliyle kalem oynatmışlardır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

"Gönlü" sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı ve sadece çekim eki (iyelik eki) aldığı için yapısı bakımından basit bir sözcüktür; diğer dört sözcük ise isimden fiil yapım ekleri alarak türemiş yapı kazanmıştır.
Beşinci numaralı "gönlü" sözcüğü "gönül" köküne getirilen "-ü" iyelik eki ile kurulmuştur. İyelik ekleri çekim eki kategorisinde yer aldığı ve sözcükte herhangi bir yapım eki bulunmadığı için bu kelime basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
Sözcükler: sarı-ar-mış, kısa-l-an, kızıl-ar-an, ak-ar-an, gönül-ü.
Yapı incelemesi için kök ve ek ayrımı zorunludur.
2
Eklerin görevini (yapım veya çekim eki) belirle.
İlk dört sözcükte '-ar, -l' gibi isimden fiil yapan yapım ekleri varken, beşinci sözcükte sadece çekim eki bulunmaktadır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Ses olaylarının yapı üzerindeki etkisini değerlendir.
Ünlü düşmesi veya ünsüz değişimi olsa dahi, sözcüğün yapısını belirleyen temel unsur aldığı ekin türüdür.
Ses olayları bazen kökü gizleyerek türetme sürecinin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'besliyor', 'kokluyor', 'oynuyor' gibi ünlü düşmesi içeren türemiş fiilleri inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 258Soru

"Şehrin gürültüsünden uzaklaşıp ufkunu genişletmek için çıktığı bu yolculukta, doğanın sessizliğini dinlerken huzuru iliklerinde hissetti." Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması ses olayına yer verilmemiştir.
Verilen cümlede ünlü düşmesi (şehir, ufuk), ünsüz benzeşmesi (yolculukta, hissetti), ünsüz yumuşaması (çıktığı, sessizliğini) ve ünsüz türemesi (hissetti) ses olayları örneklenmiştir. Ancak cümlede herhangi bir sözcükte ünlü daralması (a, e ünlülerinin ı, i, u, ü ünlülerine dönüşmesi) gerçekleşmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini kontrol etme
"Şehrin" (şehir-in) ve "ufkunu" (ufuk-u) kelimelerinde ikinci hecedeki dar ünlülerin düştüğü saptanmıştır.
Ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında bazı iki heceli kelimelerin son hecesindeki dar ünlü düşer.
2
Ünsüz benzeşmesini kontrol etme
"Yolculukta" (yolculuk-da -> yolculukta) ve "hissetti" (hisset-di -> hissetti) kelimelerinde sertleşme olduğu saptanmıştır.
Sert ünsüzle biten kelimelerden sonra yumuşak ünsüzle başlayan ekler geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir.
3
Ünsüz yumuşamasını kontrol etme
"Çıktığı" (çıktık-ı -> çıktığı) ve "sessizliğini" (sessizlik-i -> sessizliği) kelimelerinde k sesinin ğ sesine dönüştüğü görülmüştür.
Sert ünsüzle biten bir kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert ünsüz yumuşar.
4
Ünsüz türemesini kontrol etme
"Hissetti" (his + et-mek) kelimesinde yardımcı fiille birleşme sırasında 's' sesinin türediği görülmüştür.
Bazı tek heceli kelimeler yardımcı fiille birleşirken aradaki ünsüz ikizleşir.
5
Ünlü daralmasını kontrol etme
Cümlede '-yor' eki almış bir fiil veya daralmaya uğrayan 'de-', 'ye-', 'niye' gibi bir sözcük bulunmamaktadır.
Ünlü daralması genellikle 'a' veya 'e' ile biten fiillere '-yor' eki getirildiğinde gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının tespiti ve ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 259Soru

İsimlerin yerini tutan sözcüklere zamir (adıl) denir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir şahıs (kişi) isminin yerini tutan bir sözcük (kişi zamiri) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sen bu konuyu arkadaşlarına anlattın mı?

Cevap

İçinde 'Sen' sözcüğünün bulunduğu cümle, bir şahsın yerini tutan zamir içermektedir.
Kişi zamirleri (ben, sen, o, biz, siz, onlar), doğrudan insan isimlerinin yerini tutan sözcüklerdir. İçinde 'Sen' ifadesi geçen cümlede bu sözcük, hitap edilen kişinin ismi yerine kullanıldığı için bir kişi zamiridir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki sözcüklerin görevlerini inceleyin.
Cümlelerde isimleri niteleyen (sıfat), eylemleri niteleyen (zarf) ve varlıkları karşılayan (isim) sözcükler tespit edildi.
Zamir olan sözcüğü diğer sözcük türlerinden ayırt etmek için gereklidir.
2
Bir şahıs (kişi) isminin yerini tutan sözcüğü bulun.
'Sen' sözcüğünün bir kişinin adı yerine kullanıldığı belirlendi.
Kişi zamirleri doğrudan insan isimlerinin yerini tutan sözcüklerdir.

Anahtar Kavram

Kişi Zamirleri (Ben, Sen, O, Biz, Siz, Onlar)

Daha Fazla Pratik

Diğer zamir türlerini (işaret, belgisiz ve soru zamirleri) tanımak için farklı cümle örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 260Soru

Başarılı bir yönetici ( ) çalışanların fikirlerine değer verir ( ) onlara sorumluluk aşılar ( ) liyakatsiz bir yönetici ( ) sadece kendi kararlarını dayatır ( )

Bu cümlede yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla getirilmesi gereken noktalama işaretleri aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (,) (,) (;) (,) (.)

Cevap

Doğru noktalama işaretleri sırasıyla virgül, virgül, noktalı virgül, virgül ve nokta şeklinde olmalıdır.
Cümlede 'başarılı bir yönetici' ve 'liyakatsiz bir yönetici' üzerinden iki farklı durum karşılaştırılmaktadır. İlk bölümde özne ve yüklemler arasına virgül gelmiştir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için araya noktalı virgül getirilmelidir. Bu nedenle üçüncü boşlukta noktalı virgül, diğerlerinde ise virgül ve nokta kullanımı uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk kelimeden sonraki boşluğu analiz etme
Virgül (,)
Cümle başında özneyi (Başarılı bir yönetici) belirtmek ve vurgulamak için virgül kullanılır.
2
İkinci boşluğu analiz etme
Virgül (,)
Eş görevli yüklemleri veya sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılır.
3
Üçüncü boşluğu analiz etme
Noktalı Virgül (;)
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri veya karşıt durumları bildiren grupları ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
4
Dördüncü boşluğu analiz etme
Virgül (,)
İkinci cümlenin öznesini (liyakatsiz bir yönetici) ayırmak için virgül kullanılır.
5
Son boşluğu analiz etme
Nokta (.)
Tamamlanmış bir cümlenin sonuna nokta konur.

Anahtar Kavram

Noktalı virgülün ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma görevi.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 13 / 42Sonraki
Dil Bilgisi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 13 | Examkin