Soru

Zorluk: ZorÖğrenme Kuramları

Bir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünde çevre denetçisi olarak görev yapan Murat, hazırladığı saha denetim tutanaklarını sisteme girmekte sürekli gecikmektedir. Bu durumu düzeltmek isteyen Şube Müdürü Leyla Hanım, Murat raporlarını sisteme girene kadar her gün sabah ve akşam masasına giderek sürecin ne aşamada olduğunu sorgulamaya ve ona yakın gözetim uygulamaya başlar. Bu sıkı takipten ve sürekli sorgulanmaktan rahatsız olan Murat, sırf bu durumdan kurtulmak için denetim tutanaklarını saha görevinden döner dönmez aynı gün içinde sisteme girmeye başlar. Murat'ın tutanakları zamanında girmesiyle birlikte Leyla Hanım yakın gözetimi ve sorgulamayı derhal keser.

Öte yandan Leyla Hanım, Murat'ın bu yeni ve olumlu davranışını kalıcı kılmak amacıyla, onun zamanında teslim ettiği rapor sayısını dikkate alarak bazen üçüncü tesliminde bazen de beşinci tesliminde (kaçıncı teslimde olacağı Murat tarafından öngörülemeyecek şekilde) onu birim toplantılarında örnek personel olarak gösterip takdir etmektedir.

Buna göre, Şube Müdürü Leyla Hanım'ın Murat'a istenen davranışı kazandırmak için uyguladığı edimsel koşullanma yöntemi ve bu davranışın devamlılığını sağlamak için kullandığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

  1. Olumsuz pekiştirme – Değişken oranlıCevap
  2. B
    Birinci tür ceza – Değişken aralıklı
  3. C
    İkinci tür ceza – Değişken oranlı
  4. D
    Olumsuz pekiştirme – Değişken aralıklı
  5. E
    Birinci tür ceza – Sabit oranlı

Cevap

Doğru yanıt, olumsuz pekiştirme ve değişken oranlı pekiştirme tarifesini içeren seçenektir.
Senaryonun ilk bölümünde, Murat'ın raporları zamanında teslim etme davranışını artırmak için onu rahatsız eden (itici) bir uyarıcı olan 'yakın gözetim ve sorgulama' uygulaması, rapor teslim edildiği an ortadan kaldırılmaktadır. İtici uyarıcının ortamdan çıkarılarak bireyin ferahlaması yoluyla istenen davranışın sıklığının artırılması 'olumsuz pekiştirme' olarak adlandırılır. İkinci bölümde ise, Leyla Hanım'ın takdir (ödül) verme işlemi geçen zamana göre değil, teslim edilen rapor sayısına (3. veya 5. teslim) göre yapılmaktadır. Sayı ön planda olduğu için bu bir 'oranlı' tarifedir. Ödülün kaçıncı davranıştan sonra geleceğinin personel tarafından öngörülememesi ise onu 'değişken oranlı' pekiştirme tarifesi yapmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki davranış değiştirme stratejisinin analiz edilmesi.
Yöneticinin uyguladığı itici uyarıcı (yakın gözetim ve sürekli sorgulama), çalışanın istenen davranışı (zamanında teslim) yapmasıyla birlikte ortamdan çekilmiş ve davranışın sıklığı artmıştır. Bu durumun 'olumsuz pekiştirme' olduğu tespit edilir.
Edimsel koşullanmada, bireyi rahatsız eden durumun ortamdan çıkarılması yoluyla istenen davranışın güçlendirilmesine olumsuz pekiştirme denir.
2
Davranışın kalıcılığını sağlamak için kullanılan takdir etme (ödül) işleminin zamanlamasının analiz edilmesi.
Ödülün zaman geçişine (örneğin her ay sonu) göre değil, yapılan davranış sayısına (bazen 3., bazen 5. teslim) bağlı olduğu görülür. Sayısal belirsizlik nedeniyle 'değişken oranlı' tarife tespit edilir.
Davranış sayısına bağlı uygulamalar 'oranlı', bu sayının önceden kestirilemediği durumlar ise 'değişken' tarife olarak sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Edimsel Koşullanmada Olumsuz Pekiştirme ve Değişken Oranlı Tarife
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla