Soru

Zorluk: Çok zorBorç Olmayan Şeyin Ödenmesi (TBK 78)

Tacir (A), eski iş ortağı (B) ile olan geçmişteki ticari ilişkilerini tasfiye ettiğini düşünerek toplamda 100.000100.000 TL ödeme yapmıştır. Ancak yapılan incelemede ödemeye konu olan tutarların hukuki niteliğine ilişkin şu hususlar tespit edilmiştir:

I. Ödemenin 40.00040.000 TL'lik kısmı, aslında on beş yıl önce muaccel olmuş ve zamanaşımına uğramış bir borca ilişkindir.
II. Ödemenin 30.00030.000 TL'lik kısmı, (B)'nin geçmişte (A)'nın zor günlerinde yaptığı yardımlara karşılık bir teşekkür mahiyetinde, ahlaki bir ödevin ifası düşüncesiyle yapılmıştır.
III. Geriye kalan 30.00030.000 TL'lik kısım ise, taraflar arasındaki sözleşmenin kesin hükümsüzlüğü nedeniyle aslında hiç doğmamış bir borç için, (A) tarafından borcun varlığına dair düşülen bir yanılgı sonucu ödenmiştir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 7878. maddesi uyarınca, (A)'nın yaptığı bu ödemelerin iadesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    (A), zamanaşımına uğramış borç eksik borç niteliğinde olduğundan, ödeme anında borcun zamanaşımına uğradığını bilmediğini ispat ederek bu tutarı geri isteyebilir.
  2. B
    Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan ödemelerde, ödeyenin kendisini borçlu sanarak hareket etmesi durumunda sebepsiz zenginleşme davası açma hakkı saklıdır.
  3. (A), hiç doğmamış olan 30.00030.000 TL'lik borcun iadesini talep edebilmek için, ödemeyi yaparken kendisini borçlu sandığını (yanılgıya düştüğünü) ispat etmekle yükümlüdür.Cevap
  4. D
    Sözleşmenin kesin hükümsüzlüğü durumunda borç hiç doğmamış sayılacağından, (A)'nın herhangi bir ispat yükü altında kalmaksızın iade talep etmesi mümkündür.
  5. E
    Zamanaşımına uğramış borçlar ve ahlaki ödevler için yapılan ödemeler, yalnızca ödemenin cebri icra tehdidi altında yapılması durumunda sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir.

Cevap

Tacir (A), aslında mevcut olmayan (hiç doğmamış) borç için yaptığı ödemeyi geri isteyebilmek için, bu ödemeyi kendisini borçlu sanarak (yanılgı içinde) yaptığını ispat etmelidir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 7878. maddesinin birinci fıkrasına göre, borçlanmadığı bir şeyi kendiliğinden (ihtiyari olarak) veren kimse, bu şeyi ancak kendisini borçlu sanarak verdiğini ispat ederse geri isteyebilir. Olaydaki üçüncü kısım ödeme (30.00030.000 TL), geçersiz sözleşme nedeniyle aslında hiç doğmamış bir borçtur ve (A) bu tutarı ancak hata ettiğini ispat ederek sebepsiz zenginleşme davası (condictio indebiti) ile geri isteyebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Zamanaşımına uğramış borç ödemesinin (I. madde) değerlendirilmesi
İade istenemez.
TBK 78/2'ye göre zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.
2
Ahlaki ödevin ifası amacıyla yapılan ödemenin (II. madde) değerlendirilmesi
İade istenemez.
TBK 78/2 uyarınca ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasından kaynaklanan zenginleşmelerin iadesi talep edilemez.
3
Borç olmayan şeyin (geçersiz sözleşme) ödenmesinin (III. madde) değerlendirilmesi
İade ancak 'hata' ispatı ile mümkündür.
TBK 78/1'e göre, borçlanmadığı bir şeyi kendiliğinden veren kişi, ancak kendisini borçlu sanarak verdiğini ispat ederse geri isteyebilir.

Anahtar Kavram

Borç Olmayan Şeyin Ödenmesinde İade Şartları ve Geri İstenemeyecek Haller

İpuçları

1
TBK 78/2'de düzenlenen 'geri istenemeyecek haller' listesine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Eksik borçlar (obligationes naturales) kavramı ile TBK 78/2 arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla