İş Etüdü Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 4

Soru 61Soru →

Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) Kurumuna ait bir mühimmat üretim tesisinde, hassas bir tapa montaj işleminin standart zamanını belirlemek için iş etüdü çalışması yapılmaktadır.

Yapılan zaman etüdü gözlemleri sonucunda, işlemin ortalama gözlenen zamanı $15$ dakika olarak ölçülmüş ve işgörenin çalışma temposu (performans değerlendirme katsayısı) $\%120$ olarak takdir edilmiştir. Günde $8$ saat ( $480$ dakika) çalışılan bu tesiste, bir vardiya içinde öngörülen paylar (toleranslar) şunlardır:

- Kişisel ihtiyaç payı: $25$ dakika
- Dinlenme (yorgunluk) payı: $40$ dakika
- Kaçınılmaz gecikme payı: $31$ dakika

Tesis yönetimi, standart zaman hesaplamalarında pay oranını toplam vardiya süresinin bir yüzdesi olarak dikkate alan yöntemi kullanmaktadır.

Buna göre, tapa montaj işleminin standart zamanı aşağıdakilerden hangisidir?

18,00

18,75

21,60

22,50

24,00

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 22,50

Cevap

İşlemin standart zamanı 22,50 dakikadır.

Doğru yanıta ulaşmak için öncelikle Normal Zaman hesaplanmalıdır (

15 \times 1,20 = 18

dakika). Ardından, vardiya içindeki toplam pay (tolerans) süresi bulunmalıdır (

25 + 40 + 31 = 96

dakika). Yönetim politikası gereği bu payın vardiya süresine oranı hesaplanır (

96 / 480 = 0,20

). Son olarak, pay oranı toplam süreye göre belirlendiği için

Standart Zaman = \frac{Normal Zaman}{1 - Pay Oranı}

formülü kullanılır (

\frac{18}{1 - 0,20} = 22,50

dakika).

Adım Adım Çözüm

1

Normal zamanı hesapla.

Normal Zaman (NZ) = Gözlenen Zaman \times Tempo = 15 \times 1,20 = 18,00

dakika.

Standart zamana geçmeden önce, işgörenin performansı standart bir hıza (Normal Zaman) uyarlanmalıdır.

2

Vardiya içindeki toplam pay süresini bul.

Toplam Pay Süresi = 25 + 40 + 31 = 96

dakika.

Verilen tüm kişisel ihtiyaç, yorgunluk ve kaçınılmaz gecikme toleransları toplanarak vardiyadaki kesinti süresi bulunur.

3

Toplam vardiya süresine göre pay oranını hesapla.

Pay Oranı (P) = \frac{Toplam Pay Süresi}{Toplam Vardiya Süresi} = \frac{96}{480} = 0,20

(yani

\%20

).

Yönetim politikasının, payları toplam vardiya süresinin yüzdesi olarak dikkate aldığı belirtilmiştir.

4

Standart zamanı hesapla.

Standart Zaman (SZ) = \frac{Normal Zaman}{1 - P} = \frac{18,00}{1 - 0,20} = \frac{18,00}{0,80} = 22,50

dakika.

Pay oranı toplam süreye (vardiya süresine) göre belirlendiğinde, formülde normal zaman (1-P) değerine bölünür.

Anahtar Kavram

Tolerans (Pay) Belirleme ve Standart Zaman Hesaplama

Soru 62Soru →

Bir savunma sanayisi işletmesinin elektronik kart test istasyonunda gerçekleştirilen mikro-hareket analizinde şu bulguya rastlanmıştır:

"Operatör, test edilecek olan elektronik kartı sol eliyle havada sabit bir açıda desteklemekte ve ölçüm süresince o pozisyonda muhafaza etmektedir. Sağ eliyle ise test problarını kart üzerindeki ilgili noktalara temas ettirerek değerleri okumaktadır. Sol el, bu süreç boyunca kartın düşmesini engellemek dışında ürüne hiçbir katma değer sağlamamaktadır."

Buna göre, operatörün sol elinin gerçekleştirdiği etkisiz (verimsiz) Therblig hareketi ile bu durumu ortadan kaldırmak için başvurulması gereken hareket ekonomisi prensibi sınıfı aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Tutma - Takım ve teçhizatın tasarımı

Kavrama - İnsan vücudunun kullanımı

Tutma - İnsan vücudunun kullanımı

Konumlandırma - Çalışma yerinin düzenlenmesi

Kavrama - Takım ve teçhizatın tasarımı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tutma - Takım ve teçhizatın tasarımı

Cevap

Doğru yanıt, etkisiz hareketi 'Tutma' ve ilgili prensibi 'Takım ve teçhizatın tasarımı' olarak belirten seçenektir.

Doğru seçenek, hareketi 'Tutma' ve prensip sınıfını 'Takım ve teçhizatın tasarımı' olarak veren eşleştirmedir. Operatörün sol elinin parçayı işlem süresince sadece muhafaza etmesi, Gilbreth terminolojisinde katma değer yaratmayan etkisiz 'Tutma' (Hold) hareketidir. Hareket ekonomisi prensiplerine göre, insan eli bir sabitleme aracı (mengene vb.) olarak kullanılmamalıdır. Bu sorunu çözmek için parçayı sabit tutacak bir aparat geliştirilmesi gerekir ki bu yaklaşım 'Takım ve teçhizatın tasarımı' başlığı altında sınıflandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryodaki temel el hareketinin (Therblig) analiz edilmesi.

Sol elin kartı sadece sabit bir açıda düşmeden muhafaza etmesi işlemi 'Tutma' (Hold) hareketidir. (Kavrama, nesneyi ilk ele alma anıdır.)

Therblig türünü belirlemek, verimsizliği tanımlamanın ilk adımıdır.

2

Hareketin etkili olup olmadığının değerlendirilmesi.

İşlem sırasında elin sadece mengene görevi görmesi, katma değer yaratmayan (etkisiz) bir harekettir.

Gilbreth sisteminde 'Tutma' her zaman ortadan kaldırılması gereken etkisiz bir harekettir.

3

Durumu düzeltecek hareket ekonomisi prensibi sınıfının belirlenmesi.

Ellerin bu tür sabitleme işlerinden kurtarılarak bir fikstür, aparat veya mengene kullanılması kuralı 'Takım ve Teçhizatın Tasarımı' kategorisinde yer alır.

Sorunun kök nedeni aparat eksikliği olduğundan, iyileştirme teçhizat tasarımı ile yapılmalıdır.

Anahtar Kavram

Etkisiz Therbligler (Tutma) ve Hareket Ekonomisi Prensipleri (Takım ve Teçhizatın Tasarımı)

Soru 63Soru →

Bir üretim işletmesi, henüz tasarım aşamasında olan ve fiziksel olarak kurulmamış yeni bir montaj istasyonu için standart zamanları belirlemek istemektedir. İşletmenin endüstri mühendisi, bu süreçte Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinden (PMTS) biri olan MTM-1 (Yöntem Zaman Ölçümü) tekniğini kullanmaya karar vermiştir.

