Yasama

802 soru

Yasama bağışıklıkları, milletvekillerinin parlamento çalışmalarını herhangi bir dış baskı veya yargısal tehdit altında kalmadan, hür iradeleriyle sürdürebilmeleri amacıyla öngörülmüş anayasal korumalardır. Bu bağışıklık rejimi içerisinde yer alan "yasama sorumsuzluğu" ve "yasama dokunulmazlığı" kurumlarının hukuki mahiyetleri birbirinden farklı kurallara tabidir.

Buna göre, yasama sorumsuzluğu ile yasama dokunulmazlığı arasındaki temel farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yasama sorumsuzluğu milletvekilliği sıfatı sona erdikten sonra da devam eden mutlak bir koruma sağlarken, yasama dokunulmazlığı kural olarak sadece milletvekilliği süresince geçerli olan nispi bir korumadır.

Yasama sorumsuzluğu TBMM Genel Kurulu tarafından alınan bir parlamento kararıyla kaldırılabilirken, yasama dokunulmazlığı hiçbir şekilde kaldırılamayan mutlak bir haktır.

Yasama dokunulmazlığı hem cezai hem de hukuki (tazminat) davalarına karşı tam bir koruma sağlarken, yasama sorumsuzluğu sadece cezai sorumluluğu ortadan kaldırır.

Milletvekilinin Meclis dışındaki her türlü beyanı yasama sorumsuzluğu kapsamında korunurken, yasama dokunulmazlığı sadece Meclis içindeki eylemleri kapsar.

Her iki bağışıklık türü de sadece milletvekillerine tanınmış olup, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların bu korumalardan yararlanması mümkün değildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama sorumsuzluğu milletvekilliği sıfatı sona erdikten sonra da devam eden mutlak bir koruma sağlarken, yasama dokunulmazlığı kural olarak sadece milletvekilliği süresince geçerli olan nispi bir korumadır.

Cevap

Yasama sorumsuzluğu milletvekilliği bittikten sonra da süren mutlak bir koruma sağlarken, yasama dokunulmazlığı üyelik süresince geçerli olan ve kaldırılabilen nispi bir korumadır.

Doğru yanıt olan ifade, yasama sorumsuzluğunun 'mutlak ve sürekli' (vekillikten sonra da süren), yasama dokunulmazlığının ise 'nispi ve geçici' (vekillik süresince geçerli ve kaldırılabilir) olduğunu isabetle vurgulamaktadır. Bu, 1982 Anayasası'nın 83. maddesindeki temel ayrımdır.

Adım Adım Çözüm

Yasama sorumsuzluğunun niteliğini analiz et

Sorumsuzluk, ifade özgürlüğünü korur; mutlaktır (kaldırılamaz) ve süreklidir (vekillik bitince de sürer).

Milletvekilinin meclisteki sözlerinden dolayı emekliliğinde bile yargılanmaması yasama bağımsızlığı için esastır.

Yasama dokunulmazlığının niteliğini analiz et

Dokunulmazlık, keyfi yargılamaları önler; nispidir (Meclis kararıyla kaldırılabilir) ve süre ile sınırlıdır (vekillik bitince sona erer).

Dokunulmazlığın amacı suçluyu korumak değil, yasama faaliyetinin kesintiye uğramasını engellemektir.

İki kavramı karşılaştırarak doğru seçeneği belirle

Sorumsuzluğun sürekli, dokunulmazlığın geçici olduğunu belirten ifade doğrudur.

Anayasal düzenlemedeki süre ve nitelik farkı bu iki kavramı ayıran en temel özelliktir.

Anahtar Kavram

Yasama Bağışıklıkları (Sorumsuzluk vs. Dokunulmazlık)

İpuçları

Bu iki korumadan hangisinin 'söz hürriyeti' (sorumsuzluk), hangisinin 'yargılanmama hürriyeti' (dokunulmazlık) olduğunu hatırlayın.

Milletvekili seçilmeden önce işlenen bir suçun vekillik bitince yargılanabilmesi, dokunulmazlığın geçici olduğunu gösterir.

Sorumsuzluk mutlak bir niteliktedir ve Meclis dahi onu kaldıramaz; oysa dokunulmazlık nispidir ve her hafta Meclis'te kaldırılma haberlerini duyabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Yasama dokunulmazlığının kaldırılma usulünü ve Anayasa Mahkemesi'ne itiraz sürecini (7 gün - 15 gün kuralı) inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 502Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine ( $TBMM$ ) geri gönderilen bir kanunun, Meclis tarafından aynen kabul edilebilmesi için gereken karar yeter sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

Üye tamsayısının salt çoğunluğu (

301

milletvekili)

Toplantıya katılanların salt çoğunluğu

Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (

360

milletvekili)

Üye tamsayısının üçte bir çoğunluğu (

200

milletvekili)

Üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlası (

151

milletvekili)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üye tamsayısının salt çoğunluğu ( $301$ milletvekili)

Cevap

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen (veto edilen) bir kanunun TBMM tarafından aynen kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu olan

301

milletvekilinin kabul oyu gerekir.

Cumhurbaşkanı tarafından veto edilen bir kanunun, TBMM Genel Kurulu'nda hiçbir değişiklik yapılmadan tekrar kabul edilebilmesi için

600

olan üye tamsayısının yarısından bir fazlasına, yani en az

301

kabul oyuna ihtiyaç duyulur. Bu, 2017 değişikliği ile getirilen önemli bir zorlaştırırcı nitelikli çoğunluktur.

Adım Adım Çözüm

Cumhurbaşkanının kanunları geri gönderme yetkisini (veto) tanımlamak.

Cumhurbaşkanı, uygun bulmadığı kanunları

15

gün içinde Meclis'e geri gönderebilir.

Anayasa'nın 89. maddesi uyarınca denge ve denetleme mekanizması işletilir.

Meclis'in geri gönderilen kanuna karşı tutumunu belirlemek.

Meclis kanunu değiştirebilir veya aynen kabul edebilir.

Kanunun yasalaşma sürecinin devamı için Meclis iradesi esastır.

Aynen kabul için gerekli olan güncel sayısal sınırı tespit etmek.

Üye tamsayısının salt çoğunluğu (

301

oy) gereklidir.

2017 Anayasa değişikliği öncesinde 'toplantıya katılanların salt çoğunluğu' yeterliyken, sistem değişikliği ile bu eşik yükseltilmiştir.

Anahtar Kavram

Veto edilen kanunların aynen kabulü için gereken nitelikli çoğunluk üye tamsayısının salt çoğunluğudur (

301

İpuçları

Normal kanunların kabulü ile Cumhurbaşkanı'ndan dönen kanunların kabulü arasındaki farkı düşünün.

2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile bu sayının 'toplantıya katılanlar' üzerinden değil 'üye tamsayısı' üzerinden belirlendiğini hatırlayın.

TBMM'nin üye tamsayısı

600

'dür. Bu sayının salt çoğunluğunu (

50\% + 1

) hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

TBMM Başkanlık seçiminin 3. turu için gereken oy sayısı ile bu sorudaki sayıyı karşılaştırarak kalıcılığı artırabilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 503Soru →

1982 Anayasası'nda yer alan düzenlemeler ve TBMM İçtüzüğü hükümleri ışığında, TBMM Başkanlık Divanı'nın kuruluşu, üyelerinin nitelikleri ve tarafsızlığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Siyasi parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler; ancak diğer Divan üyelikleri için siyasi parti gruplarının Meclis'teki güçleri oranında Divan'a katılmaları sağlanır.

