sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun . maddesinde düzenlenen "borç olmayan şeyin ödenmesi" (condictio indebiti) ve bu kapsamdaki geri isteme hakkına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuksal açıdan doğrudur?
- Borçlanmadığı bir edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimsenin iade talebinde bulunabilmesi için ödemeyi kendisini borçlu sanarak yaptığını ispat etmesi şarttır; ancak zamanaşımına uğramış bir borcun ifası veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan ödemeler geri istenemez.Cevap
- BZamanaşımına uğramış bir borcu, vadesinin henüz gelmediğini veya borcun sona ermediğini düşünerek hataen ödeyen kişi, bu hatasını ispat etmesi kaydıyla sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade talep edebilir.
- CBorç olmayan bir şeyi kendi isteğiyle veren kişinin iade talebi durumunda, zenginleşen taraf ödemenin haklı bir sebebe veya mevcut bir borca dayandığını ispat etmekle yükümlüdür.
- DSosyal bir dayanışma mülahazası veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan ödemeler, ödeyen kişinin bu konuda esaslı bir hataya düştüğünü kanıtlaması durumunda genel hükümler uyarınca geri istenebilir.
- EHakkında başlatılan cebri icra takibi sırasında mallarının haczini önlemek amacıyla borçlu olmadığını bilerek ödeme yapan kişi, kendi isteğiyle ödeme yapmış sayılacağından iade için "hata" şartını ispatlamalıdır.
Cevap
Borçlanmadığı bir edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimsenin iade talebinde bulunabilmesi için ödemeyi kendisini borçlu sanarak yaptığını ispat etmesi şarttır; ancak zamanaşımına uğramış bir borcun ifası veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan ödemeler geri istenemez.
Doğru olan ifade, Türk Borçlar Kanunu'nun . maddesinin her iki fıkrasını da tam olarak yansıtmaktadır. Birinci fıkra uyarınca, borç olmayan bir edimi kendi isteğiyle yerine getiren kişi, ancak kendisini borçlu sanarak (yanılarak) bu ödemeyi yaptığını ispat ederse sebepsiz zenginleşme davası açabilir. İkinci fıkra ise bu kurala iki mutlak istisna getirmiştir: Zamanaşımına uğramış borçların ifası ve ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi. Bu iki durumda, ödeme yapan kişi hataya düştüğünü ispat etse dahi, zenginleşme haklı bir sebebe dayanıyor sayılır ve iade istenemez.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Borç Olmayan Şeyin İadesinde Hata ve İspat Şartı ile İade Yasağı Halleri
Alternatif Yöntem
Ödemenin niteliğini (ihtiyari mi, cebri mi) belirledikten sonra TBK 78/1 (hata şartı) veya 78/2 (mutlak iade yasağı) süzgecinden geçirmek.
Tahmini Süre:2m 30s