Soru

Zorluk: Çok zorÖrgütsel Stres Yönetimi

Tarım ve Orman Bakanlığı İklim Değişikliği Uyum Koordinatörlüğü'nde yeni göreve başlayan Zeynep Hanım, birimin henüz yeni kurulmuş olması nedeniyle yetki ve sorumluluk sınırlarının tam çizilmemesi sorunuyla karşılaşmaktadır. Aynı zamanda, Avrupa Birliği uyum ofisi ile doğrudan bakanlık makamından eşzamanlı fakat birbiriyle çelişen öncelikli talimatlar almaktadır. Yapısal olarak sürekli zamanla yarışan, aynı anda birçok projeyi üstlenmeye eğilimli, sabırsız ve başarıyı salt nicelikle ölçen bir karaktere sahiptir. Zeynep Hanım, ilk aylarda bu karmaşık idari yapıya uyum sağlamak ve işleri yetiştirmek için mesai saatlerini olağanüstü artırarak yoğun bir çaba sergilemiştir. Ancak son haftalarda kendisinde aşırı kronik yorgunluk, astlarına karşı alaycı ve sinirli tutumlar, sık hastalanma ve stratejik karar alma kalitesinde dramatik bir düşüş gözlemlenmiştir.

Örgütsel stres yönetimi ve Selye’nin Genel Uyum Sendromu (GAS) kuramı çerçevesinde, Zeynep Hanım’ın mevcut durumu ve sorunun kaynağına yönelik en uygun yönetsel müdahale aşağıdakilerin hangisinde doğru bir şekilde sentezlenmiştir?

  1. Zeynep Hanım, "A tipi" kişilik özelliklerinin de süreci hızlandırmasıyla Genel Uyum Sendromu'nda "tükenme" evresine girmiştir; yaşanan rol çatışması ve belirsizliğini gidermek için öncelikle işin görev ve yetki sınırlarını çizen "iş tanımlarının" örgütsel bir strateji olarak yeniden yapılandırılması zorunludur.Cevap
  2. B
    İlk aylardaki yoğun tepki "alarm" evresini işaret ederken mevcut durum "B tipi" kişilik yapısının kaçınılmaz bir sonucudur; örgütsel rol belirsizliğini hafifletmek amacıyla işi yapacak personelin niteliklerine odaklanan "iş gerekleri" güncellenmeli ve zaman yönetimi gibi bireysel stratejiler izlenmelidir.
  3. C
    Başlangıçtaki yoğun mesai çabası "direnme" evresinin başarıyla sürdürüldüğünü kanıtlar; çoklu otoritelerden kaynaklanan rol çatışmasını yönetmek için Zeynep Hanım'ın karar alma süreçlerinde "rekabet (zorlayıcı)" çatışma çözüm stilini kullanarak astları üzerindeki otoritesini artırması gerekir.
  4. D
    Son haftalarda ortaya çıkan alaycı tutum "tükenme" evresinden ziyade "alarm" evresinin fiziksel yansımasıdır; mevcut makamlar arası stres faktörleri değiştirilemiyorsa, kişinin kurumdan ayrılmasını engellemek için maliyet odaklı bir zorunluluk hissi olan "duygusal bağlılık" düzeyi örgütsel olarak artırılmalıdır.
  5. E
    Sabırsız ve yarışmacı "A tipi" karakteri nedeniyle kronik "direnme" evresine saplanıp kalmıştır; belirsizlik stresinden kaçınmak için Mintzberg’in "bilgi sağlama" rolleri kapsamında değerlendirilen "temsil ve sembolik başkanlık" görevlerine odaklanması en etkin bireysel müdahaledir.

Cevap

Doğru sentez; Zeynep Hanım'ın A tipi kişilik özellikleri gösterdiği, uzun süreli aşırı çabanın ardından Selye'nin 'tükenme' evresine girdiği ve sorunun kök nedeni olan rol çatışması/belirsizliğini gidermek için örgütsel bir stratejiyle 'iş tanımlarının' netleştirilmesi gerektiğini belirten ifadedir.
Verilen senaryoda üç temel bileşen kusursuzca sentezlenmektedir: 1) Zamanla yarışma ve sabırsızlık A tipi kişiliği temsil eder. 2) Organizmanın uzun süren yoğun direncinin ardından çökmesi (hastalık, alaycılık) Selye'nin tükenme evresidir. 3) Farklı amirlerden gelen çelişkili talepler ile görev sınırlarının belirsizliği sırasıyla rol çatışması ve rol belirsizliğidir. Bu durumun kalıcı çözümü bireysel çabalarda değil, görev ve yetki sınırlarını çizen iş tanımlarının netleştirilmesi gibi örgütsel bir yapılandırmadadır.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki kişilik özelliklerini analiz et.
"Sürekli zamanla yarışan, aynı anda birçok projeyi üstlenen, sabırsız" tanımlamaları literatürdeki 'A Tipi' kişilik özellikleriyle birebir eşleşmektedir.
Strese verilen tepkinin şiddetini belirleyen temel bireysel faktörlerden biri kişilik tipidir.
2
Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) aşamalarını senaryo ile eşleştir.
İlk aylardaki yoğun mesai ve çaba 'direnme (resistance)' evresidir. Son haftalardaki çöküş, kronik yorgunluk, sinirlilik ve hastalıklar ise vücudun direncinin kırıldığı 'tükenme (exhaustion)' evresine geçildiğini kanıtlar.
Stresin hangi safhada olduğunu bilmek, uygulanacak müdahalenin aciliyetini ve türünü belirler.
3
Örgütsel stres kaynaklarını (stresörleri) sınıflandır.
İki farklı makamdan çelişen talimatlar alınması 'Rol Çatışması' (Role Conflict); birimin yeni olması nedeniyle yetki sınırlarının çizilmemesi ise 'Rol Belirsizliği' (Role Ambiguity) yaratmaktadır.
Müdahale stratejisinin doğrudan sorunun kaynağına (kök nedene) odaklanması gerekir.
4
Kök nedene uygun örgütsel veya bireysel çözüm stratejisini belirle.
Rol sınırlarının net olmaması durumu, bireysel stres (zaman/meditasyon vb.) yöntemleriyle çözülemez. Örgütsel bir müdahale ile görevin yetki ve sınırlarını yazılı hale getiren 'İş Tanımları'nın (Job Description) oluşturulması gerekir.
Örgütsel kaynaklı yapısal sorunlar, iş tasarımı ve organizasyonel düzenlemelerle çözülmelidir.

Anahtar Kavram

Örgütsel Stres Kaynakları (Rol Çatışması ve Belirsizliği), GAS Evreleri ve Stres Yönetim Stratejileri
Bu soruyu puanla