Meclis Başkanı ve oturumu yöneten başkanvekili, Meclis Genel Kurulu'ndaki tartışmalara ve oylamalara, tarafsızlıklarını korumak şartıyla katılabilirler.

Kamu Denetçiliği Kurumu, TBMM Başkanlığına bağlı olduğu için Kamu Başdenetçisi, Başkanlık Divanı'nın doğal üyesi kabul edilir ve toplantılarda oy hakkı bulunur.

Başkanlık Divanı için bir yasama döneminde iki seçim yapılır; ilk seçilenlerin görev süresi iki yıl, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise sabit olarak üç yıldır.

Meclis Başkanı seçilen milletvekili, partisinden istifa etmek zorundadır; ancak Meclis dışındaki siyasi faaliyetlerine devam edebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler; ancak diğer Divan üyelikleri için siyasi parti gruplarının Meclis'teki güçleri oranında Divan'a katılmaları sağlanır.

Cevap

Siyasi parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler, ancak diğer Divan üyelikleri için güçleri oranında temsil edilirler.

Doğru ifade, siyasi parti gruplarının başkanlık için aday gösteremeyeceğini ancak Divan'ın geri kalanında temsiliyet hakkına sahip olduklarını belirtmektedir. Bu, 1982 Anayasası'nın 94. maddesinde açıkça düzenlenmiş teknik bir kuraldır.

Adım Adım Çözüm

Adaylık sürecini analiz et.

Anayasa m. 94 uyarınca siyasi parti grupları başkan adayı gösteremez; adaylık bireyseldir.

Meclis Başkanlığı makamının tarafsızlığını ve tüm Meclisi temsil etmesini sağlamak.

Divan yapısını ve temsil esasını değerlendir.

Başkanlık Divanı; Başkan, başkanvekilleri, katip üyeler ve idare amirlerinden oluşur ve parti grupları güçleri oranında temsil edilir.

Meclis yönetiminde demokratik temsiliyet ilkesini korumak.

Tarafsızlık ve yasakları kontrol et.

Başkan ve oturumu yöneten başkanvekili oy kullanamaz ve tartışmalara katılamaz.

Yöneten kişinin oturumun seyrini etkilemesini engellemek.

Anahtar Kavram

TBMM Başkanlık Divanı'nın Siyasi Parti Grupları ile İlişkisi ve Tarafsızlığı

İpuçları

Anayasa m. 94'te yer alan siyasi parti gruplarının aday gösterme yasağına odaklanın.

Meclis Başkanı ve oturumu yönetenlerin hem oy hem de tartışma yasağı olduğunu hatırlayın.

İkinci devre seçimlerinin süresinin neden 'sabit' olamayacağını, erken seçim ihtimalini düşünerek değerlendirin.

Daha Fazla Pratik

TBMM Başkanlık seçiminin 4 turlu gizli oylama sürecini ve her turdaki sayısal yeter sayılarını inceleyin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 504Soru →

$1982$ Anayasası'na göre Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) Genel Kurulu'nda karar yeter sayısı, kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı hiçbir şekilde üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından ( $151$ ) az olamaz. Bazı parlamento kararları ve kanun işlemleri için ise bu genel kuralın dışında, üye tam sayısının belli bir oranına karşılık gelen nitelikli çoğunluklar aranmıştır.

Buna göre, aşağıdaki işlemlerden hangisi Meclis Genel Kurulu'nda "üye tam sayısının salt çoğunluğu" ( $301$ milletvekili) ile gerçekleştirilen işlemlerden biri değildir?

Meclis soruşturması açılmasına karar verilmesi

Milletvekilliğinin devamsızlık sebebiyle düşürülmesine karar verilmesi

Cumhurbaşkanı tarafından Meclise geri gönderilen bir kanunun aynen kabul edilmesi

Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmesi

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı seçiminin üçüncü tur oylaması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmesi

Cevap

Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmesi

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması işlemi için

1982

Anayasası özel bir nitelikli çoğunluk (örneğin

301

veya

360

) öngörmemiştir. Bu nedenle bu işlem, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile gerçekleştirilir; ancak karar yeter sayısı hiçbir durumda

151

milletvekilinden az olamaz.

Adım Adım Çözüm

Genel kuralı belirle

Genel kural: Toplantıya katılanların salt çoğunluğu (Karar yeter sayısı

\geq 151

)

Anayasa'da özel bir çoğunluk belirtilmeyen tüm işlerde bu kural uygulanır.

Nitelikli çoğunluk (

301

) gerektiren halleri kontrol et

Devamsızlık, Veto aynen kabul, Meclis soruşturması açılması ve Meclis Başkanı

3

. tur seçiminde

301

oy şarttır.

Bu işlemler Anayasa'da açıkça 'üye tam sayısının salt çoğunluğu' ifadesiyle belirtilmiştir.

Yasama dokunulmazlığını analiz et

Anayasa'nın

83

. maddesinde bu işlem için özel bir sayı belirtilmemiştir.

Belirtilmediği için genel kural olan adi (basit) çoğunluk uygulanır.

Anahtar Kavram

Nitelikli Çoğunluk Türleri

İpuçları

Milletvekilliğinin düşmesi hallerinden sadece bir tanesi için

301

oy aranır; diğerleri basit çoğunlukla yapılır.

Basit çoğunlukla yapılan işlerde alt sınır

151

'dir. Dokunulmazlığın kaldırılması bu kategoriye girer.

Unutmayın: İstifa, bağdaşmazlık ve dokunulmazlık basit çoğunluk; devamsızlık ise salt çoğunluk (

301

) gerektirir.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin düşmesi sebeplerini ve her bir sebep için gereken oylama usullerini tekrar gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Ezberlemek yerine mantık yürütülebilir: Anayasa bir işlemin 'üye tam sayısının salt çoğunluğu' ile yapılacağını açıkça belirtmemişse o işlem genel kurala (basit çoğunluğa) tabidir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 505Soru →

$1982$ Anayasası ve TBMM İçtüzüğü hükümleri uyarınca, parlamenter sistemin işleyişinde önemli bir role sahip olan "Siyasi Parti Grupları"nın yetkileri, çalışma usulleri ve anayasal yasakları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Siyasi parti grupları en az

20

milletvekili ile kurulur; Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler, yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve Meclis soruşturması konularında grup kararı alamazlar.

Siyasi parti grupları, parlamenter denetim araçlarından olan Meclis araştırması ve Meclis soruşturması önergeleri üzerinde görüşme yapabilir ve bu konularda bağlayıcı grup kararı alabilirler.

Siyasi parti grupları, TBMM Başkanlık Divanı'nda üye sayıları oranında temsil edildikleri için, Meclis Başkanlığı seçimi sürecinde de kurumsal olarak aday gösterme yetkisine sahiptirler.

Siyasi parti grupları, Meclis Genel Kurulunda yapılan ve İçtüzük gereği gizli oylama ile gerçekleştirilen tüm işlemlerde, parti disiplini çerçevesinde grup kararı alarak üyelerini yönlendirebilirler.

TBMM'de bir siyasi parti grubunun kurulabilmesi için en az

30

milletvekilinin bir araya gelmesi gerekir ve kurulu bulunan tüm gruplar Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açma hakkına sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi parti grupları en az $20$ milletvekili ile kurulur; Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler, yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve Meclis soruşturması konularında grup kararı alamazlar.

Cevap

Siyasi parti grupları en az

20

milletvekili ile kurulur; Meclis Başkanlığı için aday gösteremez, yasama dokunulmazlığı ve Meclis soruşturması konularında grup kararı alamazlar.

Doğru ifade, siyasi parti gruplarının kuruluş sayısını (

20

), aday gösteremeyecekleri makamı (Meclis Başkanlığı) ve grup kararı almalarının yasak olduğu hassas konuları (Dokunulmazlık ve Soruşturma) anayasal çerçeveye uygun şekilde bir araya getirmektedir.

Adım Adım Çözüm

Siyasi parti gruplarının kuruluş şartını hatırla.

Grup kurmak için en az

20

milletvekili gereklidir.

Bu sayı Meclis İçtüzüğü ve anayasal teamüllerle belirlenmiş bir alt sınırdır.

Meclis Başkanlığı seçimine ilişkin kısıtlamayı analiz et.

Gruplar aday gösteremez.

Meclis Başkanlığı makamının tarafsızlığını korumak amacıyla adaylık bireysel bir haktır.

Yasaklı olan grup kararı konularını tespit et.

Yasama dokunulmazlığı ve Meclis soruşturması.

Yargısal nitelik taşıyan bu süreçlerde milletvekillerinin hür iradeleriyle hareket etmesi amaçlanır; bu nedenle grup kararı alınamaz.

Anahtar Kavram

Siyasi Parti Gruplarının Hukuki Statüsü ve Yasakları

İpuçları

Grup kurmak için gereken milletvekili sayısının

15

veya

30

değil, çift haneli ve

10

'un katı olduğunu hatırla.

Meclis Başkanı'nın tarafsızlığı ilkesi gereği, seçim sürecinde siyasi partilerin kurumsal etkisini sınırlayan kuralları düşün.

Hangi denetim yollarının (Araştırma vs. Soruşturma) milletvekillerinin kişisel iradesine bırakıldığını ve grup baskısından muaf tutulduğunu hatırla.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanlık Divanı'nın oluşumunda siyasi parti gruplarının hangi yöntemle (nispi temsil) temsil edildiğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 506Soru →

$1982$ Anayasası'nda $2017$ yılında yapılan değişikliklerle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin kural olarak aynı günde ve beş yılda bir yapılması esası getirilmiştir. Bu sistemde seçimlerin normal zamanından önce yapılmasına yönelik "seçimlerin yenilenmesi" müessesesi düzenlenmiştir. Buna göre, seçimlerin yenilenmesi (erken seçim) kararı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cumhurbaşkanı, seçimlerin yenilenmesine karar verebilmek için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayını almak zorundadır.

Seçimlerin yenilenmesine karar verildiğinde, yalnızca yasama organı olan Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri yapılır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin seçimleri yenileme kararı alabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu yeterlidir.

Ara seçimlerde boşalan üyeliklerin sayısı beşte bire ulaştığında, seçimlerin yenilenmesi kararı kendiliğinden yürürlüğe girer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebileceği ifadesi Anayasa'nın 116. maddesi uyarınca doğrudur.

Doğru olan ifade, Meclis'in üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (

360

milletvekili) ile seçimleri yenileyebileceğidir. Bu yetki Anayasa'nın 116. maddesinde açıkça düzenlenmiştir ve bu karar alındığında her iki seçim (Meclis ve Cumhurbaşkanlığı) aynı gün gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

Seçimlerin yenilenmesi yetkisini analiz etme

1982

Anayasası'na göre bu yetki hem

TBMM

'ye hem de Cumhurbaşkanı'na verilmiştir.

Yeni hükümet sisteminde karşılıklı fesih benzeri bir dengeleme mekanizması kurulmuştur.

Meclis karar yeter sayısını kontrol etme

TBMM

'nin bu kararı alabilmesi için üye tamsayısının (

600

) beşte üçü (

360

) gereklidir.

Seçimlerin erkene alınması önemli bir karar olduğundan nitelikli çoğunluk şartı aranmıştır.

Seçimlerin birlikteliği kuralını uygulama

Meclis seçimleri ile Cumhurbaşkanlığı seçimleri her durumda birlikte yapılır.

2017

değişikliği ile yasama ve yürütme seçimlerinin senkronize edilmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kavram

Seçimlerin Yenilenmesi ve Birlikteliği İlkesi

İpuçları

Yeni sistemde Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birbirinden ayrılamaz bir bütün olarak görülür.

Meclis'in seçimleri erkene alabilmesi için salt çoğunluktan daha yüksek, özel bir oran gerekir.

Anayasa'ya göre Meclis'in seçimleri yenileme kararı alabilmesi için gereken sayı

360

milletvekilidir.

Daha Fazla Pratik

Seçimlerin savaş nedeniyle ertelenmesi ile seçimlerin yenilenmesi arasındaki yetki ve süre farklarını karşılaştırınız.

Tahmini Süre:50s

Soru 507Soru →

$1982$ Anayasası'na göre milletvekilliği sıfatının sona ermesi; bazı hallerde kendiliğinden, bazı hallerde mahkeme kararının bildirilmesiyle, bazı hallerde ise TBMM Genel Kurulu'nun alacağı bir karar ile gerçekleşebilir. Buna göre, aşağıdaki durumların hangisinde milletvekilliği sıfatının düşmesi için TBMM Genel Kurulu tarafından bir parlamento kararı alınması zorunludur?

Milletvekilinin üyelikten istifa etmesi

Milletvekilinin Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanması

Milletvekilinin kısıtlanmasına ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının Genel Kurul'a bildirilmesi

Milletvekilinin ölümü veya gaipliğine karar verilmesi

Milletvekilinin Cumhurbaşkanı seçilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekilinin üyelikten istifa etmesi

Cevap

Milletvekilinin istifa etmesi durumunda üyeliğin düşmesi için TBMM Genel Kurulu kararı gerekir.

Milletvekilinin istifa etmesi durumunda, istifanın geçerli olup olmadığı Başkanlık Divanı'nca incelenir ve ardından TBMM Genel Kurulu'nda oylanarak kabul edilmesi gerekir. Bu bir 'Parlamento Kararı'dır. Diğer durumlarda ise (ölüm, Cumhurbaşkanı seçilme, bakan atanma) üyelik herhangi bir iradi oylama süreci olmaksızın, hukuki veya fiili durumun gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona erer.

Adım Adım Çözüm

Sona erme nedenlerini kategorize etme

Milletvekilliği; kendiliğinden, bildirimle veya Meclis kararıyla sona erer.

Anayasal usullerin birbirinden farkını anlamak için sınıflandırma yapılmalıdır.

Meclis kararı gereken durumları belirleme

İstifa, devamsızlık ve bağdaşmazlık (milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevde ısrar) durumları Meclis kararı gerektirir.

Bu hallerde bir irade beyanı veya durum tespiti üzerine Genel Kurul'un oylama yapması şarttır.

Seçenekleri karşılaştırma

İstifa dışındaki seçeneklerin (atama, bildirim, ölüm, CB seçilme) tamamı oylama gerektirmeyen hallerdir.

İstifa dilekçesinin verilmesi tek başına yeterli değildir, Meclis'in bu istifayı kabul etmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Milletvekilliğinin Sona Erme Usulleri

İpuçları

Milletvekilliğinin sona ermesinde hangi durumların bir 'oylama' (parlamento kararı) gerektirdiğini hatırlayın.

İstifa, devamsızlık ve bağdaşmazlık dışındaki tüm hallerde üyelik ya kendiliğinden ya da bir kararın Meclis'te okunmasıyla düşer.

Mahkeme kararlarının Genel Kurul'da okunması bir bildirimdir, karar alma (oylama) değildir; ancak istifanın kabulü için Genel Kurul'un iradesi gerekir.

Daha Fazla Pratik

İstifa ve devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşmesi kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılıp açılamayacağını araştırınız.

Alternatif Yöntem

Şu tabloyu zihninizde canlandırın: Karar Gerekenler (İstifa, Devamsızlık, Bağdaşmazlık) vs. Diğerleri (Ölüm, Atama, Seçilme, Bildirim).

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 508Soru →

Türk anayasa hukukunda yasama organı tarafından gerçekleştirilen işlemler; 'kanun' ve 'parlamento kararı' olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Kanunlar kural olarak Cumhurbaşkanının onay ve yayımlama sürecine tabi iken; parlamento kararları, Meclisin tek yanlı iradesiyle kesinleşen ve kural olarak Cumhurbaşkanına gönderilmeyen işlemlerdir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi TBMM tarafından alınan bir 'parlamento kararı' niteliğindedir?

Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunması

Para basılmasına karar verilmesi

TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması

Genel ve özel af ilan edilmesi

Bütçe ve Kesin Hesap kanunlarının kabul edilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması

Cevap

TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması bir parlamento kararıdır.

TBMM İçtüzüğü, Meclisin kendi çalışma kurallarını belirlediği bir tasarrufu olup hukuki niteliği itibarıyla bir parlamento kararıdır. Parlamento kararları, kural olarak Cumhurbaşkanının onayına veya veto (geri gönderme) yetkisine tabi değildir; Meclis iradesiyle kesinleşir ve Resmi Gazete'de yayımlanır.

Adım Adım Çözüm

Yasama işlemlerinin hukuki niteliğini sınıflandırın.

İşlemlerin 'Kanun' veya 'Parlamento Kararı' olduğu belirlenir.

Her iki işlemin onay süreci ve yargısal denetim rejimi farklıdır.

Seçeneklerdeki işlemlerin Cumhurbaşkanı onayına tabi olup olmadığını inceleyin.

Andlaşmalar, bütçe, para basma ve af işlemleri kanunla yapılır ve Cumhurbaşkanına gönderilir.

Anayasa, bu yetkilerin kanunla kullanılacağını açıkça belirtmiştir.

Meclisin kendi iç düzenine ilişkin işlemlerini ayırt edin.

İçtüzük değişikliği, Meclisin kendi iradesiyle kesinleşen bir parlamento kararıdır.

İçtüzük, yasama organının özerkliği gereği Cumhurbaşkanının onayına sunulmadan yürürlüğe girer.

Anahtar Kavram

Parlamento Kararı ve Kanun Ayrımı

İpuçları

İşlemin Cumhurbaşkanı onayına (veto yetkisine) tabi olup olmadığını düşünün.

Meclis iç işleyişine (kendi çalışma kurallarına) dair işlemler genellikle parlamento kararıdır.

Daha Fazla Pratik

Parlamento kararlarının hangilerinin Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olduğunu tekrar edin.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 509Soru →

$1982$ Anayasası ve $TBMM$ İçtüzüğü hükümleri uyarınca, parlamenter faaliyetlerin yürütülmesinde önemli bir role sahip olan siyasi parti gruplarının hukuki statüsü ve yetki sınırları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

TBMM

Başkanlığı seçimlerinde siyasi parti grupları, kendi içlerinden bir milletvekilini aday olarak belirleyip Genel Kurula sunabilirler.

Siyasi parti gruplarının

TBMM

bünyesinde kurulabilmesi için en az

30

milletvekiline ihtiyaç vardır.

Siyasi parti grupları, bağlı bulundukları siyasi partiden ayrı olarak kendine has bir kamu tüzel kişiliğine ve dava ehliyetine sahiptir.

Meclis soruşturması açılmasına dair önergeler üzerine siyasi parti gruplarının Genel Kurulda topluca hareket etmesini sağlamak amacıyla grup kararı alınabilir.

Siyasi parti gruplarında, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin görüşme yapılamaz ve bu konuda herhangi bir karar alınamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi parti gruplarında, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin görüşme yapılamaz ve bu konuda herhangi bir karar alınamaz.

Cevap

Siyasi parti gruplarında yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin görüşme yapılamayacağı ve karar alınamayacağı yönündeki ifade doğrudur.

Doğru ifade, yasama dokunulmazlığının kaldırılması konusunda siyasi parti gruplarının görüşme yapamayacağı ve karar alamayacağıdır. Anayasa'nın

83

. maddesi uyarınca, milletvekillerinin üzerinde siyasi bir baskı oluşmasını engellemek amacıyla bu konularda grup iradesi devre dışı bırakılmıştır.

Adım Adım Çözüm

Siyasi parti gruplarının kuruluş şartlarını değerlendir.

Grup kurmak için en az

20

milletvekili gereklidir;

30

sayısı yanlıştır.

Anayasal ve içtüzüksel sayısal sınırların bilinmesi gerekir.

Grupların tüzel kişilik durumunu analiz et.

Gruplar iç organdır, ayrı bir tüzel kişilikleri yoktur.

Siyasi parti (tüzel kişi) ile parti grubu (iç organ) arasındaki farkı ayırt etmek önemlidir.

Gruplara getirilen anayasal yasakları incele.

TBMM

Başkanlığı için aday gösteremezler; dokunulmazlık ve meclis soruşturması konularında grup kararı alamaz ve görüşme yapamazlar.

Milletvekillerinin bağımsızlığını ve Meclis'in tarafsızlığını korumaya yönelik yasakları tespit etmek sorunun çözümünü sağlar.

Anahtar Kavram

Siyasi Parti Gruplarının Yasaklı İşlemleri

İpuçları

Siyasi parti grupları; milletvekili bağımsızlığını ve Meclis Başkanlığı'nın tarafsızlığını korumak amacıyla bazı konularda işlem yapmaktan men edilmişlerdir.

Daha Fazla Pratik

Siyasi parti gruplarının Meclis Başkanlık Divanı'na üye verme usullerini inceleyerek bilgilerini pekiştirebilirsin.

Tahmini Süre:50s

Soru 510Soru →

$1982$ Anayasası’nın $84$ . ve $85$ . maddeleri çerçevesinde milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin usul kuralları incelendiğinde; üyeliğin düşmesi için Genel Kurulda gizli oylama yapılmasının şart olduğu, kararın alınması için **üye tamsayısının salt çoğunluğunun ( $301$ kabul oyu) aranmadığı ve bu karara karşı Anayasa Mahkemesine** iptal başvurusunun yapılabildiği durum aşağıdakilerden hangisidir?

Milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden istifa etmesi

Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir hizmeti veya görevi sürdürmekte ısrar edilmesi

Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmama

Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma sebebiyle sona ermesi

Milletvekilinin Cumhurbaşkanı yardımcısı veya Bakan olarak atanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir hizmeti veya görevi sürdürmekte ısrar edilmesi

Cevap

Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir hizmeti veya görevi sürdürmekte ısrar edilmesi durumunda, üyeliğin düşmesine 'gizli oylama' ile karar verilir, salt çoğunluk aranmaz ve yargı yolu açıktır.