Buna göre, endüstri mühendisinin uygulayacağı bu yöntemle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşlemi oluşturan temel el hareketlerinin süreleri hesaplanırken kullanılan 1 TMU (Zaman Ölçüm Birimi) değeri tam olarak 1 saniyeye eşittir.

Tablolardaki hareket sürelerinin toplamı doğrudan standart zamanı verdiğinden, hesaplama sonucuna ayrıca yorgunluk ve kişisel ihtiyaç payı (tolerans) eklenmez.

Hareketlere ait zaman değerleri standartlaştırılmış tablolardan alındığı için, analistin işgören üzerinde ayrıca bir hız (tempo) takdiri yapmasına gerek yoktur.

Zaman tespiti yapılırken, süreç şemalarındaki taşıma ve depolama gibi makro düzeydeki sembollerin karşılık geldiği süreler doğrudan hesaba katılır.

Bu yöntemin uygulanabilmesi için istasyonun fiziksel olarak kurulmuş olması ve temel hareketlerin kronometre ile en az bir çevrim boyunca gözlemlenmesi zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hareketlere ait zaman değerleri standartlaştırılmış tablolardan alındığı için, analistin işgören üzerinde ayrıca bir hız (tempo) takdiri yapmasına gerek yoktur.

Cevap

Hareketlere ait zaman değerleri standartlaştırılmış tablolardan alındığı için, analistin işgören üzerinde ayrıca bir hız (tempo) takdiri yapmasına gerek olmadığını belirten ifadedir.

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri (MTM gibi), mikro hareketlerin (uzanma, tutma vb.) laboratuvar ortamında binlerce kez gözlemlenmesiyle oluşturulmuş standart tabloları kullanır. Bu tablolardaki zaman değerleri halihazırda 'normal performanstaki' nitelikli bir işçiyi temsil eder. Dolayısıyla, kronometreli zaman etüdünde olduğu gibi, süreyi ölçtükten sonra analistin işçinin çalışma hızını değerlendirip bir tempo takdiri (hız katsayısı) yapmasına gerek kalmaz. Doğrudan tablodan alınan değerler normal zamanı oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

MTM (Yöntem Zaman Ölçümü) sisteminin temel mantığı analiz edilir.

MTM'nin, işi temel mikro hareketlere bölen ve bu hareketlerin sürelerini önceden oluşturulmuş standart tablolardan çeken bir sistem olduğu belirlenir.

Sistemin işleyişini ve kronometreli zaman etüdünden farklarını ortaya koymak için.

2

Standart tablolardaki zaman değerlerinin niteliği değerlendirilir.

Bu değerlerin, ortalama (normal) hıza sahip nitelikli bir işçinin performansını yansıttığı tespit edilir.

Tablo değerlerinin niteliği, hız (tempo) takdirine ihtiyaç olup olmadığını belirler.

3

Hız takdiri zorunluluğu sorgulanır.

Değerler halihazırda 'normal zaman' olduğu için analistin ayrıca işçiyi gözlemleyip hızını değerlendirmesine (tempo takdiri) gerek olmadığı sonucuna varılır.

Zaman hesaplama formülündeki adımları doğru uygulayabilmek için.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinde (PMTS) Tempo Takdiri ve TMU Kullanımı

Soru 64Soru →

Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii A.Ş. (TÜRASAŞ) fabrikasında, yeni nesil elektrikli lokomotiflerin cer motoru sargı yalıtım işlemi için bir iş etüdü çalışması yürütülmektedir.

Yapılan zaman etüdü gözlemleri sonucunda, bir çevrim için ortalama gözlenen zaman 36 dakika olarak ölçülmüş ve işçinin çalışma temposu (performans değerlendirme faktörü) %125 olarak takdir edilmiştir.

İşletmede günlük standart mesai süresi 480 dakikadır. İş etüdü uzmanları, işleme eklenecek toleransları (payları) şu şekilde belirlemiştir:

* Kişisel ihtiyaç payı: Toplam mesai süresi içinde günlük 30 dakika
* Kaçınılmaz gecikme payı: Toplam mesai süresi içinde günlük 50 dakika
* Yorgunluk payı: İşlemin normal zamanının %5'i

Verilen bu bilgilere göre, söz konusu sargı yalıtım işleminin standart zamanı kaç dakikadır?

45,00

54,00

54,75

56,25

60,00

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 56,25

Cevap

56,25 değeri işlemin standart zamanıdır.

Verilen soruda standart zaman hesabı için birden fazla aşama gerekmektedir. İlk olarak normal zaman

36 \times 1,25 = 45

dakika olarak bulunur. Toleransların hesaplanmasında kritik nokta, mesai süresi bazında verilen payların (30 dk kişisel + 50 dk gecikme = 80 dk) normal zamanın bir yüzdesine dönüştürülmesidir. Bu dönüşüm

Pay / (Toplam Mesai - Pay)

formülü ile

80 / (480 - 80) = %20

olarak bulunur. Yorgunluk payı ise doğrudan normal zamanın %5'i olarak verildiğinden formüle sokulmaz ve bu orana eklenir. Toplam uygulanacak pay oranı

%20 + %5 = %25

'tir. Standart Zaman,

45 \times 1,25 = 56,25

dakika olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal Zamanın Hesaplanması

Normal\ Zaman (NZ) = Gözlenen\ Zaman \times Tempo\ Faktörü = 36 \times 1,25 = 45\ dakika

Standart zaman hesaplamalarına geçebilmek için öncelikle operatörün hızından bağımsız olan temel süre bulunmalıdır.

2

Mesai Süresi Üzerinden Verilen Payların Orana Çevrilmesi

Toplam Mesai Payı = 30 dk (Kişisel) + 50 dk (Gecikme) = 80 dk.

Pay\ Oranı = \frac{Toplam\ Pay}{Mesai\ Süresi - Toplam\ Pay} = \frac{80}{480 - 80} = \frac{80}{400} = \%20

Mesai süresi üzerinden verilen dakikalar doğrudan normal zamana eklenemez. Çalışılan gerçek zamana (480-80) oranlanarak 'normal zamanın yüzdesi' cinsine dönüştürülmesi gerekir.

3

Toplam Pay (Tolerans) Oranının Belirlenmesi

Toplam Pay Oranı = Mesai bazlı hesaplanan pay (%20) + Doğrudan normal zaman üzerinden verilen yorgunluk payı (%5) = %25 (0,25)

Normal zaman üzerine eklenecek nihai katsayıyı bulmak için tüm paylar aynı tabana (normal zaman yüzdesine) getirilip toplanmalıdır.

4

Standart Zamanın Hesaplanması

Standart\ Zaman = Normal\ Zaman \times (1 + Toplam\ Pay\ Oranı) = 45 \times (1 + 0,25) = 45 \times 1,25 = 56,25\ dakika

Elde edilen tüm tolerans (pay) gereksinimleri normal zamana ilave edilerek, bir işin standart koşullarda yapılması gereken nihai süre bulunur.

