Öğrenme Kuramları

Bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışan Burak, hazırlaması gereken haftalık faaliyet raporlarını sürekli geciktirmektedir. Daire başkanı, raporların geciktiği her durumda Burak'ı makamına çağırarak ona sözlü olarak sert uyarılarda bulunmakta ve bu durum Burak'ta yoğun bir strese neden olmaktadır. Bu rahatsız edici durumdan kurtulmak isteyen Burak, bir süre sonra raporları tam zamanında teslim etmeye başlar. Burak'ın raporları zamanında teslim etmesiyle birlikte daire başkanı, onu makamına çağırıp uyarmayı bırakır. Bunun sonucunda Burak'ın raporları zamanında teslim etme alışkanlığı kalıcı hale gelir.

Edimsel (operant) koşullanma kuramına göre, yöneticinin istenen davranış ortaya çıktığında uyarıyı bırakması ve bu sayede davranışın kalıcılaşması, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir denetim firmasında ekip yöneticisi olan Ceyda Hanım, sahadaki denetçilerin hazırladıkları saha raporlarını belirlenen son teslim tarihinden önce ve hatasız bir şekilde sisteme yüklemelerini teşvik etmek istemektedir. Bu amaçla, istenen koşulları eksiksiz sağlayan personelin, her ay sonu şirket merkezinde yapılan ve çalışanlar tarafından oldukça yorucu bulunan dört saatlik zorunlu arşiv düzenleme mesaisinden muaf tutulacağını duyurmuştur. Bu uygulamanın ardından raporların zamanında ve hatasız teslim edilme oranında belirgin bir artış gözlemlenmiştir.

Çalışanların arzu edilen davranışı sergileme sıklığını artıran bu idari karar, edimsel (operant) koşullanma kuramı çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Ulusal bir perakende zincirinde mağaza müdürü olan Leyla Hanım, depo sayımlarında eksik veya hatalı veri girişi yapan personeline hafta sonu en yoğun saatlerde ek kasa görevi vermektedir. Ancak personel, takip eden sayımları sıfır hata ile tamamladığında Leyla Hanım bu zorunlu yoğun saat görevlendirmesini iptal etmektedir. Bu uygulamanın ardından personelin sayımlardaki dikkat düzeyinin arttığı ve hataların belirgin şekilde azaldığı görülmüştür.

Edimsel koşullanma kuramı çerçevesinde, Leyla Hanım'ın personelin hatasız sayım yapma davranışını artırmak amacıyla zorunlu kasa görevini iptal etmesi işlemi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir üretim işletmesinde iş güvenliği uzmanı olan Tarık Bey, fabrika sahasında çalışanların baret takma kurallarına uymadığını fark etmiştir. Bu durumu değiştirmek için, baret takmayan çalışanları her gördüğünde yanlarına giderek onlara kuralları sert bir dille hatırlatmakta ve sürekli uyarılarda bulunmaktadır. Çalışanlar baretlerini taktıkları anda ise Tarık Bey uyarılarını ve eleştirilerini hemen sonlandırmaktadır. Ayrıca Tarık Bey, çalışanların baret takma alışkanlığının kalıcı hale gelmesi için her ayın önceden belli olmayan, rastgele günlerinde sahaya inerek baret takan çalışanlara küçük hediye çekleri dağıtmaya başlamıştır.

Edimsel koşullanma kuramına göre, Tarık Bey'in çalışanlar baret taktığında uyarılarını sonlandırması ve baret takanlara rastgele günlerde hediye çeki vermesi uygulamaları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir lojistik firmasında filo sorumlusu olarak görev yapan Hakan, teslimat rotalarını gecikmeye mahal vermeyecek şekilde sıfır hatayla planladığında, operasyon müdürü tarafından kendisi için yorucu ve sıkıcı bir görev olan 'araç periyodik bakım formlarını veri tabanına girme' işinden muaf tutulmaktadır. Operasyon müdürü, Hakan'ın bu dikkatli çalışma alışkanlığının kalıcı olmasını sağlamak için söz konusu muafiyeti önceden tahmin edilemeyen sıklıklarda; bazen art arda yaptığı ikinci hatasız planlamada, bazen de beşinci veya altıncı hatasız planlamada uygulamaktadır.