Doğru cevap olan bağdaşmazlıkta ısrar durumu, Anayasa'da hem gizli oylama şartına bağlanmış hem basit çoğunlukla karar alınabilen hem de Anayasa Mahkemesi denetimine tabi kılınmış tek düşme halidir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Mahkemesi (AYM) denetimine tabi olan durumları belirle.

İstifa, bağdaşmazlıkta ısrar ve devamsızlık.

Anayasa'nın

85

. maddesi sadece bu üç durum için milletvekiline veya bir diğer üyeye

7

gün içinde AYM'ye başvurma hakkı tanır.

Bu üç durum arasından 'gizli oylama' şartı olanı tespit et.

Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir hizmeti sürdürmekte ısrar edilmesi.

Anayasa'nın

84

. maddesinin

2

. fıkrası açıkça 'Genel Kurulca gizli oyla karar verilir' hükmünü içermektedir.

Çoğunluk şartlarını karşılaştır.

Devamsızlıkta

301

(salt çoğunluk) gerekirken, bağdaşmazlıkta basit çoğunluk yeterlidir.

Anayasa sadece devamsızlık (

84/4

) için özel bir nitelikli çoğunluk öngörmüştür; bağdaşmazlıkta (

84/2

) ise genel kural (basit çoğunluk) işler.

Anahtar Kavram

Milletvekilliğinin Sona Erme Usulleri ve Yargısal Denetimi

İpuçları

Üyeliğin düşmesi için Meclis kararı gereken haller ile kendiliğinden sona eren halleri (ölüm, atanma vb.) ayırt etmelisiniz.

Anayasa Mahkemesine iptal başvurusu (

85

. md) sadece istifa, bağdaşmazlık ve devamsızlık kararları için mümkündür.

Anayasa metninde sadece bağdaşmazlık (

84/2

) için 'gizli oylama' ifadesi açıkça kullanılmıştır; devamsızlık için ise 'salt çoğunluk' vurgusu vardır.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliği düşürülen bir üyenin Anayasa Mahkemesine başvuru sürelerini ve mahkemenin karar verme süresini tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Sona erme hallerini 'Mahkeme Kararı', 'Kendiliğinden' ve 'Meclis Kararı' olarak üç sütunlu bir tabloda gruplandırarak oylama usullerini yanlarına not edebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 511Soru →

1982 Anayasası'nda yer alan düzenlemeler dikkate alındığında, milletvekili seçilme yeterliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Milletvekili adayı olabilmek için en az otuz yaşını doldurmuş olmak şarttır.

Milletvekili seçilebilmek için asgari eğitim düzeyi lise mezuniyeti olarak belirlenmiştir.

Askerlik hizmetini fiilen ve tamamlanmış olarak yerine getirmeyenler milletvekili seçilemezler.

Taksirli suçlardan dolayı toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar milletvekili seçilemezler.

On sekiz yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşı, diğer yasal şartları da taşımak kaydıyla milletvekili seçilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: On sekiz yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşı, diğer yasal şartları da taşımak kaydıyla milletvekili seçilebilir.

Cevap

On sekiz yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşının, diğer yasal şartları taşımak kaydıyla milletvekili seçilebileceği ifadesi doğrudur.

On sekiz yaşını doldurmuş olmak, 2017 anayasa değişikliği ile getirilen güncel seçilme yaşıdır. Bu yaş sınırını aşan ve diğer şartları (eğitim, adli sicil vb.) sağlayan vatandaşlar milletvekili adayı olabilirler.

Adım Adım Çözüm

Anayasal yaş sınırını kontrol et.

2017 değişikliği ile seçilme yaşının on sekiz olduğu teyit edildi.

Yaş şartı seçilme yeterliliğinin temel unsurudur.

Eğitim ve askerlik durumunu incele.

İlkokul mezuniyetinin yeterli olduğu ve askerlikle ilişiği olmamanın kafi olduğu belirlendi.

Yaygın hataları elemek için asgari şartların bilinmesi gerekir.

Adli sicil ve suç türlerini değerlendir.

Taksirli suçların engel olmadığı, kasten işlenen suçlarda ise bir yıllık sürenin kritik olduğu anlaşıldı.

Hükümlülük engelinin kapsamını belirlemek için suçun niteliği (kasıt/taksir) önemlidir.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası Milletvekili Seçilme Yeterliliği Şartları

İpuçları

2017 yılında yapılan anayasa değişikliklerinin seçilme yaşı ve askerlik şartı üzerindeki etkilerini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin kazanılması için gereken mazbata süreci ve yemin metni konusuna göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 512Soru →

1982 Anayasası’nın güncel hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) "bilgi edinme ve denetim yolları" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Meclis araştırması; belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla kurulan bir komisyon aracılığıyla yürütülen bir incelemeden ibarettir.

Yazılı soru; milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlardan en geç 15 gün içinde cevaplanmak üzere yazılı bilgi istemelerinden ibarettir.

Gensoru ve meclis güveni, 2017 yılı anayasa değişikliği ile TBMM'nin bilgi edinme ve denetim yolları arasından çıkarılmıştır.

Meclis soruşturması açılmasına dair önergenin TBMM Genel Kurulunda kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyu yeterlidir.

Genel görüşme; toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun, TBMM Genel Kurulunda görüşülmesidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis soruşturması açılmasına dair önergenin TBMM Genel Kurulunda kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyu yeterlidir.

Cevap

Meclis soruşturması açılmasına karar verilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun yeterli olduğunu belirten ifade yanlıştır; çünkü bu karar için üçte beş çoğunluk aranır.

Meclis soruşturması sürecinde üye tamsayısının salt çoğunluğu (301 milletvekili) sadece soruşturma açılmasına dair bir önergenin Meclis Başkanlığına sunulması için gereklidir. Ancak TBMM Genel Kurulunda bu önergenin kabul edilerek soruşturmanın resmen açılmasına karar verilebilmesi için üye tamsayısının üçte beş çoğunluğunun (360 milletvekili) gizli oyu zorunludur. Dolayısıyla salt çoğunluğun karar için yeterli olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Güncel denetim yollarını belirle.

Meclis araştırması, Genel görüşme, Meclis soruşturması ve Yazılı soru.

2017 anayasa değişikliği ile denetim yolları bu dört başlıkta toplanmıştır.

Meclis soruşturması için gerekli sayısal çoğunlukları kontrol et.

İstem için 301 (salt çoğunluk), açılmasına karar verilmesi için 360 (3/5), Yüce Divan'a sevk için 400 (2/3) oy gereklidir.

Anayasa'nın 106. maddesi bu süreçleri kademeli çoğunluklara bağlamıştır.

Yanlış olan önermeyi tespit et.

Önergenin kabulü (soruşturmanın açılması) için salt çoğunluğun yettiğini söyleyen ifade hatalıdır.

Salt çoğunluk sadece soruşturma açılmasına dair 'önerge vermek' (istem) için yeterlidir, açılmasına 'karar vermek' için 360 oy şarttır.