Anahtar Kavram

Tolerans (Pay) Belirleme ve Standart Zaman Hesaplama

Soru 65Soru →

Bir seramik fabrikasının planlama departmanı, yeni tasarlanan bir dekoratif vazonun elle boyama operasyonu için standart süreyi hesaplamak istemektedir. Üretim bandı aktif hale gelmeden önce sürelerin belirlenmesi amacıyla Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri (ÖBHZS) tekniklerinden biri olan MTM kullanılmıştır. Uzmanlar, temel el hareketlerinin TMU (Zaman Ölçüm Birimi) karşılıklarını toplayarak operasyonun temel süresini $5000$ TMU olarak bulmuştur. İşletme kuralları gereği, operatörlerin dinlenme ve kişisel ihtiyaçları için sürece $\%15$ pay (tolerans) ilave edilmektedir. ( $1$ TMU $= 0,00001$ saat)

Bu çalışmanın yöntemi ve hesaplamaları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Operasyonun standart zamanı

3,0

dakikadır ve bu süreye ulaşmak için toplam TMU değerinin, operatörün becerisine göre belirlenen bir tempo takdiri katsayısı ile çarpılması zorunludur.

Kullanılan MTM-1 sistemi temel hareketleri en küçük yapı taşlarına ayırırken, MTM-2 sistemi daha mikro düzeydeki karmaşık hareketleri analiz etmek için geliştirilmiş detaylı bir versiyondur.

Elde edilen

5000

TMU değeri operasyonun doğrudan standart zamanını ifade eder, bu nedenle

\%15

pay eklendiğinde ulaşılan

3,45

dakikalık süre işlemin normal zamanını gösterir.

İşlemin normal zamanı

3,0

dakikadır ve veritabanındaki hazır değerler zaten standart bir çalışma hızını yansıttığı için, doğrudan gözleme dayalı yöntemlerdeki gibi ekstra bir performans değerlendirmesi gerektirmez.

Operasyonun standart zamanı

180

saniye (

3,0

dakika) olarak hesaplanmış olup, bu hesaplama yöntemi yalnızca aktif olarak çalışan üretim hatlarındaki gecikmeleri ölçmek amacıyla kullanılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlemin normal zamanı $3,0$ dakikadır ve veritabanındaki hazır değerler zaten standart bir çalışma hızını yansıttığı için, doğrudan gözleme dayalı yöntemlerdeki gibi ekstra bir performans değerlendirmesi gerektirmez.

Cevap

İşlemin normal zamanının

3,0

dakika olduğunu ve veritabanındaki hazır değerlerin standart çalışma hızını yansıttığı için performans değerlendirmesine gerek duymadığını belirten ifade doğrudur.

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinde (PMTS) katalogdan alınan TMU değerleri normal bir operatörün performansını (hızını) zaten içerir. Bu yüzden zaman etüdündeki gibi tempo takdirine gerek kalmaz. Hesaplama yapıldığında

5000

TMU,

0,05

saate (

3,0

dakikaya) eşittir. Bu değer işlemin 'Normal Zamanı'dır. Tolerans eklendiğinde standart zaman

3,45

dakika olur. Doğru olan ifade, sürenin normal zaman olduğunu ve ekstra performans değerlendirmesi gerektirmediğini belirten ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1

5000

TMU değerini saat ve dakika cinsinden hesaplayarak operasyonun normal zamanını bulmak.

5000 \times 0,00001 = 0,05

saat.

0,05 \times 60 = 3,0

dakika (Normal Zaman).

PMTS (ÖBHZS) sistemlerinden elde edilen toplam süre, işlemin doğrudan normal zamanını verir.

2

Bulunan normal zaman üzerine

\%15

pay (tolerans) ekleyerek standart zamanı hesaplamak.

3,0 \times 1,15 = 3,45

dakika (Standart Zaman).

İşçilerin dinlenme ve kişisel ihtiyaçları gibi durumlar standart zaman hesabına pay (tolerans) olarak eklenmelidir.

3

MTM (PMTS) sisteminin kronometraj yönteminden farkını kavramsal olarak değerlendirmek.

PMTS değerleri halihazırda normal performansı yansıttığı için ayrıca tempo takdiri (derecelendirme) yapılmasına gerek yoktur.

Önceden belirlenmiş zaman sistemlerinin temel avantajı, gözlemcinin subjektif performans değerlendirmesini ortadan kaldırmasıdır.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri (MTM) ve TMU Hesaplaması

Soru 66Soru →

Bir güneş paneli üretim tesisinde, fotovoltaik hücrelerin dizgi ve lehimlenme işlemi için bir zaman etüdü çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan ölçümlerde bu işlem için ortalama gözlenen zaman 12 dakika olarak bulunmuş ve operatörün performans (tempo) derecesi %110 olarak takdir edilmiştir.

İşletmenin iş etüdü standartlarına göre, bu işlem için çalışanlara uygulanacak toleranslar (paylar); kişisel ihtiyaçlar için %5, yorgunluk için %8 ve kaçınılmaz gecikmeler için %7 olarak belirlenmiştir. Ayrıca tesis yönetimi, tüm tolerans oranlarının toplam mesai süresinin (vardiya süresinin) bir yüzdesi olarak hesaplanması kuralını uygulamaktadır.

Bu verilere göre, fotovoltaik hücrelerin dizgi ve lehimlenme işlemi için hesaplanması gereken standart zaman kaç dakikadır?

14,4

15,0

15,6

15,84

16,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16,5

Cevap

Standart zaman, normal zamanın toleranslar hesaba katılarak formüle edilmesiyle 16,5 dakika olarak bulunur.

Doğru sonuca ulaşmak için iki temel aşama eksiksiz uygulanmalıdır. İlk aşamada gözlenen zaman (12 dakika) ile tempo (%110 yani 1,10) çarpılarak Normal Zaman (13,2 dakika) elde edilir. İkinci aşamada ise toplam tolerans oranı (%5 + %8 + %7 = %20) işleme dahil edilir. Soru metninde toleransların 'toplam mesai süresi üzerinden' hesaplanacağı belirtildiği için standart zaman formülü

SZ = \frac{NZ}{1 - p}

olarak kurulur.

13,2 / (1 - 0,20)

işlemi yapılarak 16,5 dakika sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal Zamanın (NZ) hesaplanması

NZ = 12 \times 1,10 = 13,2

dakika

Standart zaman hesaplamasında temel alınacak süre, gözlenen zamanın operatörün performansıyla (tempo) çarpılmasıyla elde edilen normal zamandır.

2

Toplam tolerans (pay) oranının belirlenmesi

p = \%5 + \%8 + \%7 = \%20

(veya

0,20

)

Soruda verilen kişisel ihtiyaç, yorgunluk ve kaçınılmaz gecikme payları toplanarak toplam tolerans oranı bulunur.

3

Toplam mesai süresi yöntemine göre Standart Zamanın (SZ) hesaplanması

SZ = \frac{13,2}{1 - 0,20} = \frac{13,2}{0,80} = 16,5

dakika

Toleranslar normal zamanın değil, 'toplam mesai süresinin' bir yüzdesi olarak verildiğinde

SZ = \frac{NZ}{1 - p}

formülü kullanılır.

Anahtar Kavram

Standart Zaman Hesaplama ve Tolerans (Pay) Uygulamaları

Soru 67Soru →

Geleneksel zaman etüdü (kronometraj) uygulamalarının kısıtlılıklarını aşmak isteyen bir havacılık firması, yeni nesil bir drone motorunun montaj süreçlerini Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri (MTM-1) ile standartlaştırma kararı almıştır. Yapılan mikro hareket analizleri sonucunda, bir motor modülünün montajı için toplam $4000$ TMU (Zaman Ölçüm Birimi) değerinde temel hareket tespit edilmiştir. İşletmenin bu istasyon için öngördüğü toplam tolerans (pay) oranı $\%15$ 'tir.

Buna göre, montaj operasyonunun standart zamanı (dakika cinsinden) ve MTM-1 yönteminin kronometrajdan ayrılan en temel kavramsal özelliği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? ( $1$ TMU = $0,00001$ saat)

Standart zaman

2,76

dakikadır; en temel farkı, analistin işçiye tempo takdiri yapmasına gerek kalmadan doğrudan normal zamanı vermesidir.

Standart zaman

2,40

dakikadır; en temel farkı, doğrudan standart zamanı verdiği için hesaplamalara ayrıca tolerans eklenmesine gerek duyulmamasıdır.

Standart zaman

2,76

dakikadır; en temel farkı, MTM-1'in MTM-2'ye kıyasla daha az detaylı olması sayesinde çok daha hızlı ve yüzeysel bir analiz imkânı sunmasıdır.

Standart zaman

2,40

dakikadır; en temel farkı, fiziksel gözleme dayanmasına rağmen toleransların doğrudan TMU tablolarına dâhil edilmiş olmasıdır.

Standart zaman

2,82

dakikadır; en temel farkı, manuel el hareketlerinden ziyade makine hazırlık süreleri ve bekleme zamanlarını ölçmek için geliştirilmiş olmasıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Standart zaman $2,76$ dakikadır; en temel farkı, analistin işçiye tempo takdiri yapmasına gerek kalmadan doğrudan normal zamanı vermesidir.

Cevap

Standart zamanın 2,76 dakika olduğu ve analistin tempo takdiri yapmasına gerek kalmadan doğrudan normal zamanı elde ettiği seçenektir.

Doğru yanıt iki aşamada doğrulanır. Birincisi matematiksel hesaptır:

4000 \text{ TMU} = 4000 \times 0,00001 = 0,04 \text{ saat}

. Bunu dakikaya çevirdiğimizde

0,04 \times 60 = 2,4 \text{ dakika}

normal zamanı elde ederiz. %15 tolerans eklendiğinde standart zaman

2,4 \times 1,15 = 2,76 \text{ dakika}

bulunur. İkincisi ise kavramsal farktır: Kronometrajda süreyi ölçen analist işçinin hızına kendi yargısıyla bir puan (tempo) verir. Ancak PMTS tablolarındaki TMU değerleri zaten standart bir çalışma hızına (%100 tempo) göre belirlendiğinden, bu sistemlerde tempo takdirine gerek yoktur.

Adım Adım Çözüm

1

TMU değerini saat ve ardından dakika cinsinden hesaplamak

4000 \times 0,00001 = 0,04

saat.

0,04 \times 60 = 2,4

dakika (Normal Zaman).

TMU tablolarından elde edilen değerler %100 tempo (normal hız) kabul edildiğinden doğrudan normal zamanı verir.

2

Normal zamana tolerans payını ekleyerek standart zamanı bulmak

2,4 \times (1 + 0,15) = 2,76

dakika.

İşçinin kişisel ihtiyaçları, yorgunluk ve gecikme payı gibi toleranslar normal zamana eklenerek standart zaman (operasyonun gerçek süresi) bulunur.

3

MTM yönteminin (PMTS) kronometrajdan kavramsal farkını belirlemek

Fiziksel bir istasyon kurulmasına ve analistin tempo takdiri (performans değerlendirmesi) yapmasına gerek olmaması.

PMTS tabloları önceden standartlaştırılmış, çok sayıda operatörün ortalama hızına göre normalize edilmiş zaman değerlerini içerir.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinde (MTM) TMU dönüşümü, standart zaman hesabı ve yöntemin kavramsal özellikleri.

Soru 68Soru →

Afet ve Acil Durum Yönetimi (AFAD) lojistik merkezinde, standart afet çadırı paketlerinin hazırlanması operasyonu için bir zaman etüdü çalışması gerçekleştirilmiştir. Operasyon üç temel iş elemanına ayrılmış ve kronometre ile yapılan ölçümler sonucunda aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

1. Çadır ekipmanlarının manuel olarak kutuya yerleştirilmesi: Ortalama gözlem zamanı $2,00$ dakika, Değerlendirme (Tempo) oranı $\%115$ .
2. Kutunun otomatik ambalaj makinesinde mühürlenmesi: Ortalama gözlem zamanı $1,50$ dakika (Tamamen makine kontrollü standart bir işlemdir).
3. Paketlenmiş ürünlerin palete dizilerek streçlenmesi: Ortalama gözlem zamanı $4,00$ dakika, Değerlendirme (Tempo) oranı $\%125$ . (Bu işlem her $5$ pakette $1$ kez yapılmaktadır).

İşletmede normal zaman üzerinden yüzde olarak eklenecek tolerans (pay) oranları şu şekildedir:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorgunluk payı: $\%8$
- Beklenmeyen gecikme payı: $\%2$

Buna göre, bir adet afet çadırı paketinin hazırlanması operasyonu için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

5,52

4,08

4,95

5,30

10,12

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5,52

Cevap

Doğru cevap 5,52 dakikadır.

Doğru standart zaman hesaplaması üç aşamadan oluşur. Birinci aşamada manuel işlemler için tempo oranı dikkate alınır (

2,00 \times 1,15 = 2,30

). İkinci aşamada makine işleminin temposu

\%100

alınır (

1,50

). Üçüncü aşamada işlem frekansı (1/5) periyodik manuel işleme uygulanır (

(4,00 \times 1,25) / 5 = 1,00

). Toplam normal zaman

2,30 + 1,50 + 1,00 = 4,80

dakika olarak bulunur. Son olarak

\%15

'lik toplam tolerans oranı formüle eklenerek Standart Zaman

4,80 \times 1,15 = 5,52

dakika olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Her bir iş elemanı için birim başına düşen Normal Zamanı (NZ) hesapla.

1. Eleman:

2,00 \times 1,15 = 2,30

dk. 2. Eleman: Makine işlemi olduğu için tempo

\%100

kabul edilir,

1,50 \times 1,00 = 1,50

dk. 3. Eleman: Frekans dahilinde hesaplanır,

(4,00 \times 1,25) \times (1/5) = 1,00

dk.

Normal zaman, gözlem zamanının tempo oranıyla çarpılmasıyla bulunur. Periyodik işlemlerde (frekans) işlem süresi birim başına düşecek şekilde oranlanmalıdır. Tamamen makine kontrollü işlemlerde tempo

\%100

(1,00) alınır.

2

Toplam Normal Zamanı (TNZ) bul.

2,30 + 1,50 + 1,00 = 4,80

dakika.

Tüm iş elemanlarının birim başına düşen normal zamanları toplanarak operasyonun toplam normal zamanı elde edilir.

3

Toplam Tolerans (Pay) Oranını belirle ve Standart Zamanı (SZ) hesapla.

