Faktör Piyasaları

120 soru

Soru 41Soru

Bir firmanın üretim sürecinde kullandığı değişken girdi olan emeğin marjinal fiziki ürünü (MPLMP_L) 88 birimdir. Firmanın ürün piyasasında monopol gücüne sahip olduğu ve ürününü 2525 TL fiyatla (PP) sattığı, bu üretim düzeyinde marjinal hasılatının (MRMR) ise 2020 TL olduğu bilinmektedir. Buna göre, bu firma için emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) değerleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200 TL ve 160 TL

Cevap

Emeğin marjinal ürün değeri (VMP_L) 200 TL, marjinal ürün hasılatı (MRP_L) ise 160 TL'dir.
Doğru yanıt olan seçenek, marjinal ürün değerini (VMP) emeğin marjinal ürünü ile ürünün fiyatını çarparak (8×25=2008 \times 25 = 200), marjinal ürün hasılatını (MRP) ise emeğin marjinal ürünü ile marjinal hasılatı çarparak (8×20=1608 \times 20 = 160) doğru şekilde bulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün değerini (VMP_L) hesaplayınız.
VMPL=MPL×P=8×25=200VMP_L = MP_L \times P = 8 \times 25 = 200 TL
Marjinal ürün değeri, ek bir birim girdinin üretime kattığı miktarın piyasa fiyatı ile çarpılmasıyla bulunur.
2
Emeğin marjinal ürün hasılatını (MRP_L) hesaplayınız.
MRPL=MPL×MR=8×20=160MRP_L = MP_L \times MR = 8 \times 20 = 160 TL
Marjinal ürün hasılatı, ek bir birim girdinin toplam hasılatta meydana getirdiği değişikliği ifade eder ve MR ile çarpılarak bulunur.
3
Değerleri karşılaştırarak uygun seçeneği belirleyiniz.
VMPL=200VMP_L = 200 TL ve MRPL=160MRP_L = 160 TL
Monopolcü bir firma için fiyat marjinal hasılattan büyük olduğundan (P>MRP > MR), marjinal ürün değeri de marjinal ürün hasılatından büyüktür (VMP>MRPVMP > MRP).

Anahtar Kavram

Monopolcü bir firma için faktör talebi analizinde VMP ve MRP arasındaki fark, ürün piyasasındaki fiyat (P) ile marjinal hasılat (MR) arasındaki farktan kaynaklanır.

İpuçları

1
VMP ve MRP formüllerini hatırlayın: Biri fiyatla, diğeri marjinal hasılatla ilgilidir.
2
VMP=MP×PVMP = MP \times P ve MRP=MP×MRMRP = MP \times MR eşitliklerini kullanarak her iki değeri de ayrı ayrı hesaplayın.
3
Monopolcü bir firmada P>MRP > MR olduğu için bulacağınız sonuçta VMP>MRPVMP > MRP ilişkisi olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Firma dengeye geldiğinde (kar maksimizasyonu), marjinal ürün hasılatının (MRP) faktör fiyatına (ücrete) eşit olması gerektiğini hatırlayarak 'monopolcü sömürü' miktarını hesaplamayı deneyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 42Soru

Bireysel işgücü arz teorisinde, boş zamanın normal bir mal olduğu varsayımı altında, ücret oranındaki (WW) bir artışın ardından bireyin daha az çalışmaya ve daha fazla boş zaman tüketmeye başladığı "geriye bükümlü" (backward-bending) bölgeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ücret artışı nedeniyle boş zamanın fırsat maliyeti yükselmesine rağmen, gelir etkisinin ikame etkisinden mutlak değerce daha büyük olması sonucunda çalışma süresi azalır.

Cevap

Ücret artışı sonucu gelir etkisinin ikame etkisinden mutlak değerce daha büyük hale gelerek bireyin çalışma süresini azaltması durumu doğrudur.
Bireysel işgücü arz eğrisinin geriye bükülmesinin temel şartı, ücret artışının yarattığı gelir etkisinin, ikame etkisinden daha güçlü olmasıdır. Ücret arttığında birey hem daha zenginleşir (gelir etkisi) hem de boş zamanın maliyeti artar (ikame etkisi). Geriye bükümlü kısımda birey, artan zenginliğini daha fazla boş zaman kullanarak değerlendirmeyi tercih eder; çünkü gelir etkisi ikame etkisini yenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
İkame etkisinin analiz edilmesi
Pozitif yönlü işgücü arzı
Ücret (WW) arttığında boş zamanın fırsat maliyeti artar, birey boş zaman yerine çalışmayı (tüketimi) ikame eder.
2
Gelir etkisinin analiz edilmesi
Negatif yönlü işgücü arzı
Ücret arttığında bireyin satın alma gücü artar. Boş zaman normal mal olduğundan, zenginleşen birey daha fazla boş zaman talep eder.
3
Etkilerin karşılaştırılması
Geriye bükülme (Negatif eğim)
Yüksek ücret düzeylerinde gelir etkisinin büyüklüğü, ikame etkisinin büyüklüğünü aştığında (GE>I˙E|GE| > |İE|), toplam çalışma süresi azalır.

Anahtar Kavram

Geriye bükümlü işgücü arz eğrisinde gelir etkisinin baskınlığı

İpuçları

1
Ücret artışı iki zıt etki yaratır: Biri sizi çalışmaya iter, diğeri ise zenginleştiğiniz için dinlenmeye.
2
Eğrinin geriye bükülmesi, çalışma saatinin azalması demektir. Bu hangi etkinin daha güçlü olduğunu gösterir?
3
Boş zamanın normal bir mal olduğunu hatırlayın; zenginleşen birey (gelir etkisi) bu maldan daha fazla tüketmek ister.

Daha Fazla Pratik

Ücret artışının ikame etkisinin baskın olduğu bölgeden gelir etkisinin baskın olduğu bölgeye geçtiği 'kritik ücret düzeyi' grafik üzerinde nasıl gösterilir?
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 43Soru

Bir faktör piyasasında faktör arz eğrisi, ücret eksenini pozitif bir değerden (w>0w > 0) başlatan pozitif eğimli bir doğru şeklindedir. Piyasa talebindeki bir genişleme sonucunda denge ücreti ve denge miktarının yükseldiği bir durumda; faktör sahiplerinin elde ettiği toplam gelir içerisinde ekonomik rantın transfer kazancına (fırsat maliyetine) oranı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Artar.

Cevap

Denge ücreti ve miktarı arttıkça, toplam gelir içindeki ekonomik rantın transfer kazancına oranı artar.
Pozitif dikey kesenli doğrusal bir arz eğrisi altında kalan alan (transfer kazancı), hem sabit bir dikdörtgen bileşen (a×La \times L) hem de artan bir üçgen bileşen (0,5×b×L20,5 \times b \times L^2) içerir. Buna karşın ekonomik rant sadece artan üçgen bileşenden (0,5×b×L20,5 \times b \times L^2) oluşur. Ücret ve miktar arttıkça, rantı temsil eden alan, transfer kazancının sabit maliyet bileşenine (aa) göre baskın hale gelir ve böylece rantın transfer kazancına oranı matematiksel olarak yükselir.

Adım Adım Çözüm

1
Faktör arz fonksiyonunu tanımla.
w=a+bLw = a + bL (burada a>0a > 0 ve b>0b > 0)
Soruda arz eğrisinin ücret eksenini pozitiften kestiği ve pozitif eğimli olduğu belirtilmiştir.
2
Ekonomik Rant (RR) ve Transfer Kazancı (TT) alanlarını formülize et.
R=12(wa)L=12bL2R = \frac{1}{2} (w - a) L = \frac{1}{2} b L^2; T=aL+12bL2T = aL + \frac{1}{2} b L^2
Ekonomik rant arz eğrisinin üstü ile fiyat arasındaki üçgendir; transfer kazancı ise arz eğrisinin altında kalan (fırsat maliyetini temsil eden) yamuk alandır.
3
Rantın transfer kazancına oranını (R/TR/T) analiz et.
RT=0,5bL2aL+0,5bL2=0,5bLa+0,5bL\frac{R}{T} = \frac{0,5 b L^2}{aL + 0,5 b L^2} = \frac{0,5 b L}{a + 0,5 b L}
Oranın ücret ve miktar artışına (LL) nasıl tepki verdiğini görmek için ifadeyi sadeleştirmek gerekir.
4
Miktar artışının (LL) oran üzerindeki etkisini yorumla.
LL arttıkça paydadaki sabit 'aa' değerinin göreli etkisi azalır ve oran 11'e yaklaşarak yükselir.
Talebin artması LL miktarını artırdığından, bu matematiksel yapıda ekonomik rantın payı transfer kazancına göre daha hızlı büyür.

Anahtar Kavram

Doğrusal faktör arzında ekonomik rant ve fırsat maliyeti ilişkisi

Daha Fazla Pratik

Arz esnekliği sıfır (es=0e_s = 0) olan bir faktörün tüm gelirinin neden ekonomik rant olduğunu analiz ediniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 44Soru

Ürün piyasasında tam rekabetçi olan ve ürettiği malın birim fiyatını P=10P = 10 TL olarak belirleyen bir firmanın, tek alıcı (monopsoncu) olduğu emek piyasasında karşı karşıya kaldığı emek arz fonksiyonu W=40+2LW = 40 + 2L şeklindedir. Firmanın üretim fonksiyonu Q=40L0,2L2Q = 40L - 0,2L^2 olarak verildiğine göre; kâr maksimizasyonu yapan bu firmanın denge durumunda istihdam edeceği emek miktarı (LL) ve işçilere ödeyeceği ücret (WW) aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: L=45L = 45; W=130W = 130

Cevap

Dengede istihdam edilen emek miktarı 45 birim, ödenen ücret ise 130 TL'dir.
Denge miktarının 45 ve ücretin 130 olduğu durum doğrudur; çünkü monopsoncu firma için denge noktası, emeğin marjinal ürün hasılatı (MRPL=4004LMRP_L = 400 - 4L) ile marjinal faktör maliyetinin (MFCL=40+4LMFC_L = 40 + 4L) kesiştiği L=45L = 45 düzeyidir. Bu istihdam düzeyinde ödenen ücret ise arz eğrisi (W=40+2LW = 40 + 2L) üzerinden 40+2(45)=13040 + 2(45) = 130 TL olarak belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün hasılatını (MRPLMRP_L) hesaplayınız.
MRPL=P×MPL=10×(400,4L)=4004LMRP_L = P \times MP_L = 10 \times (40 - 0,4L) = 400 - 4L
Firmanın denge koşulunda kullanacağı marjinal getiri eğrisini bulmak gerekir.
2
Marjinal faktör maliyetini (MFCLMFC_L) hesaplayınız.
Toplam Emek Maliyeti (TCLTC_L) = W×L=(40+2L)×L=40L+2L2W \times L = (40 + 2L) \times L = 40L + 2L^2 ise MFCL=d(TCL)dL=40+4LMFC_L = \frac{d(TC_L)}{dL} = 40 + 4L
Monopsoncu firma pozitif eğimli arz eğrisiyle karşılaştığı için her ek birimin maliyeti ücretten daha yüksektir.
3
MRPL=MFCLMRP_L = MFC_L denge koşulunu uygulayarak emek miktarını bulunuz.
4004L=40+4L360=8LL=45400 - 4L = 40 + 4L \Rightarrow 360 = 8L \Rightarrow L = 45
Kâr maksimizasyonu için faktörün marjinal getirisi, marjinal maliyetine eşit olmalıdır.
4
Bulunan emek miktarını arz fonksiyonuna yerleştirerek ücreti hesaplayınız.
W=40+2(45)=130W = 40 + 2(45) = 130 TL
Monopsoncu, belirlediği istihdam düzeyi için işçilerin razı olacağı en düşük ücreti (arz fiyatını) öder.

Anahtar Kavram

Monopson piyasasında firma, kârını maksimize etmek için marjinal faktör maliyetini (MFCLMFC_L) marjinal ürün hasılatına (MRPLMRP_L) eşitler; ancak ücreti, bu miktarın emek arz eğrisi üzerindeki karşılığından belirler.

İpuçları

1
Monopsoncu firmanın karşılaştığı marjinal faktör maliyeti (MFCLMFC_L), arz eğrisinin her zaman üzerindedir ve eğimi arz eğrisinin iki katıdır (doğrusal fonksiyonlar için).
2
Öncelikle üretim fonksiyonunun türevini alarak marjinal ürünü (MPLMP_L) bulun, ardından bunu malın fiyatıyla (P=10P=10) çarparak MRPLMRP_L fonksiyonunu elde edin.
3
Kâr maksimizasyonu için 4004L=40+4L400 - 4L = 40 + 4L denklemini çözerek LL miktarını bulun, ücret için ise bulduğunuz değeri W=40+2LW = 40 + 2L denkleminde yerine koyun.

Daha Fazla Pratik

Aynı veriler ışığında 'Monopsoncu Sömürü Miktarı'nın kaç TL olduğunu hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz (MRPLW=220130=90MRP_L - W = 220 - 130 = 90 TL).