Öğrenme kuramları kapsamında, operasyon müdürünün Hakan'ın istenen davranışını artırmak amacıyla uyguladığı strateji ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

Bir kamu hastanesinde idari personel olarak çalışan Ozan, mesai saatleri içerisinde sıklıkla kişisel telefon görüşmeleri yaparak iş akışını yavaşlatmaktadır. Bu durumu tespit eden hastane müdürü, Ozan'ın her ay düzenli olarak faydalandığı "erken çıkma izni" ayrıcalığını iptal etmiştir. Bu müdahalenin ardından Ozan'ın mesai saatleri içindeki kişisel telefon görüşmelerinin belirgin şekilde azaldığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, hastane müdürünün uyguladığı müdahale ve sonucunda istenmeyen davranışın azalması, edimsel koşullanma kuramına göre aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunun vatandaş iletişim merkezinde (CİMER) takım lideri olarak görev yapan Yalçın Bey, personelin gelen talepleri zamanında yanıtlama hızını artırmak istemektedir. Bu amaçla, her 100 talebi eksiksiz ve zamanında sonuçlandıran personelini, herkesin kaçınmaya çalıştığı ve yorucu bulduğu "haftalık çağrı döküm raporu hazırlama" görevinden o hafta için muaf tutacağını açıklamıştır. Bu uygulamanın ardından personelin talepleri sonuçlandırma hızında belirgin bir artış gözlemlenmiştir.

Buna göre, Yalçın Bey'in çalışanların istenen davranışını artırmak için kullandığı edimsel koşullanma stratejisi ve bu stratejinin uygulanma tarifesi aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

Bir gümrük müdürlüğünde bölge amiri olan Kemal Bey, sahada görev yapan muhafaza memurlarının nöbet noktalarında dikkatli ve uyanık olmalarını sağlamak istemektedir. Kemal Bey, ne zaman denetime çıkacağı belli olmayan (bazen haftada iki kez, bazen iki haftada bir) habersiz saha ziyaretleri yapmaktadır. Bu ziyaretlerde nöbet yerinde dikkatli ve kurallara uygun şekilde görev yaptığı tespit edilen memurlar, o hafta sonu yapılması zorunlu olan ve memurlar tarafından pek sevilmeyen 'teçhizat bakım ve temizlik' nöbetinden muaf tutulmaktadır. Bu uygulamanın ardından memurların nöbet esnasındaki dikkat seviyelerinde ve kurallara uyumlarında kalıcı bir artış gözlemlenmiştir.

Örgütsel davranış disiplininde yer alan öğrenme kuramlarına göre, Kemal Bey'in uyguladığı bu yöntem ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde merkez müdürü, bazı denetmenlerin esnek çalışma saatleri uygulamasını suistimal ederek mesaiye sürekli geç kaldıklarını fark etmiştir. Bu istenmeyen durumu düzeltmek ve geç kalma davranışını ortadan kaldırmak amacıyla müdür, mesaiye geç kalan personelin o ayki "uzaktan çalışma (evden çalışma)" hakkını iptal etmiştir.

Edimsel koşullanma kuramına göre, müdürün personelin kural ihlalini önlemek amacıyla uyguladığı bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Kalkınma Ajansında uzman yardımcısı olarak görev yapan Selim, iş arkadaşı Ayşe'nin hazırladığı yatırım teşvik dosyalarındaki temel hesaplama hataları nedeniyle daire başkanı tarafından kurul toplantısında eleştirildiğine ve Ayşe'nin saha görevlerinden alınarak daha kısıtlı bir idari role çekildiğine şahit olmuştur. Bu olayın ardından Selim, kendi hazırladığı tüm dosyaları amirine teslim etmeden önce detaylı çapraz kontrollere tabi tutmaya başlamış ve iş süreçlerindeki dikkatini artırmıştır. Selim'in kendisine henüz doğrudan herhangi bir yaptırım veya ödül uygulanmamış olmasına rağmen, başka bir çalışanın deneyiminden hareketle davranışında meydana gelen bu kalıcı değişiklik, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Bir bölge idare mahkemesinde kalem müdürü olarak görev yapan Sinan Bey, personelin dava dosyalarını arşivlerken sıklıkla tasnif hatası yaptığını fark etmiştir. Doğru ve eksiksiz tasnif yapma davranışını artırmak amacıyla yeni bir uygulama başlatır: Personelin hatasız olarak tasnif ettiği her ellinci dosyadan sonra, o personel o haftaki yorucu ve sevilmeyen rutin depo düzenleme nöbetinden muaf tutulmaktadır.

Örgütsel davranış disiplinindeki edimsel (operant) koşullanma yaklaşımına göre, Sinan Bey'in uyguladığı davranış değiştirme stratejisi ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?