Toplam Tolerans =

\%5 + \%8 + \%2 = \%15

(

0,15

).

SZ = 4,80 \times (1 + 0,15) = 5,52

dakika.

Standart zaman, toplam normal zamanın tolerans yüzdesi kadar artırılmasıyla (TNZ * (1 + Tolerans Oranı)) bulunur.

Anahtar Kavram

Zaman etüdünde çoklu iş elemanı, makine temposu, işlem frekansı ve tolerans paylarının standart zaman hesaplamasına entegrasyonu.

Soru 69Soru →

Devlet Malzeme Ofisi (DMO) lojistik merkezinde, standart bir kırtasiye kolisinin hazırlanma süreci için zaman etüdü yapılmıştır.

Bir personelin bu koliyi hazırlaması için geçen ortalama gözlenen zaman $8$ dakika olarak ölçülmüş ve personelin performans (tempo) derecesi $\%125$ olarak belirlenmiştir.

İşletmede belirlenen standartlara göre normal zaman üzerinden uygulanacak tolerans (pay) oranları şöyledir:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorgunluk payı: $\%8$
- Kaçınılmaz gecikme payı: $\%7$

Buna göre, bu paketleme işlemi için hesaplanması gereken standart zaman kaç dakikadır?

9,6

10,0

11,6

12,0

12,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12,0

Cevap

Doğru cevap 12,0 dakikadır.

Standart zaman hesaplamasında ilk adım, gözlenen zamanın performans derecesi ile çarpılarak normal zamanın (

8 \times 1,25 = 10

dakika) bulunmasıdır. Ardından kişisel ihtiyaç (

\%,5

), yorgunluk (

\%,8

) ve kaçınılmaz gecikme (

\%,7

) payları toplanarak

\%20

tolerans oranı elde edilir. Toleranslar normal zaman üzerinden tanımlandığı için, normal zaman

\%20

oranında artırılarak standart zaman (

10 \times 1,20 = 12,0

dakika) doğru şekilde hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal Zamanın (NZ) hesaplanması

NZ = 8 \times 1,25 = 10

dakika

Standart zaman, doğrudan gözlenen zamana göre değil, işçinin performans derecesiyle düzeltilmiş normal zaman üzerinden hesaplanır.

2

Toplam Tolerans (Pay) Oranının bulunması

Toplam Pay =

\%5 + \%8 + \%7 = \%20

(veya

0,20

)

İşçiye verilmesi gereken kişisel ihtiyaç, yorgunluk ve kaçınılmaz gecikme payları toplanarak toplam tolerans belirlenir.

3

Standart Zamanın (SZ) hesaplanması

SZ = 10 \times (1 + 0,20) = 12,0

dakika

Toleranslar 'normal zaman üzerinden' verildiği için, bulunan normal zaman değeri, tolerans oranı kadar artırılır.

Anahtar Kavram

Standart zaman, normal zaman ile belirlenen tolerans paylarının birleştirilmesiyle bulunur.

Soru 70Soru →

Bir sınır kapısı gümrük müdürlüğünde, transit ticaret yapan ticari araçların belge kontrol ve mühürleme işlemi için iş ölçümü yapılmaktadır. Bir gümrük muhafaza memurunun bu işlemi tamamlama süresi ortalama $10$ dakika olarak gözlemlenmiştir. Gözlemci, memurun çalışma temposunu (performans değerlendirme faktörü) $\%110$ olarak takdir etmiştir. Bu işlem için kurum tarafından kişisel ihtiyaçlar, yorgunluk ve beklemeler göz önüne alınarak $\%20$ oranında tolerans (pay) verilmesi kararlaştırılmıştır.

Standart zaman hesaplamasında toleransların normal zaman üzerinden eklendiği varsayıldığına göre, bu belgelendirme işlemi için hesaplanan standart zaman kaç dakikadır?

8,8

11,0

12,0

13,0

13,2

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13,2

Cevap

Hesaplanan standart zaman 13,2 dakikadır.

Standart zaman, normal zamana tolerans (pay) eklenerek bulunur. İlk olarak gözlem zamanı ile performans değerlendirme (tempo) faktörü çarpılarak normal zaman bulunur:

10 \times 1,10 = 11

dakika. Daha sonra, elde edilen normal zamana

\%20

oranındaki tolerans payı eklenir:

11 \times (1 + 0,20) = 11 \times 1,20 = 13,2

dakika. Bu nedenle işlemin standart zamanı 13,2 dakikadır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal zamanı hesaplama

Normal Zaman =

10 \times 1,10 = 11,0

dakika

Gözlemlenen zamanın işçinin performansına (temposuna) göre düzeltilerek işin asıl gerektirdiği sürenin bulunması gerekir.

2

Standart zamanı hesaplama

Standart Zaman =

11,0 \times (1 + 0,20) = 13,2

dakika

Normal zamana, işçinin dinlenme ve kişisel ihtiyaçları için belirlenen tolerans (pay) oranının eklenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

İş Ölçümünde Standart Zaman Hesaplama

Soru 71Soru →

Kamu iktisadi teşebbüslerinden biri olan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii AŞ (TÜRASAŞ) bünyesindeki bir motor revizyon atölyesinde, tekerlek profili tornalama sürecinin verimliliğini artırmak amacıyla metot etüdü çalışmaları yürütülmektedir.

Süreci yerinde gözlemleyen endüstri mühendisi, operatörün ağır lokomotif tekerleklerini vince bağlayıp tezgâha yüklemesi sırasında CNC tezgâhının durduğunu; tezgâhın otomatik talaş kaldırma işlemi esnasında ise operatörün herhangi bir işlem yapmadan beklediğini tespit etmiştir. Mühendis, hem operatörün hem de tezgâhın eş zamanlı çalışma ve atıl (boş) bekleme sürelerini ortak bir zaman ölçeği üzerinde dikey sütunlar hâlinde görselleştirerek kaydetmiştir. Hazırladığı bu şema üzerinden 5N1K (Ne, Nerede, Ne zaman, Kim, Nasıl, Neden) tekniğini kullanarak mevcut adımların gerekliliğini, sırasını ve birleştirilme imkânlarını yapısal olarak sorgulamaya başlamıştır.

Buna göre, endüstri mühendisinin bekleme sürelerini analiz etmek için kullandığı şema türü ve şema üzerinde sorgulama yaptığı metot etüdü aşaması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Çoklu Faaliyet Şeması – İnceleme

İşlem Süreci Şeması – Geliştirme

Çoklu Faaliyet Şeması – Kaydetme

İki El Süreci Şeması – İnceleme

İş Akış Şeması – Değerlendirme

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çoklu Faaliyet Şeması – İnceleme

Cevap

Doğru eşleştirme, zaman bazlı etkileşimi gösteren Çoklu Faaliyet Şeması ve eleştirel sorgulamanın yapıldığı İnceleme aşamasını belirten seçenektir.

Çoklu Faaliyet Şeması, birden fazla unsurun (işçi-makine gibi) eş zamanlı eylemlerini ortak bir zaman ekseninde göstererek darboğazları ve boş beklemeleri ortaya çıkaran araçtır. 5N1K soruları ile yapılan detaylı eleştirel analiz ise metot etüdünün 'İnceleme' aşamasında gerçekleştirilir. Dolayısıyla bu iki bilginin bir arada sunulduğu seçenek kesin olarak doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryoda kullanılan şema türünü belirlemek.