Alternatif Yöntem

Toplam maliyet üzerinden gitmek yerine, doğrusal arz eğrilerinde MFCLMFC_L eğrisinin, arz eğrisi ile aynı dikey eksen kesişimine (4040) ve iki kat eğime (2×2=42 \times 2 = 4) sahip olduğunu bilmek süreci hızlandırabilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 45Soru

Bir üretim faktörünün arz fonksiyonu Ls=10w1,5L^s = 10 \cdot w^{1,5} şeklinde tanımlanmıştır. Üretim sürecinde yaşanan talep artışı sonucunda, faktör piyasasındaki denge ücretinin 44 TL'den 99 TL'ye yükseldiği tespit edilmiştir. Buna göre, bu ücret artışı sonucunda faktör sahiplerinin elde ettiği toplam ekonomik rantta meydana gelen değişim kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 844

Cevap

Ekonomik rantta meydana gelen artış 844 TL'dir.
Doğru yanıt olan 844 değeri, faktör arz fonksiyonunun integralinin 4 ve 9 sınırları arasında hesaplanmasıyla elde edilir. Arz fonksiyonu L=10w1,5L = 10w^{1,5} olduğunda, rant alanı 4w2,54w^{2,5} olarak formülize edilir. Ücretin 9 olduğu durumdaki rant 972, ücretin 4 olduğu durumdaki rant 128 olduğundan, aradaki 844 birimlik fark ekonomik ranttaki net artışı temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Ekonomik rant fonksiyonunun belirlenmesi
Ekonomik Rant (ER) = 0wL(w)dw=0w10w1,5dw=10w2,52,5=4w2,5\int_0^w L(w) dw = \int_0^w 10w^{1,5} dw = \frac{10w^{2,5}}{2,5} = 4w^{2,5}
Ekonomik rant, arz eğrisinin üzerinde ve denge fiyatının altında kalan alandır; matematiksel olarak arz fonksiyonunun fiyata göre integraline eşittir.
2
Denge ücreti 9 TL iken toplam ekonomik rantın hesaplanması
ER2=4×(9)2,5=4×243=972ER_2 = 4 \times (9)^{2,5} = 4 \times 243 = 972 TL
Yeni denge noktasındaki toplam rantı bulmak için üst sınırı kullanırız.
3
Denge ücreti 4 TL iken toplam ekonomik rantın hesaplanması
ER1=4×(4)2,5=4×32=128ER_1 = 4 \times (4)^{2,5} = 4 \times 32 = 128 TL
İlk durumdaki rantı belirleyerek aradaki farkı hesaplamak için temel oluştururuz.
4
Ekonomik ranttaki değişimin hesaplanması
Değişim = ER2ER1=972128=844ER_2 - ER_1 = 972 - 128 = 844 TL
Artış miktarını bulmak için son durumdaki ranttan ilk durumdaki rant çıkarılır.

Anahtar Kavram

Ekonomik rant, faktör arz eğrisinin solunda ve ücret ekseni ile arz eğrisi arasında kalan alandır.

İpuçları

1
Ekonomik rantı hesaplamak için arz eğrisinin solunda kalan alanı (fiyata göre integral) kullanmanız gerektiğini hatırlayın.
2
Arz fonksiyonu L=10w1,5L = 10w^{1,5} ise, rant alanı integral kuralı gereği 4w2,54w^{2,5} şeklinde ifade edilir.
3
Hem 9 TL hem de 4 TL için bu formülü uygulayıp sonuçları birbirinden çıkararak artış miktarını bulun.

Daha Fazla Pratik

Faktör arz esnekliğinin sabit olduğu durumlarda ekonomik rantın toplam kazanca oranını hesaplamayı deneyin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 46Soru

İktisat teorisinde kârın (ekonomik kâr) kaynağına ilişkin geliştirilen yaklaşımlardan biri olan 'Dinamik Kâr Teorisi'ne göre; nüfusun, sermaye birikiminin, üretim tekniklerinin ve tüketici tercihlerinin sabit olduğu statik bir ekonomide kâr oluşmaz. Kârın ancak bu unsurlardaki değişimlerin yarattığı dinamik yapıda ortaya çıkabileceğini savunan iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: J.B. Clark

Cevap

Dinamik Kâr Teorisi'ne göre statik bir ekonomide kârın oluşmayacağını, kârın ancak dinamik değişimlerle ortaya çıkacağını savunan iktisatçı J.B. Clark'tır.
Dinamik Kâr Teorisi'nin kurucusu olan J.B. Clark, ekonomik kârın ancak statik dengenin bozulduğu dinamik süreçlerde ortaya çıkabileceğini savunur. Statik bir ekonomide (üretim faktörlerinin ve teknolojinin değişmediği durum), tam rekabet koşullarında ürünün değeri üretim faktörlerinin marjinal verimliliklerine göre dağıtılır ve geriye bir artık (kâr) kalmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Kâr teorileri arasındaki temel ayrımı yapın.
Teoriler; risk, belirsizlik, yenilik ve dinamik değişimler olarak gruplandırılabilir.
Soruda bahsedilen 'statik-dinamik ekonomi' ayrımı spesifik bir teoriyi işaret etmektedir.
2
Statik ekonomi varsayımını analiz edin.
Statik ekonomide her şey sabittir (teknoloji, nüfus, tercihler vb.) ve tam rekabet altında ekonomik kâr sıfırdır.
J.B. Clark'a göre statik durumda faktör ödemeleri toplam ürünü tüketir.
3
Dinamik değişimlerin etkisini değerlendirin.
Nüfus artışı, sermaye birikimi, üretim yöntemlerindeki iyileşme gibi 5 temel değişim kârın kaynağıdır.
Bu değişimler maliyet ve fiyat arasındaki dengeyi bozarak girişimciye kâr alanı yaratır.
4
Doğru iktisatçıyı belirleyin.
Bu yaklaşım 'Dinamik Kâr Teorisi' olarak bilinir ve J.B. Clark tarafından geliştirilmiştir.
Literatür bilgisi ile sorudaki tanım tam olarak örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Dinamik Kâr Teorisi

İpuçları

1
Bu teoriye göre kâr, statik bir ekonomide sıfırdır; kârın varlığı ancak 'değişim' (nüfus, sermaye, teknik vb.) ile mümkündür.
2
Teori, tam rekabet koşullarında marjinal verimlilik teorisinin kârı açıklayamadığı durumlarda 'dinamik değişimleri' vurgular.
3
Girişimcinin kârını statik dengenin bozulmasına dayandıran bu iktisatçı, 'Dinamik Kâr Teorisi'nin en önemli ismidir.

Daha Fazla Pratik

Frank Knight'ın risk ve belirsizlik ayrımını inceleyerek kârın neden bir maliyet unsuru olmadığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 47Soru

Üretim sürecinde sadece emek (LL) faktörünü kullanan monopolcü bir firmanın, ürün piyasasında karşı karşıya olduğu talep koşullarına göre ürünün satış fiyatı 4040 TL, marjinal hasılatı (MRMR) ise 3030 TL'dir. Bu firmanın çalıştırdığı son birim emeğin marjinal fiziki ürünü (MPLMP_L) 1515 birim olduğuna göre, bu firma için emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) sırasıyla kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 600600 ve 450450

Cevap

Emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) 600600 TL ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) 450450 TL'dir.
Marjinal Ürün Değeri (VMPLVMP_L), marjinal fiziki ürünün piyasa fiyatı ile çarpılmasıyla (15×40=60015 \times 40 = 600 TL) bulunur. Marjinal Ürün Hasılatı (MRPLMRP_L) ise marjinal fiziki ürünün marjinal hasılat ile çarpılmasıyla (15×30=45015 \times 30 = 450 TL) elde edilir. Soruda firmanın monopol gücüne sahip olduğu belirtildiği için bu iki değer birbirinden farklıdır ve marjinal ürün değeri, marjinal ürün hasılatından daha büyüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen değerleri tespit etme
MPL=15MP_L = 15, P=40P = 40, MR=30MR = 30
Hesaplamalarda kullanılacak değişkenlerin belirlenmesi gerekir.
2
Marjinal ürün değerini (VMPLVMP_L) hesaplama
VMPL=MPL×P=15×40=600VMP_L = MP_L \times P = 15 \times 40 = 600 TL
Marjinal ürün değeri, ek birim girdinin fiziksel veriminin piyasa fiyatı üzerinden karşılığını gösterir.
3
Marjinal ürün hasılatını (MRPLMRP_L) hesaplama
MRPL=MPL×MR=15×30=450MRP_L = MP_L \times MR = 15 \times 30 = 450 TL
Marjinal ürün hasılatı, ek birim girdinin firmanın toplam hasılatında yarattığı değişimi gösterir.

Anahtar Kavram

Faktör piyasasında firmanın ürün piyasası yapısına göre marjinal verimlilik değerleri farklılaşır; monopol gücü olan firmalarda P>MRP > MR olduğu için VMP>MRPVMP > MRP olur.
Soru 48Soru

Klasik bireysel işgücü arzı analizinde, boş zamanın normal bir mal olduğu varsayımı altında, ücret düzeyindeki yükselişin bireyin refah düzeyini artırması sonucunda ortaya çıkan "çalışma süresini azaltma eğilimi", ikame etkisinin "boş zamanı pahalılaştırma" etkisiyle rekabet etmektedir. Bu analiz çerçevesinde, işgücü arz eğrisinin negatif eğimli hale geldiği (geriye büküldüğü) bir ücret düzeyinde gerçekleşen temel iktisadi ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ücret artışının yarattığı negatif yönlü gelir etkisinin, pozitif yönlü ikame etkisini mutlak değerce gölgede bırakarak baskın hale gelmesi

Cevap

Negatif yönlü gelir etkisinin, pozitif yönlü ikame etkisinden mutlak değerce daha büyük olması durumunda işgücü arz eğrisi geriye bükülür.
Bireysel işgücü arz eğrisi, ücret artışının yarattığı iki zıt etkinin bileşkesidir. İkame etkisi bireyi daha çok çalışmaya, gelir etkisi (eğer boş zaman normal malsa) daha az çalışmaya yöneltir. Belirli bir ücret eşiğinden sonra gelir etkisinin gücü ikame etkisini aştığında, birey daha yüksek ücret karşısında çalışma süresini azaltır ve eğri negatif eğimli (geriye bükümlü) hale gelir.

Adım Adım Çözüm

1
İkame Etkisini Analiz Etme
Pozitif Etki (SE>0SE > 0)
Ücret (WW) arttığında, boş zamanın fırsat maliyeti artar. Birey, pahalılaşan boş zaman yerine çalışmayı ikame eder.
2
Gelir Etkisini Analiz Etme
Negatif Etki (IE<0IE < 0)
Ücret artışı bireyin reel gelirini artırır. Boş zaman normal bir mal ise, gelir arttığında birey daha fazla boş zaman tüketmek (daha az çalışmak) ister.
3
Etkileri Karşılaştırma
IE>SE|IE| > |SE|
Eğrinin geriye büküldüğü yüksek ücret düzeylerinde, gelir etkisinin çalışma süresini azaltıcı etkisi, ikame etkisinin çalışma süresini artırıcı etkisinden daha büyük olur.

Anahtar Kavram

Bireysel İşgücü Arzında Gelir ve İkame Etkisi Baskınlığı

İpuçları

1
Geriye bükümlü arz eğrisi, ücret arttıkça çalışma süresinin azaldığı durumu temsil eder.
2
Boş zamanın 'normal mal' olması, geliriniz arttığında daha fazla tatil yapmak isteyeceğiniz anlamına gelir.
3
Eğrinin bükülmesi için 'daha fazla gelirle daha çok dinlenme' isteğinin (gelir etkisi), 'daha yüksek ücretle daha çok kazanma' isteğinden (ikame etkisi) güçlü olması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Boş zamanın düşük bir mal (inferior good) olması durumunda bireysel işgücü arz eğrisinin şeklini analiz eden bir soruya göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 49Soru

Hicks-Marshall tarafından ortaya konulan türetilmiş talep kurallarına göre, bir üretim faktörünün kullanıldığı nihai malın fiyat talep esnekliği arttığında, bu üretim faktörünün kendi fiyat talep esnekliği nasıl değişir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Artar

Cevap

Nihai malın fiyat talep esnekliği arttığında, üretim faktörünün talep esnekliği de artar.
Üretim faktörlerine olan talep türetilmiş bir taleptir. Hicks-Marshall kurallarına göre, bir malın fiyat talep esnekliği ne kadar yüksekse, o malın üretiminde kullanılan girdilerin talep esnekliği de o kadar yüksek olur. Dolayısıyla nihai mal esnekliği arttığında faktör talep esnekliği de artacaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Türetilmiş talep kavramını analiz et.
Üretim faktörlerine olan talep, o faktörle üretilen nihai mala olan talepten türetilir.
Faktör piyasası ile ürün piyasası arasındaki temel bağı kurmak gerekir.
2
Hicks-Marshall kurallarından nihai mal esnekliği kuralını uygula.
Nihai malın fiyat esnekliği ne kadar yüksekse, tüketici o malın fiyat değişimine o kadar duyarlıdır; bu da girdinin talebini daha duyarlı (esnek) kılar.
Malın fiyatı arttığında talep miktarındaki büyük düşüş, üretimde kullanılan faktöre olan ihtiyacı da hızla azaltır.

Anahtar Kavram

Hicks-Marshall Türetilmiş Talep Kuralları

Daha Fazla Pratik

İkame esnekliğinin faktör talep esnekliği üzerindeki etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 50Soru

İktisat teorisinde Irving Fisher tarafından geliştirilen faiz yaklaşımına göre; faiz oranının belirlenmesinde etkili olan 'sübjektif' ve 'objektif' unsurlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zaman tercihi - Yatırım olanakları

Cevap

Zaman tercihi - Yatırım olanakları
Fisher'ın teorisine göre faiz oranı iki faktörün bileşimidir: sübjektif olan 'zaman tercihi' (bireylerin sabırsızlığı) ve objektif olan 'yatırımın marjinal verimliliği' (yatırım olanakları). Bu yaklaşım, faizi bir 'sabırsızlık bedeli' ve 'verimlilik ödülü' olarak tanımlar.

Adım Adım Çözüm

1
Fisher'ın faiz teorisinin temel dayanağını belirleme
Faiz, bireylerin bugünkü tüketimden vazgeçmelerinin karşılığıdır.
Teori, faizi bugünkü ve gelecekteki mallar arasındaki değişim oranı olarak görür.
2
Sübjektif faktörü analiz etme
Bireylerin 'zaman tercihi' (time preference) veya 'sabırsızlık' oranı.
Bireylerin psikolojik olarak bugünkü tüketimi geleceğe ne kadar tercih ettiğini gösterir.
3
Objektif faktörü analiz etme
Sermayenin verimliliği veya 'yatırım olanakları' (investment opportunities).
Bugünkü kaynakların yatırıma dönüştürülmesiyle gelecekte elde edilecek reel artışı temsil eder.
4
İki unsuru birleştirme
Faiz oranı, bu iki oranın (sübjektif ve objektif) birbirine eşitlendiği noktada oluşur.
Fisher ayrıştırma teoremine göre faiz, piyasada bu iki gücün dengesiyle saptanır.

