Examkin

Soru

Zorluk: OrtaEkonomik Sistemler ve Özellikleri

Kalkınmakta olan bir ülkede, perakende ve teknoloji gibi sektörlerde faaliyet gösteren özel işletmeler üretecekleri mal ve hizmetlerin fiyatlarını serbest piyasa koşullarına göre belirlemektedir. Ancak aynı ülkede, yüksek sermaye gerektiren enerji altyapısı ve ağır sanayi tesisleri bizzat devlet tarafından kurulan Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) aracılığıyla işletilmektedir. Ayrıca kamu otoritesi; piyasa başarısızlıklarını önlemek, tekelci yapıların oluşmasını engellemek ve gelir dağılımında adaleti sağlamak amacıyla asgari ücret, vergilendirme ve tavan fiyat gibi araçlarla ekonomiye düzenleyici müdahalelerde bulunmaktadır.

Bu özelliklerin tümünü barındıran ekonomik sistem modeli ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Özel teşebbüs ve piyasa mekanizması sistemin temelini oluştururken; kamu yararı, sosyal adalet ve piyasa başarısızlıklarının giderilmesi amacıyla devletin ekonomiye üretici ve düzenleyici olarak müdahalesi esastır.Cevap
  2. B
    Ekonomik faaliyetlerin temel yönlendiricisi sadece görünmez el (fiyat mekanizması) olup, devletin ekonomiye müdahalesi özel mülkiyet haklarının güvence altına alınması ve jandarma devlet anlayışının sürdürülmesiyle sınırlandırılmıştır.
  3. C
    Üretim araçları üzerindeki özel mülkiyet hakları sınırlandırılarak tamamen kamu mülkiyetine devredilmiş ve kaynak tahsisi fiyat mekanizması yerine emredici nitelikteki merkezi planlara bağlanmıştır.
  4. D
    Sistemdeki kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) kuruluş gayesi sadece özel sektörün kâr edemediği alanlardaki boşluğu doldurmak değil, özel mülkiyeti uzun vadede tasfiye ederek tam planlı bir düzene geçişin altyapısını kurmaktır.
  5. E
    Tüketici egemenliği prensibi tamamen ortadan kaldırılmış olup, hangi mal ve hizmetlerin ne miktarda üretileceği piyasa taleplerinden bağımsız olarak sadece kamu otoritesinin tercihleriyle belirlenmektedir.

Cevap

Özel teşebbüs ve piyasa mekanizması sistemin temelini oluştururken; kamu yararı, sosyal adalet ve piyasa başarısızlıklarının giderilmesi amacıyla devletin ekonomiye üretici ve düzenleyici olarak müdahalesi esastır.
Verilen senaryoda tarif edilen ekonomik yapı 'Karma Ekonomik Sistem'dir. Karma ekonomide, kapitalist sistemin temeli olan özel mülkiyet ve serbest fiyat (arz-talep) mekanizması korunur. Ancak saf kapitalizmde ortaya çıkabilen piyasa başarısızlıkları (gelir adaletsizliği, tekel oluşumu, kamu mallarının üretilememesi) gibi sorunları çözmek amacıyla devlet ekonomiye müdahale eder. Devletin bu müdahalesi hem düzenleyici (vergi, tavan fiyat, teşvik) hem de bizzat üretici (KİT'ler vasıtasıyla yatırım) şeklindedir. Doğru yanıt, karma ekonominin bu ikili yapısını eksiksiz özetlemektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada verilen ülkenin ekonomik özelliklerini analiz et.
Özel sektörün serbest piyasada fiyat belirlediği, devletin ise KİT'lerle ağır sanayide üretime katıldığı ve asgari ücret gibi araçlarla piyasaya müdahale ettiği tespit edilmiştir.
Bir ekonomik sistemin hangi modele ait olduğunu belirlemenin ilk adımı, o sistemde mülkiyetin kime ait olduğunu ve fiyatların nasıl belirlendiğini saptamaktır.
2
Tespit edilen özellikleri teorik ekonomik sistemlerle eşleştir.
Özel mülkiyet ile kamu mülkiyetinin eş zamanlı bulunduğu, fiyat mekanizması ile devlet müdahalesinin bir arada yürütüldüğü bu sistemin 'Karma Ekonomik Sistem' olduğu belirlenmiştir.
Sadece özel mülkiyet olsaydı kapitalist, sadece kamu mülkiyeti olsaydı sosyalist/komuta ekonomi olurdu; ikisinin sentezi karma ekonomidir.
3
Seçenekleri karma ekonomik sistemin temel mantığına göre değerlendir.
Doğru seçeneğin, hem piyasa mekanizmasının asıl yönlendirici olduğunu hem de kamu yararı ve piyasa başarısızlıkları gibi nedenlerle devlet müdahalesinin rasyonelliğini vurgulayan ifade olduğu sonucuna varılmıştır.
Diğer seçenekler ya saf kapitalist sistemi, ya merkezi planlama (sosyalist) sistemini ya da kamu işletmelerinin amacını tamamen yanlış (sosyalizme geçiş) yorumlamaktadır.

Anahtar Kavram

Karma Ekonomik Sistem ve Özellikleri
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Ekonomik Sistemler ve Özellikleri