Senaryoda hem operatörün hem de CNC tezgâhının eş zamanlı hareketlerinin ortak bir zaman ölçeği üzerinde gösterildiği ifade edilmiştir. Bu özellikleri taşıyan görsel araç Çoklu Faaliyet Şemasıdır (İşçi-Makine Şeması bu kategoridedir).

Zaman ölçeği üzerinde birden fazla unsurun atıl ve çalışma sürelerinin analizi bu şema ile mümkündür.

2

Gerçekleştirilen eylemin metot etüdü aşamalarındaki karşılığını tespit etmek.

Elde edilen kayıtlar üzerinden 5N1K (Ne, Nerede, Ne zaman, vb.) sorularının sorularak mevcut yöntemin detaylı şekilde eleştirildiği ve gereksizliklerin saptandığı aşama 'İnceleme' (Kritik Sorgulama) aşamasıdır.

Kaydetme işlemi bittikten sonra, yeni yöntem geliştirmeye geçmeden hemen önce verilerin objektif olarak sorgulanması gerekir.

Anahtar Kavram

Metot Etüdü Aşamaları ve Çoklu Faaliyet Şeması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 72Soru →

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir Yazma Eserler Kütüphanesinde, nadir eserlerin dijital arşive aktarılması süreci için bir zaman etüdü çalışması yapılmaktadır.

Yapılan ölçümler sonucunda bir eserin dijitalleştirilmesi için gözlenen ortalama süre $16$ dakika olarak bulunmuş ve personelin performans (tempo) değerlendirme faktörü $\%125$ olarak takdir edilmiştir.

Kurumda günlük mesai süresi $8$ saat ( $480$ dakika) olup, bu süre içerisinde personele tanınan tolerans (pay) süreleri şöyledir:
- Kişisel ihtiyaçlar: $24$ dakika
- Yorgunluk payı: $36$ dakika
- Kaçınılmaz gecikmeler: $36$ dakika

Kütüphane iş etüdü yönergesine göre toplam tolerans oranı, toplam günlük mesai süresinin bir yüzdesi olarak belirlenmekte ve standart zaman formülüne bu yaklaşımla dâhil edilmektedir.

Buna göre, bir nadir eserin dijitalleştirilmesi işlemi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

16

19,2

20

24

25

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 25

Cevap

Standart zaman, doğru hesaplama adımları takip edildiğinde 25 dakikadır.

Standart zamanı bulmak için öncelikle Normal Zaman (NZ) hesaplanmalıdır. Gözlenen zaman

16

dakika, tempo

\%125

(

1,25

) olduğundan

NZ = 16 \times 1,25 = 20

dakika bulunur. İkinci aşamada mesai süresi üzerinden tolerans oranı (T) tespit edilir. Toleransların toplamı

24 + 36 + 36 = 96

dakikadır. Günlük mesai

480

dakika olduğu için oran

T = 96 / 480 = 0,20

olarak hesaplanır. Yönerge uyarınca toleranslar toplam mesai üzerinden belirlendiğinden kullanılacak formül

SZ = \frac{NZ}{1 - T}

olmalıdır. Buradan Standart Zaman (SZ)

= \frac{20}{1 - 0,20} = \frac{20}{0,80} = 25

dakika sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal Zaman (NZ) değerinin hesaplanması.

NZ = 16 x 1,25 = 20 dakika.

Gözlenen süreye, çalışanın performans (tempo) faktörü uygulanarak adil ve normal bir çalışma hızı elde edilmelidir.

2

Toplam tolerans (pay) süresinin ve oranının (T) hesaplanması.

Toplam Tolerans Süresi = 24 + 36 + 36 = 96 dakika. T = 96 / 480 = 0,20 (%20).

Soruda tolerans payının toplam günlük mesai (480 dakika) üzerinden bir yüzde olarak belirlendiği ifade edilmektedir.

3

Standart Zaman (SZ) formülünün uygulanması.

SZ = 20 / (1 - 0,20) = 20 / 0,80 = 25 dakika.

Tolerans oranı toplam çalışma süresinin bir yüzdesi olarak tanımlandığında Standart Zaman, 'NZ / (1 - T)' formülü ile hesaplanmalıdır.

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Tolerans Hesaplama (Mesai Süresi Yüzdesi Yaklaşımı)

Soru 73Soru →

Bir rüzgâr türbini kanadı üretim tesisinde, belirli bir yüzey işleme operasyonu için zaman etüdü çalışması yapılmaktadır. Operasyon dört temel elemandan oluşmaktadır. Yapılan gözlemler sonucunda elde edilen ortalama süreler ve performans değerlendirme (tempo) oranları aşağıda verilmiştir:

* 1. Eleman (Manuel - Hazırlık): Ortalama gözlem süresi $1,2$ dakika, Performans derecesi $\%125$
* 2. Eleman (Makine - Otomatik Taşlama): Ortalama gözlem süresi $3,0$ dakika (Makine işlemlerinde performans derecesi $\%100$ alınmaktadır)
* 3. Eleman (Manuel - Kontrol): Ortalama gözlem süresi $1,0$ dakika, Performans derecesi $\%120$
* 4. Eleman (Manuel - Takım Kalibrasyonu): Ortalama gözlem süresi $2,5$ dakika, Performans derecesi $\%120$ . Ancak bu işlem **her $10$ parçada bir** gerçekleştirilmektedir.

İşletme genelinde bu operasyon için belirlenen tolerans (pay) oranları şöyledir:
* Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
* Yorgunluk payı: $\%7$
* Gecikme payı: $\%3$

*(Not: Toleranslar, toplam normal zaman üzerinden eklenmektedir.)*

Buna göre, bir adet ürün için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

5,10

6,00

6,90

7,06

10,01

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $6,90$

Cevap

Bir adet ürün için belirlenmesi gereken standart zaman

6,90

dakikadır.

Standart zamanı bulmak için öncelikle her operasyon elemanının normal zamanı (NZ) bulunmalıdır.

Eleman	Gözlem Süresi (dk)	Tempo (%)	Frekans	Normal Zaman (dk)
1. Manuel Hazırlık	$1,2$	$\%125$	$1/1$	$1,50$
2. Makine Taşlama	$3,0$	$\%100$	$1/1$	$3,00$
3. Manuel Kontrol	$1,0$	$\%120$	$1/1$	$1,20$
4. Kalibrasyon	$2,5$	$\%120$	$1/10$	$0,30$
Toplam	$6,00$

Bulunan Toplam Normal Zaman (

6,00

dakika), belirlenen

\%15

'lik toplam tolerans oranı (pay) ile artırılır:

SZ = 6,00 \times (1 + 0,15) = 6,00 \times 1,15 = 6,90

dakika.

Adım Adım Çözüm

1

Her bir eleman için Normal Zaman (NZ) değerini hesapla.

1. Eleman:

1,2 \times 1,25 = 1,50

dk
2. Eleman:

3,0 \times 1,00 = 3,00

dk
3. Eleman:

1,0 \times 1,20 = 1,20

dk
4. Eleman:

2,5 \times 1,20 \times (1/10) = 0,30

dk

Normal zaman, ortalama gözlem süresi ile performans derecesinin (ve varsa işlemin tekrarlanma frekansının) çarpımıdır. Makine süresine performans (%100) uygulanır.

2

Tüm elemanların normal zamanlarını toplayarak Toplam Normal Zamanı bul.

Toplam

NZ = 1,50 + 3,00 + 1,20 + 0,30 = 6,00

dakika.

Ürünün bir birimi için temel çalışma süresini belirlemek amacıyla tüm eleman süreleri birleştirilmelidir.

3

Tolerans (Pay) oranlarını topla ve Standart Zamanı (SZ) hesapla.

Toplam Pay =

\%5 + \%7 + \%3 = \%15

(

0,15

)

SZ = 6,00 \times (1 + 0,15) = 6,00 \times 1,15 = 6,90

dakika.

Standart zaman, işçinin insani ihtiyaçları ve olası gecikmelerin normal zamana eklenmesiyle elde edilir.

Anahtar Kavram

İş Ölçümü ve Standart Zaman Hesaplama

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 74Soru →

Bir beyaz eşya üreticisi, yeni geliştirdiği ve henüz üretim hattı fiziksel olarak kurulmamış bir ürünün montaj işlemlerinin süresini belirlemek amacıyla, Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri'nden (PMTS) biri olan MTM (Methods-Time Measurement) tekniğini kullanmıştır. Yapılan analizde, işlemi oluşturan temel el hareketleri (uzanma, tutma, taşıma vb.) belirlenmiş ve toplam değer $350 \text{ TMU}$ olarak hesaplanmıştır. ( $1 \text{ TMU} = 0.00001 \text{ saat}$ )

Bu analiz süreci ve elde edilen sonuç değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşlemin normal süresi

12.6

saniyedir, ancak geleneksel zaman etüdünde olduğu gibi bu sürenin üzerine, işçinin çalışma hızını dengelemek amacıyla bir tempo takdiri (derecelendirme) katsayısı uygulanmalıdır.

Analiz edilecek hareketler çok ince ayrıntılı olduğunda, temel hareketleri birleştirerek daha kaba sonuçlar veren MTM-1 sistemi yerine, en yüksek detaya sahip olan MTM-2 sistemi tercih edilmelidir.

İşlem henüz fiziksel olarak gerçekleştirilmediği için, bu aşamada MTM hareket sembollerini kullanmak yerine doğrudan rastgele gözlemlere dayanan İş Örneklemesi (Work Sampling) yönteminin kullanılması zorunludur.

İşlemin normal süresi

12.6

saniyedir ve PMTS, doğrudan gözleme veya tempo takdirine ihtiyaç duymadan, standart zaman tabloları sayesinde bu sürenin önceden hesaplanmasını sağlar.

İşlemin temel süresi

21

saniyedir ve önceden belirlenmiş bu yöntemde elde edilen süreye hiçbir şekilde yorgunluk ile kişisel ihtiyaç payı (tolerans) eklenmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlemin normal süresi $12.6$ saniyedir ve PMTS, doğrudan gözleme veya tempo takdirine ihtiyaç duymadan, standart zaman tabloları sayesinde bu sürenin önceden hesaplanmasını sağlar.

Cevap

İşlemin normal süresinin

12.6

saniye olduğunu ve PMTS'nin tempo takdirine ihtiyaç duymadan süreyi önceden hesaplayabildiğini belirten ifadedir.

Doğru ifade;

350 \text{ TMU}

değerini tam olarak

12.6

saniye (

350 \times 0.036

) şeklinde doğru hesaplayan ve PMTS'nin en temel özelliği olan, henüz üretim başlamadan tempo takdirine gerek kalmaksızın zaman standartlarının belirlenebilmesi işlevini doğru açıklayan ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen TMU değerinin saniye cinsinden hesaplanması

1 \text{ TMU} = 0.00001 \text{ saat}

bilgisi kullanılarak saniyeye çevrilir:

0.00001 \times 3600 = 0.036 \text{ saniye}

. Toplam süre:

350 \times 0.036 = 12.6

saniye olarak bulunur.

İşlemin normal süresini standart zaman birimiyle ifade edebilmek için.

2

PMTS'nin teorik yapısının kronometraj ile karşılaştırılması

PMTS'nin işçinin fiziksel olarak gözlemlenmesi ve tempo takdiri (derecelendirme) zorunluluğunu ortadan kaldırdığı doğrulanır.

Seçeneklerdeki kavramsal iddiaların doğruluğunu test etmek için.

3

MTM çeşitleri ve tolerans kavramlarının analiz edilmesi

MTM-1'in en detaylı yapı olduğu, ayrıca PMTS ile bulunan 'normal zaman'ın üzerine mutlaka tolerans (pay) eklenerek 'standart zaman'a ulaşıldığı bilgileriyle yanlış seçenekler elenir.

Çeldirici seçenekleri doğru teorik bilgi ile eleyerek kesin sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri'nin (PMTS/MTM) özellikleri, TMU hesaplaması ve MTM türleri

Soru 75Soru →

Bir fabrikanın montaj hattında çalışan bir operatörün işlemleri, iş etüdü uzmanı tarafından mikro hareket (Therblig) analiziyle incelenmiştir. Yapılan gözlemde; operatörün işlem görecek ana parçayı sol eliyle bir mengene gibi kavrayıp sabit tuttuğu, sağ eliyle karışık bir alet kutusu içinden uygun cıvatayı gözüyle tarayarak ayırdığı ve cıvatayı sıkmadan önce işlem sırasını zihninden geçirdiği tespit edilmiştir. İş etüdü uzmanı, hareket ekonomisi prensipleri gereği bu süreçteki değer yaratmayan 'etkisiz (verimsiz)' hareketleri; aparat kullanımı, 5S ve iş yeri düzenlemesiyle ortadan kaldırmayı raporlamıştır.

Buna göre, aşağıda verilen Therblig hareketlerinden hangisi, uzmanın tamamen ortadan kaldırmayı hedeflediği 'etkisiz' hareketler arasında yer almaz ve doğrudan işi ilerleten 'etkili' bir hareket olarak kabul edilir?

Parçaların birleştirilmesini sağlayan "Montaj" hareketi

Parçanın tek elle sabitlendiği "Tutma" hareketi

Uygun cıvatanın ayrıştırıldığı "Seçme" hareketi

Doğru cıvatanın bulunmaya çalışıldığı "Arama" hareketi

İşlem adımlarının zihinsel olarak düşünüldüğü "Planlama" hareketi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parçaların birleştirilmesini sağlayan "Montaj" hareketi

Cevap

Doğrudan işi ilerleten ve 'etkili' kabul edilen hareket, parçaların birleştirilmesini sağlayan "Montaj" hareketidir.

Frank ve Lillian Gilbreth'in geliştirdiği Therblig mikro hareket analizinde hareketler ikiye ayrılır. 'Kavrama, Taşıma, Montaj, Sökme ve Kullanma' işi fiilen ilerleten, ürüne değer katan 'etkili (verimli)' hareketlerdir. Bu hareketler tamamen ortadan kaldırılamaz, sadece süreleri iyileştirilebilir. Montaj, iki veya daha fazla parçanın bir araya getirilmesi işlemidir ve üretimin doğrudan kendisini ifade ettiği için etkili hareket sınıfındadır.