Bir İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünde yönetici olarak görev yapan Cevdet Bey, gişe memurlarının vatandaşlara ait işlem evraklarını anında MERNİS sistemine kaydetmeyip mesai sonuna biriktirmelerinden rahatsızdır. İlk aşamada, masasında evrak biriktiren personele hafta sonu arşiv düzenleme nöbeti vermiş ancak bu uygulama anlık kayıt oranını istenen düzeye getirememiştir. Bunun üzerine strateji değiştiren Cevdet Bey, masasında evrak bekleten personelin yanına giderek onlar kayıt işlemini tamamlayana kadar başlarında beklemekte ve sürekli olarak kayıt yapmaları gerektiğini hatırlatmaktadır. Personel evrakı sisteme kaydetmeye başladığı anda ise Cevdet Bey hatırlatmalarını kesip memurun yanından ayrılmaktadır. Kısa bir süre sonra personelin, yöneticinin bu bunaltıcı takibine maruz kalmamak adına işlemleri biter bitmez anında sisteme kaydettikleri gözlemlenmiştir.

Edimsel koşullanma yaklaşımına göre, Cevdet Bey'in personelin anlık veri girişi davranışını artırmak için başvurduğu ikinci yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir belediyenin zabıta müdürlüğünde amir olarak görev yapan Orhan Bey, ekiplerin pazar yeri denetim raporlarını mesai bitiminden önce eksiksiz teslim etmelerini istemektedir. Orhan Bey, raporlarını zamanında ve eksiksiz teslim eden ekipleri, gün sonunda yapılan ve personelin oldukça yorucu bulduğu "depo sayım ve temizlik" görevinden muaf tutmaya başlamıştır. Bu uygulama sonrasında ekiplerin raporları zamanında teslim etme oranında belirgin bir artış görülmüştür.

Zabıta amirinin ekiplerin istenen davranışını artırmak amacıyla başvurduğu bu yöntem, örgütsel davranışta öğrenme kuramlarına göre aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunun Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığında sistem uzmanı olarak görev yapan personelin, siber güvenlik yamalarını zamanında sisteme entegre etme davranışını kalıcı kılmak isteyen Daire Başkanı birtakım uygulamalar hayata geçirmiştir:

I. Yamaları hatasız ve zamanında entegre eden personelin, haftalık olarak sunmak zorunda oldukları ve angarya olarak görülen 'detaylı sistem log raporu' hazırlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmıştır.
II. Rapor muafiyeti uygulamasının zamanla sıradanlaşmasını önlemek amacıyla, bu muafiyeti her başarılı entegrasyonda vermek yerine; bazen iki, bazen de dört başarılı entegrasyon işlemi sonrasında, önceden kestirilemeyen bir kurala bağlı olarak vermeye başlamıştır.
III. Öte yandan, yama entegrasyonlarını mazeretsiz olarak aksatan personelin ise sahip oldukları 'haftada bir gün evden çalışma' hakkını belirli bir süreliğine askıya almıştır.

Edimsel koşullanma kuramına göre, Daire Başkanının I, II ve III numaralı durumlarda başvurduğu yöntemler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünde çevre denetçisi olarak görev yapan Murat, hazırladığı saha denetim tutanaklarını sisteme girmekte sürekli gecikmektedir. Bu durumu düzeltmek isteyen Şube Müdürü Leyla Hanım, Murat raporlarını sisteme girene kadar her gün sabah ve akşam masasına giderek sürecin ne aşamada olduğunu sorgulamaya ve ona yakın gözetim uygulamaya başlar. Bu sıkı takipten ve sürekli sorgulanmaktan rahatsız olan Murat, sırf bu durumdan kurtulmak için denetim tutanaklarını saha görevinden döner dönmez aynı gün içinde sisteme girmeye başlar. Murat'ın tutanakları zamanında girmesiyle birlikte Leyla Hanım yakın gözetimi ve sorgulamayı derhal keser.

Öte yandan Leyla Hanım, Murat'ın bu yeni ve olumlu davranışını kalıcı kılmak amacıyla, onun zamanında teslim ettiği rapor sayısını dikkate alarak bazen üçüncü tesliminde bazen de beşinci tesliminde (kaçıncı teslimde olacağı Murat tarafından öngörülemeyecek şekilde) onu birim toplantılarında örnek personel olarak gösterip takdir etmektedir.