Anahtar Kavram

Fisher'ın Zaman Tercihi Teorisi (Sübjektif ve Objektif Belirleyiciler)

Daha Fazla Pratik

Fisher denklemi üzerinden nominal faiz, reel faiz ve beklenen enflasyon arasındaki ilişkiyi inceleyen hesaplama sorularını çözünüz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 51Soru

Bir firmanın ürün piyasasında monopol (tekel) gücüne sahip olduğu, ancak faktör piyasasında (işgücü) tam rekabet koşullarında faaliyet gösterdiği varsayılmaktadır. Bu firmanın kâr maksimizasyonunu sağlayan denge düzeyinde; marjinal ürün değeri (VMPVMP) ile marjinal ürün hasılatı (MRPMRP) arasında ortaya çıkan pozitif fark aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Monopolcü sömürü

Cevap

Ürün piyasasında monopol gücü olan ancak faktör piyasasında rekabetçi olan bir firmada VMPVMP ile MRPMRP arasındaki fark monopolcü sömürüdür.
Doğru cevap, firmanın ürün piyasasında sahip olduğu monopol gücü nedeniyle marjinal ürün değerinin (VMPVMP), marjinal ürün hasılatından (MRPMRP) büyük olması durumunu ifade eden sömürü türüdür. Firma faktör piyasasında tam rekabetçi olduğu için işçiye MRPMRP kadar ödeme yapar (w=MRPw = MRP), ancak işçinin ekonomiye kattığı gerçek değer VMPVMP olduğu için aradaki fark monopolcü sömürü olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa koşullarını analiz etme
Ürün piyasasında monopol: P>MRP > MR; Faktör piyasasında tam rekabet: MFC=wMFC = w.
Sömürünün kaynağını belirlemek için firmanın hangi piyasada güç sahibi olduğunu anlamak gerekir.
2
Faktör dengesi koşulunu kurma
MRP=MFCMRP = MFC (Burada MRP=wMRP = w).
Kâr maksimizasyonu yapan firma, marjinal ürün hasılatını marjinal faktör maliyetine eşitleyecek kadar işçi çalıştırır.
3
VMP ve MRP karşılaştırması yapma
VMP=P×MPVMP = P \times MP ve MRP=MR×MPMRP = MR \times MP. P>MRP > MR olduğu için VMP>MRPVMP > MRP olur.
Ürün piyasasındaki monopol gücü, malın fiyatını marjinal gelirin üzerine çıkardığı için marjinal ürün değeri de marjinal ürün hasılatından büyük olur.
4
Kavramsal tanımlama
VMPMRP=Monopolcu¨ So¨mu¨ru¨VMP - MRP = \text{Monopolcü Sömürü}.
Literatürde ürün piyasasındaki eksik rekabetten kaynaklanan bu verimlilik-ödeme farkı bu isimle anılır.

Anahtar Kavram

Faktör Piyasasında Sömürü Türleri

Daha Fazla Pratik

Hem ürün hem de faktör piyasasında eksik rekabetin olduğu durumda 'Toplam Sömürü'nün nasıl hesaplandığını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 52Soru

Üretim faktörleri ve ürün piyasasında tam rekabet koşullarının geçerli olduğu bir ekonomide, bir firmanın kullandığı tek değişken girdi olan emeğin marjinal fiziksel ürünü (MPLMP_L) 1212 birim, üretilen malın piyasa satış fiyatı (PP) 1010 TL ve emeğin nominal ücret haddi (ww) 150150 TL olarak verilmiştir. Bu verilere göre, kısa dönemde kârını maksimize etmeyi hedefleyen işletmenin izlemesi gereken strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emeğin marjinal ürün değeri maliyetinden düşük olduğu için kullanılan emek miktarı azaltılmalıdır.

Cevap

Emeğin marjinal ürün değerinin maliyetinden düşük olması nedeniyle kullanılan emek miktarının azaltılması gerektiği ifadesi doğrudur.
İşletmenin kâr maksimizasyonu sağlayabilmesi için değişken faktörün marjinal ürün değerinin (VMPLVMP_L) faktör fiyatına (ücrete) eşit olması gerekir (VMPL=wVMP_L = w). Soruda verilen değerlere göre VMPL=10×12=120VMP_L = 10 \times 12 = 120 TL olarak hesaplanır. Piyasa ücreti 150150 TL olduğundan, son birim emeğin firmaya sağladığı katkı (120120 TL) onun maliyetinden (150150 TL) daha azdır. Bu durumda firma, emek miktarını azaltarak marjinal verimliliği (MPLMP_L) artırmalı ve marjinal ürün değerini ücret düzeyine yükseltmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün değerini (VMPLVMP_L) hesaplayın.
VMPL=P×MPL=10 TL×12 birim=120 TLVMP_L = P \times MP_L = 10 \text{ TL} \times 12 \text{ birim} = 120 \text{ TL}
Tam rekabetçi bir firma için faktörün marjinal ürün değeri, ürünün piyasa fiyatı ile marjinal fiziksel ürünün çarpımına eşittir.
2
Hesaplanan VMPLVMP_L değerini piyasa ücret haddi (ww) ile karşılaştırın.
VMPL(120 TL)<w(150 TL)VMP_L (120 \text{ TL}) < w (150 \text{ TL})
Kâr maksimizasyonu için VMPL=wVMP_L = w koşulu sağlanmalıdır.
3
Dengenin sağlanması için gereken girdi miktarındaki değişimi belirleyin.
Emek (LL) miktarı azaltılmalıdır.
Azalan verimler kanunu gereği, emek kullanımı azaldıkça MPLMP_L artacak, dolayısıyla VMPLVMP_L yükselerek 150150 TL düzeyine (dengeye) ulaşacaktır.

Anahtar Kavram

Tam Rekabette Faktör Dengesi Koşulu

İpuçları

1
Önce firmanın ek bir birim emek kullanarak elde edeceği hasılat artışını (VMPLVMP_L) hesaplayın.
2
Bulduğunuz VMPLVMP_L değerini emeğin birim maliyeti olan 150150 TL ile kıyaslayın.
3
Eğer maliyet katkıdan fazlaysa, dengeyi sağlamak için girdi miktarını azaltmanız gerektiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Ürün piyasasının monopol, faktör piyasasının tam rekabetçi olduğu bir durumda MRP ve VMP arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 53Soru

Hicks-Marshall türetilmiş talep kuralları çerçevesinde, bir üretim sürecinde kullanılan emek faktörünün sermaye ile teknik olarak ikame edilme kolaylığının (ikame esnekliğinin) artması durumunda, emeğin kendi fiyat talep esnekliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emeğin kendi fiyat talep esnekliği artar; çünkü ücret artışı karşısında firmanın emeği sermaye ile değiştirmesi kolaylaşır.

Cevap

İkame imkanlarının artması durumunda, emeğin kendi fiyat talep esnekliğinin artacağını ve bunun gerekçesinin firmanın girdiler arası geçiş yapma kolaylığı olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Hicks-Marshall kurallarına göre bir faktörün ikame edilebilirliği ne kadar fazlaysa, o faktöre yönelik talebin fiyat esnekliği o kadar yüksek olur. Çünkü girdi fiyatındaki (örneğin ücret) bir artış durumunda, üretici üretim teknolojisini değiştirerek pahalılaşan faktör yerine daha ucuz olan diğer faktörleri (örneğin sermaye) kolayca kullanabilir. Bu durum, faktörün talep edilen miktarının fiyattaki değişime büyük tepki vermesine (yüksek esneklik) neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Faktör talebinin niteliğini belirle.
Faktör talebi, üretilen nihai mala olan talepten türetilen bir taleptir (DerivedDerived DemandDemand).
Hicks-Marshall kuralları, bu türetilmiş talebin esnekliğini belirleyen dört temel kuralı açıklar.
2
İkame kolaylığı kuralını (Hicks-Marshall 2. Kural) uygula.
Bir faktörün diğer faktörlerle ikame edilme derecesi ne kadar yüksekse, o faktörün talep esnekliği de o kadar yüksek olur.
Ücretler (ww) arttığında, eğer firma kolaylıkla emeği bırakıp sermayeye (KK) yönelebiliyorsa, emek talebi fiyata karşı çok hassas (esnek) olur.
3
Sonucu gerekçelendir.
İkame esnekliğindeki artış, faktör talep eğrisini daha yatık hale getirir ve esnekliği artırır.
Teknik ikame imkanı, maliyet minimizasyonu yapan firmanın girdi sepetini değiştirme kabiliyetini temsil eder.

Anahtar Kavram

Hicks-Marshall Türetilmiş Talep Kuralları ve İkame Esnekliği

İpuçları

1
Hicks-Marshall'ın 'ikame edilebilirlik' kuralını hatırlayın.
2
Bir girdi pahalılaştığında, onu başka bir girdiyle değiştirmek ne kadar kolaysa üretici o girdiden o kadar çok vazgeçer.
3
Fiyattaki (ücret) küçük bir değişime, miktardaki (emek) büyük bir değişim eşlik ediyorsa talep esnektir.

Daha Fazla Pratik

Faktörün toplam maliyet içindeki payı arttığında, ikame imkanlarının zor olması durumunda faktör talep esnekliği nasıl etkilenir? (Önemli olmamanın önemi kuralını araştırın).

Alternatif Yöntem

Grafiksel olarak düşünürsek; ikame imkanının yüksek olduğu durumda faktör talep eğrisi (MRPMRP) daha yatık (elastik), ikame imkanının olmadığı (örneğin sabit katsayılı üretim) durumda ise daha dik (inelastik) bir yapıdadır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 54Soru

Bireysel işgücü arzı analizinde, boş zamanın normal bir mal olduğu varsayımı altında, belirli bir ücret düzeyinin üzerinde gerçekleşen ücret artışlarının bireyin çalışma süresini azaltarak boş zamanını artırmasına neden olan 'geriye bükümlü işgücü arz eğrisi'nin ortaya çıkma koşulu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ücret artışının yarattığı negatif yönlü gelir etkisinin, pozitif yönlü ikame etkisine mutlak değerce baskın gelmesi

Cevap

Ücret artışının yarattığı negatif yönlü gelir etkisinin, pozitif yönlü ikame etkisine mutlak değerce baskın gelmesi
İşgücü arz teorisinde, bir ücret artışı hem ikame hem de gelir etkisi yaratır. İkame etkisi bireyi daha fazla çalışmaya (LL \uparrow) teşvik ederken, gelir etkisi (boş zaman normal bir malsa) bireyin daha fazla boş zaman talep etmesine (LL \downarrow) neden olur. Düşük ücret düzeylerinde ikame etkisi baskınken eğri pozitif eğimlidir. Ancak belirli bir eşik ücret düzeyinden sonra gelir etkisi ikame etkisine baskın gelirse, ücret artışı çalışma süresinin azalmasına yol açar ve işgücü arz eğrisi negatif eğimli bir hal alarak geriye bükülür.

Adım Adım Çözüm

1
Ücret artışının etkilerini tanımlama
Ücret (WW) arttığında iki temel etki ortaya çıkar: İkame Etkisi ve Gelir Etkisi.
Bireyin boş zaman ve çalışma arasındaki tercihini anlamak için bu iki etkinin yönünü belirlemek gerekir.
2
İkame etkisinin yönünü belirleme
Ücret artışı boş zamanın fırsat maliyetini artırır; birey pahalılaşan boş zaman yerine çalışmayı ikame eder (LL artar).
İkame etkisi her zaman pozitif yönlüdür ve çalışma süresini artırma eğilimindedir.
3
Gelir etkisinin yönünü belirleme
Ücret artışı bireyin reel gelirini artırır. Boş zaman normal bir mal ise, birey daha fazla boş zaman talep eder ve daha az çalışmak ister (LL azalır).
Gelir etkisi, boş zaman normal bir mal olduğu sürece çalışma süresi üzerinde negatif yönlüdür.
4
Etkilerin baskınlığını karşılaştırma
Eğer Gelir Etkisi > İkame Etkisi ise toplam etki çalışma süresinin azalması yönündedir.
İşgücü arz eğrisinin geriye bükülmesi, yüksek ücret düzeylerinde bireyin boş zamanı gelire tercih etmesi (gelir etkisinin baskınlığı) ile açıklanır.

Anahtar Kavram

Geriye bükümlü işgücü arz eğrisi, yüksek ücretlerde gelir etkisinin ikame etkisinden büyük olmasıyla oluşur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 55Soru

Bir emek piyasasında, işçilerin tamamının tek bir sendika çatısı altında örgütlendiği ve bu sendikanın karşısında işgücü talep eden tek bir büyük işletmenin bulunduğu bir piyasa yapısı söz konusudur. Bu 'iki yanlı tekel' (bilateral monopol) durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir; tarafların pazarlık güçlerine bağlı olarak belirli bir aralıkta gerçekleşir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında denge fiyat ve miktarı, tarafların pazarlık güçlerine göre bir aralıkta belirlenir ve teorik olarak belirsizdir.
İki yanlı tekel piyasasında, alıcı (monopson) fiyatı aşağı çekmek için kendi marjinal girdi maliyetine göre hareket etmek isterken, satıcı (monopol) fiyatı yukarı çekmek için kendi marjinal hasılatına göre hareket eder. İki tarafın arz ve talep güçleri birbiriyle çatıştığı için standart ekonomik eğriler tek bir kesişim noktası (denge) sağlamaz. Bu nedenle fiyat ve miktar, tarafların pazarlık yeteneğine ve gücüne bağlı olarak bir aralık içinde belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını tanımlayın.
Piyasada tek bir alıcı (monopson) ve tek bir satıcı (monopol) karşı karşıyadır.
İki yanlı tekelin temel özelliği her iki tarafın da piyasa gücüne sahip olmasıdır.
2
Tarafların amaçlarını analiz edin.
Monopsoncu alıcı ücreti mümkün olan en düşük seviyeye (wmonopsonw_{monopson}) çekmek isterken; monopolcü satıcı (sendika) ücreti mümkün olan en yüksek seviyeye (wmonopolw_{monopol}) çıkarmak ister.
Her iki taraf da kendi kârını veya faydasını maksimize etmeye çalışır.
3
Denge noktasını değerlendirin.
Ekonomik modeller tek bir denge noktası sunamaz; ücret bu iki uç değer arasındaki 'pazarlık aralığında' oluşur.
Piyasa gücü çatıştığı için sonuç matematiksel formüllerden ziyade stratejik pazarlığa ve güç dengesine dayanır.