Anahtar Kavram

TBMM Denetim Yollarında Sayısal Yeter Sayılar

İpuçları

Meclis soruşturması süreci; istem, açılma ve sevk olmak üzere üç aşamalı bir sayısal düzene sahiptir.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanı'nın cezai sorumluluğu ile Meclis soruşturması arasındaki sayısal benzerlikleri inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 513Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) Genel Kurulu'nun bir birleşiminde yapılan yoklama sonucunda $260$ milletvekilinin hazır bulunduğu tespit edilmiştir. Anayasa'da başkaca bir hüküm bulunmayan hallerde, bu birleşimde görüşülen bir kanun teklifinin kabul edilebilmesi için gereken asgari 'karar yeter sayısı' aşağıdakilerden hangisidir?

130

131

151

184

200

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $151$

Cevap

Anayasa'nın

96

. maddesine göre karar yeter sayısı, üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlası olan

151

'den az olamayacağı için doğru cevap bu sayıdır.

1982

Anayasası'nın

96

. maddesi uyarınca,

TBMM

toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak bu sayı üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından (

600 / 4 + 1 = 151

) az olamaz. Soruda verilen

260

milletvekilinin salt çoğunluğu olan

131

sayısı bu sınırın altında kaldığı için asgari karar yeter sayısı

151

olarak uygulanır.

Adım Adım Çözüm

Toplantı yeter sayısının sağlanıp sağlanmadığını kontrol etme

Meclis üye tam sayısının

1/3

'ü olan

200

sayısı sağlanmıştır (

260 > 200

), birleşim açılabilir.

TBMM'nin çalışmaya başlayabilmesi için en az

200

milletvekilinin hazır bulunması gerekir.

Katılanların salt çoğunluğunu hesaplama

260 / 2 = 130

; salt çoğunluk için en az

131

kabul oyu gerekir.

Genel kural, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla (yarıdan bir fazlası) karar alınmasıdır.

Anayasal alt sınır ile karşılaştırma

131 < 151

olduğu için karar yeter sayısı

151

olarak kabul edilir.

Anayasa, karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tam sayısının

1/4 + 1

(yani

151

) değerinden az olamayacağını hükme bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Karar Yeter Sayısı Alt Sınırı

İpuçları

Meclis'in karar alabilmesi için sadece katılanların çoğunluğu yeterli midir, yoksa bir alt sınır var mıdır?

Üye tam sayısının (

600

) dörtte birinin bir fazlası kuralını hatırlayın.

260

'ın yarısından fazlası (

131

), Anayasa'nın öngördüğü

151

sınırının altında kaldığında hangi kuralın üstün geleceğini belirleyin.

Daha Fazla Pratik

Karar yeter sayısının

301

veya

360

gibi nitelikli çoğunluk gerektirdiği özel durumları (Meclis soruşturması, af kanunu vb.) tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 514Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) "kanun" ve "parlamento kararı" niteliğindeki işlemleri arasındaki hukuki rejim ve usul farkları dikkate alındığında, parlamento kararlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kural olarak Cumhurbaşkanının yayımlama (onay) veya geri gönderme (veto) yetkisine tabi değildirler.

Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasının uygun bulunması, parlamento kararı ile gerçekleştirilen bir işlemdir.

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşmesi kararları üzerinde yargısal denetim yolu kapalıdır.

Para basılmasına karar verilmesi ve genel af ilanı, TBMM'nin aldığı parlamento kararı örneklerindendir.

Tüm parlamento kararları, Resmi Gazete'de yayımlanma zorunluluğu ve yargısal denetim bakımından kanunlarla aynı usule tabidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kural olarak Cumhurbaşkanının yayımlama (onay) veya geri gönderme (veto) yetkisine tabi değildirler.

Cevap

Parlamento kararları kural olarak Cumhurbaşkanının onayına veya veto yetkisine tabi olmayan işlemlerdir.

Parlamento kararları, TBMM'nin kendi iç düzenine veya kanun dışındaki yetkilerine dair aldığı kararlardır. Bu kararlar, kanunların aksine Cumhurbaşkanına 'onay' veya 'yeniden görüşülmek üzere geri gönderme' (veto) amacıyla sunulmazlar. Meclis Genel Kurulu'nda kabul edildikleri an hukuki varlık kazanırlar.

Adım Adım Çözüm

İşlem türünü belirleme

Meclis'in irade beyanları 'Kanun' ve 'Parlamento Kararı' olarak ikiye ayrılır.

Anayasal yetkilerin hangi hukuki formla kullanılacağını ayırt etmek gerekir.

Onay mekanizmasını kontrol etme

Kanunlar Cumhurbaşkanına gönderilirken, parlamento kararları Meclis tarafından kabul edildiğinde kesinleşir.

Yasama organının iç özerkliği ve işlemin niteliği onay sürecini belirler.

Yargısal denetim istisnalarını hatırlama

İçtüzük, dokunulmazlığın kaldırılması ve vekilliğin düşmesi dışındaki kararlar denetlenemez.

Parlamento kararlarının kural olarak yargı denetimi dışında olması (yasama kısıntısı) temel kuraldır.

Anahtar Kavram

Kanun ve Parlamento Kararı Ayrımı

İpuçları

TBMM'nin Cumhurbaşkanı onayına ihtiyaç duymadan kesinleşen işlemlerini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin denetlediği üç özel parlamento kararı istisnasını tekrar edin.

Tahmini Süre:50s

Soru 515Soru →

1982 Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iç işleyişini yürüten ve Meclisi temsil eden "Başkanlık Divanı"nın kuruluşu ve üyeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve üyelerin tamamı milletvekili olmak zorundadır.

Meclis Başkanı ve oturumu yöneten Başkanvekili, üyesi olduğu siyasi partinin Meclis içindeki veya dışındaki tüm faaliyetlerine katılabilir.

Siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı seçimi için kendi aralarında uzlaşarak ortak bir aday belirleyebilir ve bu adayı Meclise teklif edebilirler.

Meclis Başkanı ve o sırada oturumu yöneten Başkanvekili, oylamalarda eşitliği bozmak amacıyla kendi partisi lehine oy kullanma hakkına sahiptir.

Başkanlık Divanı üyelerinin görev süresi, herhangi bir kademelendirme olmaksızın doğrudan ilgili yasama döneminin sonuna kadar devam eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve üyelerin tamamı milletvekili olmak zorundadır.

Cevap

Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve bu üyelerin tamamı milletvekili olmak zorundadır.

1982 Anayasası'na göre TBMM Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur. Bu kurulun en temel özelliği, üyelerinin tamamının milletvekili olması ve Meclis'teki siyasi parti gruplarının güçleri oranında Divan'a katılmalarıdır.

Adım Adım Çözüm

Başkanlık Divanı'nın kimlerden oluştuğunu belirleyin.

Divan; Başkan, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden meydana gelir.

Anayasal kuruluş şemasını tanımak ilk adımdır.

Üyelik şartını kontrol edin.

Tüm Divan üyelerinin milletvekili (milletin vekili) olması şarttır.

Divan, Meclis'in kendi içinden çıkardığı bir yönetim organıdır.

Tarafsızlık ve yasakları değerlendirin.

Siyasi partilerin aday gösterememesi, Başkan ve oturumu yöneten vekilin oy kullanamaması ve parti faaliyetlerine katılamaması temel kurallardır.

Meclis yönetiminin tarafsızlığını sağlamak amaçlanır.

Anahtar Kavram

TBMM Başkanlık Divanı'nın Oluşumu ve Üyelerin Niteliği

İpuçları

TBMM Başkanlık Divanı'nın kimlerden oluştuğunu bir liste olarak düşünün.