Buna göre, Şube Müdürü Leyla Hanım'ın Murat'a istenen davranışı kazandırmak için uyguladığı edimsel koşullanma yöntemi ve bu davranışın devamlılığını sağlamak için kullandığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu kurumu olan Devlet Demiryolları (TCDD) çağrı merkezinde görevli bir müşteri temsilcisi, rötar yapan trenlerle ilgili aramalarda öfkeli yolcuların bağırmalarına maruz kalmakta ve stres yaşamaktadır. Temsilci, çağrının ilk on saniyesinde yolculara gecikme nedenini proaktif olarak açıklayıp alternatif güzergâhlar sunduğunda yolcuların bağırmayı kestiğini fark eder. Temsilci, yolcuların agresif tepkilerinden ve yüksek sesten kurtulmak amacıyla her rötar çağrısında bu proaktif bilgilendirme davranışını sürekli olarak uygulamaya başlar.

Buna göre, müşteri temsilcisinin proaktif bilgilendirme davranışını kalıcı hâle getirmesi edimsel koşullanma kuramına göre aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Bir yazılım şirketinde proje yöneticisi olan Burak Bey, yazılımcıların kod yazarken yaptıkları hataları azaltmak ve kalite standartlarına uygun kod yazma davranışını artırmak istemektedir. Bu amaçla, hata yapmadan kod teslim eden yazılımcıları, haftalık olarak yapılması zorunlu olan ve çalışanlar tarafından genellikle sevilmeyen 'eski kodları belgeleme (dokümantasyon)' görevinden muaf tutacağını açıklamıştır. Bu uygulamanın ardından yazılımcıların daha dikkatli çalıştığı ve kod hatalarının belirgin şekilde azaldığı gözlemlenmiştir.

Edimsel koşullanma (operant conditioning) kuramına göre, Burak Bey'in çalışanların istenen davranışını artırmak için uyguladığı bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Devlet Su İşleri (DSİ) Bölge Müdürlüğünde proje kontrol mühendisi olarak çalışan personelin iş akışını düzenlemek ve kurallara uyumunu artırmak isteyen başmühendis, aşağıdaki uygulamaları hayata geçirmiştir:

I. Şantiye denetimlerinde iş güvenliği kurallarına uymadığı tespit edilen personelin, o ayki arazi tazminatından kesinti yapılması.
II. Proje hakediş evraklarını zamanında ve sıfır hata ile teslim eden mühendislerin, normalde her ayın son cuma günü katılmak zorunda oldukları ve personel tarafından yorucu bulunan 'aylık veri doğrulama' toplantılarından muaf tutulması.
III. Şantiye günlüklerinin eksiksiz tutulmasını teşvik etmek amacıyla, başmühendisin ne zaman yapacağı belli olmayan habersiz arazi denetimlerinde kayıtları tam olan personelin dosyasına olumlu sicil notu eklemesi.

Edimsel (operant) koşullanma yaklaşımına göre, başmühendisin uyguladığı bu yöntemler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak adlandırılmıştır?

Bir kamu bankasının Teftiş Kurulu Başkanlığında görevli müfettişlerin, şube denetim raporlarını yazım kurallarına uygun ve eksiksiz teslim etme alışkanlıklarını güçlendirmek hedeflenmektedir. Bu amaçla yönetim, müfettişlerin arka arkaya hatasız olarak sundukları rapor sayısı önceden kestirilemeyen farklı adetlere (örneğin bazen 3, bazen 5, bazen 2 rapora) ulaştığında, o müfettişin o ay için planlanan ve sevilmeyen bir görev olan "geçmiş yıl dosyalarını arşivleme" yükümlülüğünü iptal etme kararı almıştır. Buna göre, banka yönetiminin müfettişlerin rapor yazma davranışını artırmak için kullandığı strateji ve uyguladığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı bir ihtisas denetim biriminde göreve yeni başlayan müfettiş yardımcılarının, karmaşık vergi kaçakçılığı örüntülerini tespit etme becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. Sürecin başında birim amiri, yardımcıların hazırladığı her taslak rapordaki en ufak doğru tespiti bile inceleme anında sözlü olarak takdir etmiştir. Ancak yardımcılar temel denetim becerilerini kazandıktan sonra amir, bu sürekli geri bildirimi bırakmıştır. Bunun yerine amir, artık sadece çok iyi gizlenmiş ve tespiti zor olan istisnai vakalar başarıyla raporlandığında takdirlerini sunmaya başlamıştır. Bu tür zor vakaların personelin karşısına kaçıncı dosya incelemesinde çıkacağı önceden bilinemediği için, müfettiş yardımcıları her dosyayı aynı titizlikle ve ödül beklentisini kaybetmeden yüksek bir motivasyonla incelemeye devam etmişlerdir.

Buna göre, edimsel (operant) koşullanma kuramı bağlamında birim amirinin uygulamaya başladığı yeni pekiştirme tarifesi ve bu tarifenin personel davranışı üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?