Anahtar Kavram

İki yanlı tekelde denge belirsizliği ve pazarlık gücü

İpuçları

1
Bu piyasada hem alıcının hem de satıcının piyasayı etkileme gücü olduğunu unutmayın.
2
Bir taraf fiyatı düşürmek, diğeri yükseltmek isterse tek bir noktada buluşmaları otomatik olarak gerçekleşir mi?

Daha Fazla Pratik

Monopsoncu sömürüsü ve monopolcü sömürüsü kavramlarını inceleyerek iki yanlı tekel ile farklarını analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 56Soru

Bir ilçedeki tek işveren konumunda olan bir fabrikanın karşı karşıya olduğu emek arz fonksiyonu W=20+2LW = 20 + 2L ve emeğin marjinal ürün hasılatı fonksiyonu MRP=140LMRP = 140 - L şeklindedir (WW: ücret, LL: emek miktarı). Buna göre, bu monopsoncu firmanın kârını maksimize eden denge ücret düzeyi (WW) kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 68

Cevap

Denge ücret düzeyi 68 TL'dir.
Denge ücret düzeyi olan 68 TL, öncelikle toplam maliyetten türetilen marjinal faktör maliyetinin (20+4L20 + 4L) marjinal ürün hasılatına (140L140 - L) eşitlenmesiyle bulunan 24 birimlik istihdam miktarının, piyasadaki emek arz fonksiyonunda yerine konulmasıyla elde edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal Faktör Maliyeti (MFC) fonksiyonunun türetilmesi
MFC=20+4LMFC = 20 + 4L
Monopsoncu firma pozitif eğimli bir arz eğrisiyle karşılaştığı için toplam faktör maliyetinin türevi olan MFC, arz eğrisinden daha diktir (eğimi iki katıdır).
2
Kâr maksimizasyonu için MRP=MFCMRP = MFC eşitliğinin kurulması
140L=20+4L120=5LL=24140 - L = 20 + 4L \Rightarrow 120 = 5L \Rightarrow L = 24
Firmanın kârını maksimize eden faktör kullanım miktarı, faktörün marjinal maliyetinin onun marjinal getirisine eşit olduğu noktada belirlenir.
3
Denge ücretinin (WW) emek arz fonksiyonu kullanılarak hesaplanması
W=20+2(24)=20+48=68W = 20 + 2(24) = 20 + 48 = 68
Monopsoncu firma istihdam edeceği miktarı belirledikten sonra, bu miktar için ödeyeceği ücreti işçilerin razı olacağı minimum seviye olan arz eğrisinden belirler.

Anahtar Kavram

Monopsoncu firmanın denge miktarını MRP=MFCMRP = MFC eşitliği ile belirleyip ücreti emek arz eğrisinden okuması.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 57Soru

Belirli bir ara malı piyasasında, bu malın üretimini elinde bulunduran tek bir satıcı firma ile bu malı girdi olarak kullanan tek bir alıcı firmanın karşı karşıya geldiği piyasa yapısı incelenmektedir. İktisat literatüründe "İki Yanlı Tekel" (Bilateral Monopol) olarak adlandırılan bu durumda, piyasa denge fiyatı ve miktarının belirlenmesine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir; nihai sonuç tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak bir aralık içerisinde belirlenir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir ve tarafların pazarlık gücü tarafından belirlenen bir aralıkta gerçekleşir.
İki yanlı tekel durumunda, monopolcü satıcının kârını maksimize eden fiyat düzeyi ile monopsoncu alıcının kârını maksimize eden fiyat düzeyi birbirinden farklıdır. İktisat teorisi bu iki uç nokta arasında kesin bir denge noktası öngöremez. Bu nedenle denge, 'belirsizlik aralığı' (indeterminacy range) olarak adlandırılan bir bölgede, tarafların ikna kabiliyeti, sabrı ve ekonomik alternatifleri gibi unsurlardan oluşan pazarlık gücüne göre şekillenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısının analiz edilmesi
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcı (monopson) bulunmaktadır.
Soruda tanımlanan yapı iki yanlı tekelin temel özelliğidir.
2
Tarafların amaçlarının karşılaştırılması
Satıcı fiyatı yüksek tutmak (MR=MCMR=MC), alıcı ise fiyatı düşük tutmak (MRP=MFCMRP=MFC) ister.
Her iki taraf da kendi kârını maksimize etmeye çalışırken zıt fiyat seviyelerini hedefler.
3
Dengenin belirlenmesi
Tek bir denge noktası yerine bir 'belirsizlik aralığı' ortaya çıkar.
Teorik modeller bu durumda kesin bir matematiksel çözüm sunamaz; sonuç sosyo-ekonomik bir faktör olan pazarlık gücüne kalır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekelde Belirsizlik ve Pazarlık Gücü

Daha Fazla Pratik

Emek piyasasında güçlü bir işçi sendikası ile tek bir büyük işverenin (monopson) karşı karşıya gelmesi durumunu inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 58Soru

Üretim faktörlerine yönelik talep, bu faktörlerin kullanımıyla üretilen nihai mal ve hizmetlere olan talebe bağlı olarak şekillendiği için "türev talep" olarak nitelendirilir. Faktör piyasasında dengede olan bir firmanın davranışları dikkate alındığında, bir üretim faktörüne yönelik talep eğrisinin bütünüyle sağa kaymasına (talebin artmasına) yol açan unsurlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim sürecinde kullanılan faktörün piyasa fiyatının düşmesi

Cevap

Üretim sürecinde kullanılan faktörün piyasa fiyatının düşmesi, faktör talep eğrisi üzerinde bir harekete neden olur ve talep edilen faktör miktarını artırır ancak talep eğrisini bütünüyle sağa kaydırmaz.
Faktör talep eğrisi, firmanın marjinal ürün hasılatı (MRPMRP) eğrisidir. Bir faktörün kendi piyasa fiyatındaki (örneğin ücretteki) değişim, talep eğrisi üzerinde bir harekete yol açarak 'talep edilen faktör miktarını' değiştirir. Talep eğrisinin bütünüyle sağa veya sola kayması için faktör fiyatı dışındaki unsurların (nihai malın fiyatı, faktör verimliliği, teknoloji, diğer faktörlerin fiyatları vb.) değişmesi gerekir. Bu nedenle faktör fiyatının düşmesi bir kayma unsuru değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Türev talep kavramını analiz etme
Faktör talebi, nihai mal talebine bağlıdır (Df=f(Dmal)D_f = f(D_{mal})).
Faktör piyasasının temel işleyişini anlamak için bu ilişki esastır.
2
Faktör talep eğrisini (MRPMRP) belirleyen unsurları sıralama
MRP=MP×PmalMRP = MP \times P_{mal}. Burada MPMP marjinal verimliliği, PmalP_{mal} ise malın fiyatını temsil eder.
Faktör talep eğrisinin konumunu belirleyen değişkenleri saptamak için bu formül kullanılır.
3
Kayma ve hareket ayrımını yapma
Faktörün kendi fiyatı (ww) değiştiğinde eğri üzerinde hareket edilir; mal fiyatı, verimlilik veya firma sayısı değiştiğinde eğri kayar.
İktisadi analizde fiyat içi ve fiyat dışı unsurların etkisini ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türev Talep ve Faktör Talebini Kaydıran Unsurlar

İpuçları

1
Eğri üzerindeki hareket ile eğrinin kayması arasındaki temel farkı hatırlayın.
2
Faktörün kendi fiyatı değiştiğinde ne olur? Nihai malın fiyatı değiştiğinde ne olur?
3
Faktör talep eğrisinin denkleminin MRP=MP×PmalMRP = MP \times P_{mal} olduğunu düşünün. Hangi değişkenlerin değişmesi eğrinin konumunu etkiler?

Daha Fazla Pratik

Faktörler arası ikame ve tamamlayıcılık ilişkilerinin faktör talebi üzerindeki etkilerini inceleyen Marshall-Hicks kurallarını gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 59Soru

Klasik mikro iktisat teorisindeki bireysel işgücü arz analizinde, boş zamanın normal bir mal olduğu kabul edildiğinde; ücret oranındaki bir artışın işgücü arz miktarını azaltarak arz eğrisinin geriye bükülmesine (negatif eğimli hale gelmesine) neden olduğu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ücret artışının yarattığı negatif gelir etkisi, pozitif ikame etkisinden mutlak değerce daha büyüktür.

Cevap

Geriye bükümlü işgücü arz eğrisi üzerinde, ücret artışının yarattığı gelir etkisinin ikame etkisinden daha büyük olması nedeniyle çalışma süresi azalır.
Bireysel işgücü arz eğrisinin geriye büküldüğü bölgede, ücret artışı sonucu bireyin geliri artar. Boş zaman normal bir mal olduğu için, artan gelir bireyin daha fazla boş zaman talep etmesine (daha az çalışmasına) neden olur. Bu 'gelir etkisi', ücret artışı nedeniyle boş zamanın fırsat maliyetinin artması sonucu ortaya çıkan 'ikame etkisinden' (boş zamandan vazgeçip çalışma eğilimi) daha güçlü olduğu için toplam işgücü arzı azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Arz eğrisinin eğimini analiz etme
Negatif eğim (geriye bükülme)
Ücret artışına rağmen arz edilen işgücü miktarının azaldığını gösterir.
2
Etkilerin yönünü ve şiddetini belirleme
Gelir Etkisi > İkame Etkisi
Boş zaman normal mal iken gelir etkisi çalışma süresini azaltırken, ikame etkisi artırır. Arz miktarının azalması için azaltan etkinin (gelir) daha güçlü olması gerekir.

Anahtar Kavram

İşgücü arzında gelir ve ikame etkilerinin baskınlığı

İpuçları

1
Arz eğrisinin negatif eğimli olması, fiyat (ücret) ile miktarın zıt yönlü hareket ettiğini gösterir.
2
Boş zaman normal bir mal ise, geliriniz arttığında (ücret artışı ile) boş zaman talebinizin ne yönde değişeceğini düşünün.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 60Soru

Bir üretim faktörü piyasasında tek alıcı (monopsoncu) konumunda olan bir firmanın karşı karşıya olduğu emek arz fonksiyonu W=100+4LW = 100 + 4L ve emeğin marjinal ürün hasılatı fonksiyonu MRPL=4602LMRP_L = 460 - 2L olarak verilmiştir. Buna göre, kâr maksimizasyonunu hedefleyen bu monopsoncu firmanın denge durumunda ödeyeceği ücret düzeyi (WW) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 244

Cevap

Denge durumunda ödenecek ücret düzeyi 244 birimdir.
Monopsoncu firma için emek arzı W=100+4LW = 100 + 4L ise, toplam faktör maliyeti TFC=100L+4L2TFC = 100L + 4L^2 ve marjinal faktör maliyeti MFC=100+8LMFC = 100 + 8L olur. Denge koşulu olan MFC=MRPLMFC = MRP_L eşitliğinden 100+8L=4602L100 + 8L = 460 - 2L yazılarak denge istihdam miktarı L=36L = 36 olarak bulunur. Bu miktar arz eğrisinde yerine yazıldığında (W=100+4×36W = 100 + 4 \times 36) denge ücreti 244 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam Faktör Maliyeti (TFC) üzerinden Marjinal Faktör Maliyeti (MFC) fonksiyonunu türetin.
MFCL=100+8LMFC_L = 100 + 8L
Monopsoncu firma pozitif eğimli bir arz eğrisi ile karşı karşıyadır; bu nedenle marjinal faktör maliyeti eğrisinin eğimi arz eğrisinin eğiminin iki katıdır.
2
Kâr maksimizasyonu için MRPL=MFCLMRP_L = MFC_L denge koşulunu uygulayın.
100+8L=4602L10L=360L=36100 + 8L = 460 - 2L \Rightarrow 10L = 360 \Rightarrow L = 36
Firmanın kârını maksimize eden optimal istihdam düzeyi, emeğin marjinal maliyetinin marjinal getirisine eşit olduğu noktada belirlenir.
3
Bulunan denge istihdam miktarını (L=36L = 36) emek arz fonksiyonunda yerine koyarak ücreti hesaplayın.
W=100+4(36)=100+144=244W = 100 + 4(36) = 100 + 144 = 244
Monopsoncu piyasada ücret, istihdam edilecek emek miktarının arz eğrisi üzerinde karşılık geldiği değerdir.

Anahtar Kavram

Monopson piyasasında denge, marjinal faktör maliyetinin marjinal ürün hasılatına eşit olduğu noktada (MFCL=MRPLMFC_L = MRP_L) kurulur; ancak ücret, denge istihdam miktarının arz eğrisi üzerindeki karşılığıdır.

İpuçları

1
Monopsoncu firma için marjinal faktör maliyeti (MFC), emek arz eğrisinden daha diktir.
2
Denge miktarını bulmak için 100+8L=4602L100 + 8L = 460 - 2L eşitliğini çözün, ancak sonucu bulmak için bu L değerini arz fonksiyonunda kullanın.
3
Önce MFC fonksiyonunu arz eğrisinin eğimini iki katına çıkararak yazın (100+8L100+8L), ardından MRP'ye eşitleyip L'yi bulun ve son olarak bu L'yi W fonksiyonuna koyun.

Daha Fazla Pratik

Aynı fonksiyonlar altında monopsoncu sömürü miktarını hesaplamayı deneyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 3 / 6Sonraki
Faktör Piyasaları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat — Sayfa 3 | Examkin