Divan üyelerinin tamamının halk tarafından seçilmiş birer temsilci (milletvekili) olması gerektiğini unutmayın.

Meclis Başkanı'nın tarafsızlığını korumak için getirilen 'oy kullanamama' ve 'parti faaliyetine katılamama' gibi yasakları hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanı seçimindeki 4 turlu gizli oylama sürecini ve her turda gereken çoğunluk sayılarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 516Soru →

$1982$ Anayasası’na göre, milletvekilliğinin sona ermesi bazı durumlarda herhangi bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden gerçekleşirken, bazı durumlarda ise Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) Genel Kurulu’nun karar alması gerekmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi milletvekilliğinin sona ermesi için ** $TBMM$ Genel Kurulu kararı** gereken durumlardan biridir?

Milletvekilinin istifa etmesi

Milletvekilinin ölümü

Milletvekilinin Cumhurbaşkanı seçilmesi

Milletvekilinin Bakan olarak atanması

Milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekilinin istifa etmesi

Cevap

Milletvekilinin istifa etmesi durumunda vekilliğin düşmesi için TBMM Genel Kurulu kararı gerekir.

Milletvekilinin istifa etmesi durumunda, bu istifanın geçerli sayılarak milletvekilliğinin düşmesine karar verilmesi için

TBMM

Genel Kurulu tarafından oylama yapılması gerekir. Bu durum, Meclis'in kurumsal iradesini gerektiren bir parlamento kararıdır.

Adım Adım Çözüm

Sona erme usullerini kategorize etme

Milletvekilliği; kendiliğinden, bildirimle (kesin hüküm/kısıtlanma) veya Meclis kararıyla (istifa, devamsızlık, bağdaşmazlık) sona erer.

Soru kökünde özellikle 'Meclis kararı' gerektiren durum sorulmaktadır.

Seçenekleri bu kategorilere göre eleme

Ölüm, Cumhurbaşkanı seçilme ve Bakan atanma 'kendiliğinden' gerçekleşir. Dokunulmazlığın kalkması ise üyeliği bitirmez.

Yanlış kategorideki seçenekleri ayıklamak doğru cevaba ulaştırır.

Doğru seçeneği teyit etme

İstifa, Meclis Genel Kurulu'nda yapılacak bir oylama (adi çoğunluk) sonucunda kabul edilirse vekillik düşer.

Anayasa'nın

84

. maddesi uyarınca istifa, Meclis kararı gerektiren haller arasındadır.

Anahtar Kavram

Milletvekilliğinin Sona Erme Usulleri (Meclis Kararı vs. Kendiliğinden)

İpuçları

Milletvekilliğinin sona ermesi hallerini 'Meclis'in oylama yapması gerekenler' ve 'hiçbir oylamaya gerek olmayanlar' olarak ikiye ayırın.

Meclis kararı gerektiren sadece üç durum vardır: İstifa, devamsızlık ve vekillikle bağdaşmayan bir görevde ısrar etme.

Ölüm veya Cumhurbaşkanı seçilme gibi durumlar birer 'olay' veya 'atama' sonucudur; ancak istifa eden bir vekilin durumunu Meclis Genel Kurulu oylayarak onaylar.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi'ne yapılabilecek itiraz sürecini ve sürelerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 517Soru →

$1982$ Anayasası'nda yer alan 'kuvvetler ayrılığı' ilkesi gereği, devletin her ana organının kendine özgü görev ve yetkileri bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin ( $TBMM$ ) genel görev ve yetkileri arasında yer almaz?

Para basılmasına karar vermek

Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak

Genel ve özel af ilan etmek

Olağanüstü hal ilan etmek

Hâkimler ve Savcılar Kurulu’na üye seçmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Olağanüstü hal ilan etmek

Cevap

Olağanüstü hal ilan etmek, yürütme organının başında bulunan Cumhurbaşkanının bir yetkisidir; TBMM'nin bu konudaki yetkisi ilanı onaylamak, uzatmak veya kaldırmaktır.

Olağanüstü hal ilan etme yetkisi

1982

Anayasası'nın

119

. maddesi gereğince Cumhurbaşkanına verilmiştir. TBMM, bu ilanı onaylama, süresini uzatma (her defasında

4

ayı geçmemek üzere) veya kaldırma yetkisine sahiptir, ancak ilanı bizzat yapan merci değildir.

Adım Adım Çözüm

1982

Anayasası'nın

87

. maddesinde düzenlenen TBMM'nin genel görev ve yetkilerini listeleyiniz.

Kanun yapmak, bütçe kabul etmek, para basma ve savaş ilanı kararı vermek, andlaşmaları uygun bulmak ve af ilan etmek gibi yetkiler belirlenir.

TBMM'nin anayasal sınırlarını belirlemek için temel maddeye başvurulur.

Seçeneklerdeki yetkilerin hangi organlar tarafından kullanıldığını karşılaştırınız.

Olağanüstü hal (OHAL) ilan etme yetkisinin

119

. madde uyarınca Cumhurbaşkanına ait olduğu tespit edilir.

Yürütme ve yasama organlarının yetki paylaşımındaki nüansları anlamak doğru cevaba ulaştırır.

TBMM'nin OHAL sürecindeki rolünü netleştiriniz.

TBMM ilan etmez, ancak Cumhurbaşkanı tarafından yapılan ilanı onaylar, süresini değiştirebilir veya sona erdirebilir.

Kavramsal karışıklığı gidermek için denetim ve ilan yetkileri ayrıştırılır.

Anahtar Kavram

Yasama organı olan TBMM'nin görevleri Anayasa ile sınırlandırılmıştır; doğrudan icraat gerektiren 'ilan etme' gibi bazı yetkiler yürütme organına bırakılmıştır.

İpuçları

TBMM'nin temel görevleri Anayasa'nın

87

. maddesinde bir liste halinde sayılmıştır.

Bazı yetkiler yürütme organına (Cumhurbaşkanı) aittir; TBMM bu yetkileri sadece denetler veya onay süreciyle tamamlar.

Olağanüstü hal (OHAL) süreci iki aşamalıdır: 'İlan etme' ve 'Onaylama'. Bu aşamaların hangi organlara ait olduğunu düşünün.

Daha Fazla Pratik

TBMM'nin 'Kanun' ile yaptığı işlemler ile 'Parlamento Kararı' ile yaptığı işlemler arasındaki farkları çalışmak bu konudaki ayrıntı sorularını çözmenizi kolaylaştırır.

Tahmini Süre:50s

Soru 518Soru →

1982 Anayasası'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) temel görev ve yetkileri sayıldıktan sonra, Meclisin "Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri de kullanacağı" belirtilmiştir. Bu çerçevede, aşağıdakilerden hangisi TBMM tarafından seçimle belirlenen görevliler arasında yer almaz?

Kamu Başdenetçisi

Sayıştay Başkanı ve üyeleri

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyelerinin bir kısmı

Danıştay Başkanı ve üyeleri

Anayasa Mahkemesi (AYM) üyelerinin bir kısmı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Danıştay Başkanı ve üyeleri

Cevap

Danıştay Başkanı ve üyelerinin seçimi TBMM tarafından değil, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK), Cumhurbaşkanı ve Danıştay Genel Kurulu tarafından gerçekleştirilir.

Doğru yanıt olan seçenek, Meclis'in seçim yetkisinin bulunmadığı kurumu belirtmektedir. 1982 Anayasası'na göre Danıştay üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Danıştay Başkanı ise Meclis tarafından değil, Danıştay Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir.

Adım Adım Çözüm

Meclis'in seçim yetkilerini hatırla

TBMM; AYM'ye 3 üye, HSK'ya 7 üye, Sayıştay'ın tamamını ve Kamu Başdenetçisini seçer.

Anayasa'nın farklı maddeleri Meclis'e bu kurumlar üzerinde seçim yetkisi tanımıştır.

Danıştay'ın seçim usulünü incele

Danıştay üyelerini HSK ve Cumhurbaşkanı seçer; Başkan ise Meclis dışı bir süreçle belirlenir.

Yüksek mahkemelerin üye seçim usulleri Anayasa'nın yargı bölümünde (Madde 155) ayrıca düzenlenmiştir.

Sonucu doğrula

Meclis'in Danıştay seçimlerinde herhangi bir yetkisi bulunmamaktadır.

Seçenekler arasında TBMM'nin yetki sahibi olmadığı tek kurum Danıştay'dır.

Anahtar Kavram

TBMM'nin Seçim Yetkileri

İpuçları

Meclis, sadece kanun yapmakla kalmaz; Sayıştay gibi denetim organlarının ve bazı yüksek yargı kurumlarının üyelerini de seçer.

AYM ve HSK üyelerinin tamamını Meclis seçmese de, belirli kontenjanlar dahilinde bu kurumlara üye gönderme yetkisi vardır.

Danıştay üyelerinin seçimi tamamen yürütme organı ve yargı bürokrasisi (HSK) tarafından paylaşılan bir yetkidir; yasama organı bu sürece katılmaz.

Daha Fazla Pratik

TBMM'nin seçim yetkisi olan diğer kurumlar (Örneğin RTÜK üyeleri) ile ilgili benzer soruları inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 519Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iç işleyişini yöneten ve Meclisi temsil eden "Başkanlık Divanı"nın kuruluşu ve üyeleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve üyelerin tamamı milletvekilidir.

Siyasi parti grupları, TBMM Başkanlığı seçimi için kendi içlerinden bir milletvekilini aday gösterebilirler.

Meclis Başkanı ve oturumu yöneten Başkanvekili, Meclis tartışmalarına aktif olarak katılarak oy kullanabilirler.

Başkanlık Divanı üyeleri, Meclis dışından seçilen uzman kişiler ve milletvekilleri arasından karma bir yapıda oluşturulur.

Bir yasama dönemi boyunca Başkanlık Divanı için seçimler yalnızca bir kez yapılır ve seçilenler dönemin sonuna kadar görev yapar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve üyelerin tamamı milletvekilidir.

Cevap

Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve üyelerin tamamı milletvekilidir.

Doğru ifade, Başkanlık Divanı'nın dört ana gruptan (Başkan, Başkanvekilleri, Katip Üyeler, İdare Amirleri) oluştuğunu ve bu üyelerin hepsinin milletvekili olması gerektiğini doğru bir şekilde belirtmektedir.

Adım Adım Çözüm

TBMM Başkanlık Divanı'nın kimlerden oluştuğunu belirle.

Divan; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur.

Anayasa'nın 94. maddesi Divan'ın yapısını bu şekilde tanımlar.

Üyelerin statüsünü (milletvekili olup olmadıklarını) kontrol et.

Başkanlık Divanı'ndaki tüm görevliler milletvekili olmak zorundadır.

Divan, Meclis'in kendi içinden seçtiği bir yönetim organıdır.

Adaylık ve tarafsızlık kurallarını gözden geçir.

Siyasi parti grupları aday gösteremez ve oturumu yönetenler oy kullanamaz.

Bu kurallar Meclis yönetiminin tarafsızlığını korumak içindir.

Anahtar Kavram

TBMM Başkanlık Divanı'nın Yapısı ve Üyelerin Niteliği

İpuçları

Başkanlık Divanı'nın kimlerden oluştuğunu ve hepsinin milletvekili olup olmadığını düşünün.

Siyasi parti gruplarının başkanlık seçimine müdahale edip edemeyeceğini ve başkanın tarafsızlık gereği ne yapamayacağını hatırlayın.

Divan; Başkan, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve bu üyelerin tamamı milletvekilidir.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanı seçimi turlarını ve gerekli olan çoğunluk sayılarını inceleyerek bilginizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 520Soru →

Meclis çalışmalarının tarafsız ve düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla oluşturulan Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) Başkanlık Divanı'nın çalışma esasları ve üyelerinin statüsü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Meclis Başkanı, üyesi olduğu siyasi partinin Meclis içindeki veya dışındaki faaliyetlerine katılamaz.

Meclis Başkanvekilleri, yönettikleri oturumlarda sadece oyların eşitliği durumunda oy kullanma hakkına sahiptir.

Siyasi parti grupları, kendi içlerinden belirledikleri bir üyeyi Meclis Başkanlığı seçimi için aday gösterebilirler.

Başkanlık Divanı'na seçilen milletvekillerinin yasama dokunulmazlığı, bu görevleri süresince askıya alınır.

Katip üyeler ve idare amirleri, tarafsızlık ilkesi gereği Genel Kurul oylamalarına hiçbir şekilde katılamazlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis Başkanı, üyesi olduğu siyasi partinin Meclis içindeki veya dışındaki faaliyetlerine katılamaz.

Cevap

Meclis Başkanı'nın, üyesi olduğu siyasi partinin Meclis içindeki veya dışındaki faaliyetlerine katılamaması

Meclis Başkanı'nın üyesi olduğu siyasi partinin Meclis içindeki veya dışındaki faaliyetlerine katılamayacağı kuralı, yasama organının yönetimindeki tarafsızlığı korumak amacıyla Anayasa ile getirilmiş mutlak bir kısıtlamadır.

Adım Adım Çözüm

Başkanlık Divanı üyelerinin tarafsızlık kurallarını incele.

1982

Anayasası'nın

94.

maddesine göre Divan üyelerinin tarafsızlığı esastır.

Meclis yönetiminin siyasi etkilerden uzak kalması gerekir.

Meclis Başkanı'nın özel kısıtlamalarını değerlendir.

Başkanın hem oy kullanma hakkı yoktur hem de parti faaliyetlerine katılması yasaktır.

En üst düzey temsil makamı olduğu için tam tarafsızlık beklenir.

Diğer üyelerin (Başkanvekili, Katip, İdare Amiri) kısıtlamalarını karşılaştır.

Başkanvekilleri sadece oturum yönetirken oy kullanamazlar; ancak Başkan her durumda yasaklıdır.

Görev ve yetki sınırları arasındaki farkın belirlenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

TBMM Başkanlık Divanı'nın Tarafsızlığı

İpuçları

Başkanlık Divanı'ndaki tüm üyelerin değil, özellikle oturumu yönetenlerin kısıtlamalarına odaklanın.

Meclis Başkanı'nın partisiyle olan bağı, görev süresi boyunca tamamen 'dondurulmuş' gibidir.

Siyasi parti gruplarının Divan seçimlerindeki tek yetkisi, üye sayıları oranında aday belirlenmesine zemin hazırlamaktır; doğrudan isim öneremezler.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanı'nın seçim turları ve gerekli olan nitelikli çoğunluk sayılarını tekrar ederek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 26 / 41Sonraki

Yasama

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar