Examkin

Para Arzı Tanımları (M1, M2, M3)

8 soru

Soru 1Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde; bir tasarruf sahibinin ticari bir bankadaki vadesiz mevduat hesabında bulunan fonlarını çekerek tamamıyla bir "para piyasası fonu" satın alması durumunda, M1, M2 ve M3 para arzı büyüklükleri başlangıç durumuna göre nasıl değişir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M1 azalır, M2 azalır, M3 değişmez.

Cevap

M1 ve M2 para arzı büyüklükleri azalırken, M3 para arzı büyüklüğü değişmez.
TCMB tanımlarına göre M1 para arzı; dolaşımdaki para ve vadesiz mevduatların toplamından oluşur. M2, M1'e vadeli mevduatların eklenmesiyle elde edilir. M3 ise M2'ye repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle hesaplanır. Bir kişi vadesiz mevduatından (M1 bileşeni) para çekip para piyasası fonu (yalnızca M3 bileşeni) aldığında, M1 ve M2'nin bir parçası sistemden çıkmış olur fakat bu değer hala M3 sınırları içerisinde kaldığı için M3 toplamı sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Varlıkların para arzı tanımlarındaki yerini belirleyin.
Vadesiz mevduat M1,M2M1, M2 ve M3M3 kapsamındadır. Para piyasası fonları ise yalnızca M3M3 kapsamındadır.
TCMB tanımlarına göre M1⊂M2⊂M3M1 \subset M2 \subset M3 hiyerarşisi mevcuttur.
2
Vadesiz mevduattaki azalışın etkisini analiz edin.
M1M1 ve M2M2 büyüklükleri azalır.
M1=Dolas¸ımdaki Para+Vadesiz MevduatM1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduat} ve M2=M1+Vadeli MevduatM2 = M1 + \text{Vadeli Mevduat} olduğu için M1M1'deki bir azalış her iki toplamı da düşürür.
3
Para piyasası fonuna aktarımın M3 üzerindeki etkisini değerlendirin.
M3M3 toplamı değişmez.
M3=M2+Repo+Para Piyasası Fonları+Menkul KıymetlerM3 = M2 + \text{Repo} + \text{Para Piyasası Fonları} + \text{Menkul Kıymetler} denkleminde, M2M2'deki azalış para piyasası fonundaki aynı miktarlı artışla dengelenir.

Anahtar Kavram

Para arzı tanımları (M1, M2, M3) arasındaki iç içe (hiyerarşik) yapı.
Soru 2Soru →

Para arzı tanımları arasındaki kapsam farkları ve likidite dereceleri dikkate alındığında, aşağıdaki kalemlerden hangisi M2M2 para arzı hesaplamasına dahil edilirken M1M1 para arzı hesaplamasında yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vadeli mevduatlar (TL ve YP)

Cevap

Vadeli mevduatlar (TL ve YP), M2M2 para arzı tanımına dahil olup M1M1 tanımı dışında kalan temel bileşendir.
Para arzı tanımları likidite azalan bir sırada (M1'den M3'e) genişler. Vadeli mevduatlar (Türk Lirası ve Yabancı Para), M1M1 (dar tanımlı) kapsamında yer almazken, bu büyüklüğe eklendiğinde M2M2 (geniş tanımlı) para arzını oluştururlar.

Adım Adım Çözüm

1
M1M1 para arzı bileşenlerini belirlemek
M1=Dolas¸ımdaki Para+Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)M1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)}
M1M1, en likit varlıkları temsil eden dar tanımlı para arzıdır.
2
M2M2 para arzı bileşenlerini belirlemek
M2=M1+Vadeli Mevduatlar (TL + YP)M2 = M1 + \text{Vadeli Mevduatlar (TL + YP)}
M2M2 tanımı, M1M1'e biraz daha az likit olan vadeli mevduatların eklenmesiyle oluşur.
3
İki tanım arasındaki farkı karşılaştırmak
Fark = Vadeli Mevduatlar
Soru, M2M2'de olup M1M1'de olmayanı sormaktadır.

Anahtar Kavram

Para Arzı Hiyerarşisi (Likidite Esası)

Daha Fazla Pratik

M3 para arzını oluşturan ek bileşenleri (repo, para piyasası fonları) gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan parasal büyüklükler raporunda, para arzı tanımları likidite derecelerine göre hiyerarşik olarak yapılandırılmıştır. Her bir üst para arzı tanımı, bir alt tanımı kapsamakta ve üzerine yeni finansal araçlar eklenerek oluşturulmaktadır.

Buna göre; M2M2 para arzı büyüklüğüne aşağıdaki finansal araçlardan hangilerinin eklenmesiyle en geniş tanımlı para arzı olan M3M3 değerine ulaşılır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Repo, Para piyasası fonları ve İhraç edilen menkul kıymetler

Cevap

Repo, Para piyasası fonları ve İhraç edilen menkul kıymetler kalemlerinin M2M2 büyüklüğüne eklenmesiyle M3M3 para arzına ulaşılır.
TCMB'nin güncel sınıflandırmasına göre en geniş tanımlı para arzı olan M3M3, orta kapsamlı M2M2 para arzına Repo işlemleri, Para Piyasası Fonları ve bankalar tarafından ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle elde edilir. Bu kalemler, vadeli mevduatlara göre nispeten daha az likit kabul edilen ancak para benzeri özellik gösteren araçlardır.

Adım Adım Çözüm

1
M2M2 para arzının kapsamını belirle.
M2=M1+M2 = M1 + Vadeli Mevduatlar (TLTL ve YPYP)
Para arzı tanımları birikimli (hiyerarşik) ilerler.
2
M3M3 para arzının M2M2 üzerine eklenen bileşenlerini tespit et.
Fark =M3−M2== M3 - M2 = Repo ++ Para Piyasası Fonları ++ İhraç Edilen Menkul Kıymetler
TCMB'nin likidite esasına dayalı güncel tanımı bu üç kalemi M3M3 farkı olarak belirlemiştir.

Anahtar Kavram

TCMB Para Arzı Hiyerarşisi
Soru 4Soru →

Para arzı tanımlarının likidite dereceleri ve kapsadıkları finansal araçlar dikkate alındığında; bir yatırımcının portföyünde yer alan 50.00050.000 TL değerindeki para piyasası fonlarını nakde çevirerek bir ticari bankadaki vadesiz mevduat hesabına yatırması durumunda M1M1, M2M2 ve M3M3 para arzı büyüklükleri nasıl değişir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M1M1 artar, M2M2 artar, M3M3 değişmez

Cevap

Para piyasası fonlarının vadesiz mevduata dönüştürülmesi durumunda M1M1 artar, M2M2 artar ve M3M3 değişmez.
Para arzı tanımları hiyerarşisinde M1M1 (Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduat) en likit tanım olup M2M2 ve M3M3'ün alt kümesidir. Para piyasası fonları ise likiditesi daha düşük olduğu için sadece en geniş tanım olan M3M3 içerisinde yer alır. Yatırımcı fonlarını satıp vadesiz mevduata geçtiğinde, M1M1 kapsamındaki bir varlığı artırmış olur. M1M1 arttığı için onu kapsayan M2M2 de artar. Ancak her iki varlık da M3M3 bileşeni olduğundan, toplam M3M3 büyüklüğü değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç ve bitiş kalemlerinin para arzı tanımlarındaki yerini belirleyin.
Para piyasası fonları sadece M3M3 kapsamındadır; vadesiz mevduatlar ise M1M1, M2M2 ve M3M3 kapsamındadır.
Her bir finansal varlığın likidite hiyerarşisindeki yerini tespit etmek analizin temelidir.
2
Fon satışının ve vadesiz mevduat açılmasının ilgili tanımlara etkisini analiz edin.
Vadesiz mevduat girişi nedeniyle M1M1 yükselir. M1⊂M2M1 \subset M2 olduğu için M2M2 de aynı miktarda yükselir.
Para arzı tanımları birbirini kapsayan (iç içe geçen) kümeler şeklindedir.
3
M3M3 toplam büyüklüğünü kontrol edin.
Hem çıkış yapılan kalem (fon) hem de giriş yapılan kalem (mevduat) M3M3 içerisinde olduğundan toplam değişmez.
Toplam para arzı (M3M3) içerisindeki kalem kaymaları, yeni bir para yaratımı olmadığı sürece toplamı etkilemez.

Anahtar Kavram

Para arzı tanımları (M1,M2,M3M1, M2, M3) arasındaki kapsayıcı ilişki ve kalemler arası ikame etkisi.

İpuçları

1
Para arzı tanımlarının (M1,M2,M3M1, M2, M3) hangilerinin birbirini kapsadığını hatırlayın.
2
Para piyasası fonlarının sadece en geniş tanım olan M3M3 içinde olduğunu, vadesiz mevduatın ise tüm tanımlarda yer aldığını düşünün.
3
İşlem sonucunda M3M3'ün bir bileşeni azalırken diğer bir bileşeni artmaktadır; bu durum toplamı nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Vadeli mevduattan vadesiz mevduata geçişin para çarpanı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan parasal büyüklükler metodolojisine göre; para arzı tanımları, "para yaratan sektörler" ile "para tutan sektörler" arasındaki bilanço ilişkisine dayanmaktadır. Bu sektörel ayrım ve konsolidasyon ilkeleri dikkate alındığında, aşağıdaki kalemlerden hangisi güncel para arzı (M1,M2M1, M2 veya M3M3) tanımlarından herhangi birine dahil edilmez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mevduat bankalarının kendi aralarında oluşturdukları bankalararası mevduatlar

Cevap

Mevduat bankalarının kendi aralarında oluşturdukları bankalararası mevduatlar, para arzı hesaplamalarına dahil edilmez.
Para arzı tanımları, bankacılık sisteminin para tutan sektörlere (hanehalkı, reel sektör vb.) olan yükümlülüklerini ölçer. Bankalararası mevduatlar, para yaratan sektörün (bankaların) kendi içindeki bir işlem olduğu için netleştirme/konsolidasyon aşamasında dışlanır ve hiçbir para arzı (M1,M2,M3M1, M2, M3) tanımında yer almaz.

Adım Adım Çözüm

1
Para tutan ve para yaratan sektör ayrımını yapın.
Para yaratan sektörler; TCMB ve mevduat bankalarıdır. Para tutan sektörler ise; hanehalkları, finansal olmayan kuruluşlar, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik kurumlarıdır.
Para arzı, ekonomideki harcama potansiyelini ölçmek için sadece para tutan kesimlerin varlıklarını esas alır.
2
Konsolidasyon ilkesini uygulayın.
Banka sisteminin kendi içindeki (bankalararası) borç ve alacak ilişkileri, sistemin dışa yönelik para arzı kapasitesini değiştirmez.
Bankalararası mevduatlar, bankacılık sisteminin topluma sunduğu bir likidite değil, sistem içi bir transferdir.
3
Diğer kurumların durumunu değerlendirin.
Sosyal güvenlik kurumları ve yerel yönetimler 'kamu' içinde olsalar da, 'para tutan sektör' olarak sınıflandırıldıkları için mevduatları para arzına (M1, M2, M3) dahil edilir.
Bu kurumların mevduatları, piyasada işlem gören harcanabilir likidite olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Para Tutan Sektörler ve Konsolidasyon İlkesi

Daha Fazla Pratik

Merkezi Yönetim (hükümet) mevduatlarının neden para arzına dahil edilmediğini ve bu durumun para politikasındaki önemini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan parasal büyüklükler metodolojisinde; "para yaratan sektörler"in "para tutan sektörler"e olan yükümlülükleri para arzı tanımlarının kapsamını belirlemektedir. Bu metodolojiye göre merkezi yönetim (genel bütçeli idareler vb.) para tutan sektörler kapsamı dışında tutulurken; yerel yönetimler ve sosyal güvenlik kurumları para tutan sektörler içerisinde kabul edilmektedir.

Buna göre; merkezi yönetim kapsamındaki bir kamu idaresinin ticari bir bankadaki vadesiz mevduat hesabında bulunan 750.000750.000 TL tutarındaki fonun, bir belediyenin (yerel yönetim) aynı bankadaki vadeli mevduat hesabına aktarılması durumunda M1M1 ve M2M2 para arzı büyüklüklerindeki değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M1M1 değişmez, M2M2 artar.

Cevap

Para arzı büyüklüklerinde M1M1 değişmezken, M2M2 artış gösterir.
Doğru yanıt, paranın hareket ettiği birimlerin sektörel sınıflandırmasına dayanmaktadır. TCMB metodolojisine göre merkezi yönetim birimlerinin mevduatları para arzı tanımlarına dahil edilmezken, yerel yönetimlerin (belediyelerin) mevduatları dahil edilir. İşlem öncesinde fon merkezi yönetimde olduğu için para arzında yer almamaktadır. İşlem sonucunda fon yerel yönetimin vadeli mevduat hesabına geçtiği için, vadeli mevduatları kapsayan M2M2 para arzı artar. Ancak fon vadesiz bir hesaba geçmediği için M1M1 büyüklüğü değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Sektörel kapsamın belirlenmesi
Merkezi yönetim (Hazine, Bakanlıklar vb.) para tutan sektör dışındadır; Yerel yönetimler (Belediyeler) para tutan sektör içindedir.
TCMB metodolojisinde merkezi yönetim mevduatları likidite kontrolü amacıyla para arzı tanımlarına dahil edilmez.
2
Başlangıç durumunun analizi
M1=0M1 = 0, M2=0M2 = 0 (Söz konusu fon için başlangıç etkisi)
Fon merkezi yönetime ait bir hesapta olduğu için başlangıçta hiçbir para arzı tanımına dahil değildir.
3
İşlem sonrası durumun analizi
Fon yerel yönetimin vadeli hesabına geçtiğinde M2M2 kapsamına girer.
Yerel yönetimler para tutan sektördür ve vadeli mevduatları M2M2 tanımı içerisindedir (M2=M1+M2 = M1 + Vadeli Mevduat).
4
M1M1 üzerindeki etkinin kontrolü
M1M1 değişmez.
Fon vadesiz mevduat hesabına değil, vadeli mevduat hesabına aktarıldığı için M1M1 (Dolaşımdaki para + Vadesiz mevduat) etkilenmez.

Anahtar Kavram

Parasal Büyüklüklerde Sektörel Kapsam ve Kurumsal Birimler

İpuçları

1
Para arzı tanımlarında 'kimin' parayı tuttuğu, paranın 'türünden' (vadesiz/vadeli) önce gelir.
2
Merkezi yönetim mevduatları (Hazine hesapları gibi) TCMB para arzı tanımlarının (M1, M2, M3) tamamında kapsam dışıdır.
3
İşlem, para arzı kapsamında olmayan bir birimden, M2M2 kapsamında olan bir birimin vadeli hesabına para girişidir.

Daha Fazla Pratik

Bankalar arası mevduatların (interbank) para arzı tanımlarındaki yerini ve neden dışlandığını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Ekonomide paranın likidite derecesine göre yapılan sınıflandırmalar ve parasal büyüklüklerin sektörel kapsamı göz önüne alındığında; en dar tanımlı para arzı (M1M1) hesaplanırken aşağıdaki kalemlerden hangisi kapsam dışında tutulur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkezi yönetime ait vadesiz mevduatlar

Cevap

Merkezi yönetime ait vadesiz mevduatlar, para arzı tanımlarında 'para tutan sektör' kapsamında yer almadığı için M1M1 ve diğer para arzı büyüklüklerine dahil edilmez.
Para arzı tanımları (M1, M2, M3), ekonomideki 'para tutan sektörlerin' elindeki likiditeyi ölçer. Merkezi yönetim (bakanlıklar, genel bütçeli idareler vb.), para arzı metodolojisinde bu kapsamın dışında tutulur. Dolayısıyla merkezi yönetime ait mevduatlar hiçbir para arzı tanımına (M1M1, M2M2 veya M3M3) dahil edilmez.

Adım Adım Çözüm

1
M1M1 para arzının bileşenlerini belirle.
M1=Dolas¸ımdaki Para+Vadesiz MevduatlarM1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar} (TL ve YP).
En dar tanımlı para arzının neleri kapsadığını anlamak için temel formül kullanılır.
2
Parasal büyüklüklerin sektörel kapsamını (para tutan sektörler) analiz et.
Para tutan sektörler; hanehalkı, finansal olmayan kuruluşlar, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik kurumlarıdır.
Para arzı, sadece ekonomideki belirli aktörlerin elindeki likiditeyi ölçer.
3
Hangi birimlerin 'dışlanan sektör' olduğunu tespit et.
Merkezi yönetim (merkezi bütçeli idareler) ve bankalararası mevduatlar kapsam dışıdır.
Merkezi yönetim, bütçe politikaları gereği para arzı ölçümünde harcama yapabilen 'tutan' birimden ziyade 'idare eden' birim olarak görülür.

Anahtar Kavram

Para Arzında Sektörel Kapsam ve Merkezi Yönetim İstisnası

İpuçları

1
Para arzı hesaplanırken her mevduat hesabı dahil edilmez; parayı kimin tuttuğu önemlidir.
2
M1M1 tanımında yer alan 'para tutan sektörler' hanehalkı ve özel şirketleri kapsar ancak devletin tüm organlarını kapsamaz.
3
Merkezi bütçe kapsamındaki idarelerin mevduatları, bankalararası mevduatlarla birlikte para arzı ölçümlerinde devre dışı bırakılır.

Daha Fazla Pratik

Merkezi yönetim mevduatları ile sosyal güvenlik kurumu mevduatlarının para arzındaki farkını inceleyen bir soruyla pekiştirme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan güncel parasal büyüklükler metodolojisi ve likidite hiyerarşisi dikkate alındığında, para arzı tanımlarının kapsamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M1 para arzı; dolaşımdaki para ile bankalarda bulunan hem Türk lirası hem de yabancı para cinsinden vadesiz mevduatların toplamından oluşur.

Cevap

M1 para arzı; dolaşımdaki para ile bankalarda bulunan hem Türk lirası hem de yabancı para cinsinden vadesiz mevduatların toplamından oluşur.
Doğru olan ifade, M1 para arzının dolaşımdaki para ile bankalardaki vadesiz mevduatların (hem Türk lirası hem de yabancı para cinsinden) toplamından oluştuğunu belirtmektedir. TCMB'nin güncel sınıflandırmasında mevduat kalemlerinde yabancı para ayrımı yapılmaz; likidite özelliğine göre (vadesiz/vadeli) ilgili tanıma dahil edilirler.

Adım Adım Çözüm

1
TCMB'nin M1 tanımını analiz etme
M1 = Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)
En dar tanımlı para arzı, en likit olan nakit ve vadesiz hesapları içerir.
2
TCMB'nin M2 tanımını analiz etme
M2 = M1 + Vadeli Mevduatlar (TL + YP)
M2, M1'e göre daha az likit olan ancak yine de hızlıca nakde dönebilen vadeli hesapları kapsar.
3
TCMB'nin M3 tanımını analiz etme
M3 = M2 + Repo + Para Piyasası Fonları + İhraç Edilen Menkul Kıymetler
M3, en geniş tanımlı para büyüklüğü olup sermaye piyasası araçlarını da içeren bir yapıdadır.

Anahtar Kavram

TCMB Para Arzı Tanımları ve Likidite Hiyerarşisi