Adım Adım Çözüm

1

Therblig hareketlerini etkili ve etkisiz olarak iki gruba ayırmak

Montaj, Sökme, Kullanma, Kavrama vb. hareketler etkili; Arama, Seçme, Tutma, Planlama vb. hareketler etkisiz grupta yer alır.

Gilbreth'in sınıflandırmasına göre sadece işin fiziksel olarak tamamlanmasına doğrudan katkı sağlayan hareketler katma değer yaratır.

2

Senaryodaki hareketleri hareket ekonomisi prensipleriyle eşleştirmek

Elin mengene gibi kullanılması (Tutma), kutudan parça aramak (Arama, Seçme) ve ne yapılacağını düşünmek (Planlama) yorgunluğu artıran ve aparat/düzenleme ile giderilebilecek etkisiz hareketlerdir.

Hareket ekonomisi prensipleri, insan vücudunun ve iş yerinin en verimli kullanımını amaçlayarak bu tür gecikmeleri elimine etmeyi hedefler.

3

Seçenekler arasından katma değer yaratan hareketi belirlemek

Montaj işlemi ürüne değer katan ana operasyon olduğu için tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak daha kısa sürede yapılması sağlanabilir.

Etkili hareketler (Montaj gibi) işin kendisidir; tamamen yok edilemezler.

Anahtar Kavram

Therblig Sınıflandırması ve Hareket Ekonomisi

Soru 76Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünde, hizmet tahsis dosyalarının incelenmesi süreci için bir iş etüdü çalışması yürütülmektedir.

Yapılan zaman etüdü ölçümleri sonucunda, bir dosyanın incelenmesi için ortalama gözlenen zaman $24$ dakika olarak hesaplanmış ve personelin performans (tempo) değerlendirme faktörü $\%115$ olarak takdir edilmiştir.

Kurumun çalışma standartları yönergesine göre personele verilecek paylar (toleranslar) toplam mesai süresi üzerinden yüzdelik olarak belirlenmiş olup şu şekildedir:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorgunluk payı: $\%8$
- Gecikme (beklenmeyen durum) payı: $\%7$

Buna göre, bir tahsis dosyasının incelenmesi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

28,80

30,00

32,40

33,12

34,50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $34,50$

Cevap

Standart zaman, doğru formül kullanılarak

34,50

dakika olarak hesaplanmalıdır.

Standart zaman hesaplamasında en kritik ayrım, tolerans (pay) oranlarının hangi temel üzerinden verildiğidir. Soruda payların 'toplam mesai süresi üzerinden' verildiği açıkça belirtilmiştir. Bu durumda kullanılması gereken formül

SZ = \frac{Normal\ Zaman}{1 - Pay\ Oranı}

şeklindedir.

Öncelikle Normal Zaman (NZ) hesaplanır:

NZ = Gözlenen\ Zaman \times Tempo = 24 \times 1,15 = 27,6

dakika.

Toplam pay oranı:

\%5 + \%8 + \%7 = \%20 = 0,20

.

Formül uygulandığında:

Standart\ Zaman = \frac{27,6}{1 - 0,20} = \frac{27,6}{0,80} = 34,50

dakika olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Gözlenen zaman ile performans değerlendirme faktörünü çarparak Normal Zamanı (NZ) hesapla.

NZ = 24 \times 1,15 = 27,6

dakika.

Standart zaman hesaplamalarının temeli, çalışanın performansına göre düzeltilmiş normal zamanın bulunmasıdır.

2

Tüm tolerans paylarını toplayarak genel pay oranını bul.

Toplam Pay Oranı

= \%5 + \%8 + \%7 = \%20

(veya

0,20

).

Çalışma süresi boyunca eklenecek toplam kesinti ve ihtiyaç yüzdesini belirlemek gereklidir.

3

Paylar 'toplam mesai süresi üzerinden' verildiği için, standart zamanı bölme formülüyle hesapla:

SZ = NZ / (1 - Pay\ Oranı)

SZ = \frac{27,6}{1 - 0,20} = \frac{27,6}{0,80} = 34,50

dakika.

Toleransların toplam çalışma süresi üzerinden verilmesi durumunda çarpma değil, bölme işlemi içeren

(1 - Pay)

paydalı formül kullanılmalıdır.

Anahtar Kavram

Standart Zaman Hesaplamasında Mesai İçi Tolerans Formülü

Soru 77Soru →

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) lojistik merkezinde, afet bölgesine gönderilecek standart aile çadırlarının iskelet kurulum paketlerinin hazırlanması işlemi için bir zaman etüdü çalışması yapılmıştır. Ölçüm ve değerlendirmeler sonucunda aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

- İşlemin ortalama gözlenen zamanı: $32$ dakika
- İşçinin performans (tempo) değerlendirme puanı: $\%110$
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%8$
- Yorgunluk payı: $\%7$
- Kaçınılmaz gecikme payı: $\%5$

Kurumun standart prosedürlerine göre toleranslar (paylar), normal zaman üzerinden değil, toplam mesai süresi (vardiya) üzerinden belirlenmektedir.

Buna göre, çadır iskeleti hazırlama işleminin standart zamanı kaç dakikadır?

35,20

38,40

40,00

42,24

44,00

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 44,00

Cevap

İşlemin standart zamanı 44,00 dakikadır.

Standart zaman hesaplamasında ilk adım normal zamanı (

NT

) bulmaktır. Normal Zaman = Gözlenen Zaman

\times

Tempo Puanı formülünden hareketle

32 \times 1,10 = 35,2

dakika bulunur. Soruda en kritik detay, toleransların 'toplam mesai süresi' üzerinden verilmiş olmasıdır. Paylar toplamı

a = \%8 + \%7 + \%5 = \%20

'dir. Eğer toleranslar normal zaman üzerinden verilseydi formül

NT \times (1 + a)

olacaktı; ancak mesai süresi üzerinden verildiği için doğru formül

NT / (1 - a)

şeklindedir. Son aşamada işlemi uyguladığımızda

35,2 / (1 - 0,20) = 35,2 / 0,80 = 44,00

dakika sonucuna ulaşırız.

Adım Adım Çözüm

1

Normal zamanı hesaplama

NT = 32 \times 1,10 = 35,2

dakika

Gözlenen zaman, işçinin performans hızı (tempo puanı) ile çarpılarak kişiden bağımsız olan temel normal zamana dönüştürülür.

2

Toplam tolerans (pay) oranını belirleme

a = \%8 + \%7 + \%5 = \%20

(

0,20

)

İşçiye vardiya boyunca verilecek olan tüm insani ve operasyonel paylar toplanır.

3

Mesai süresi (vardiya) bazlı formül ile standart zamanı hesaplama

SZ = \frac{NT}{1 - a} = \frac{35,2}{1 - 0,20} = \frac{35,2}{0,80} = 44,0

dakika

Paylar normal zaman üzerinden değil, 'toplam mesai süresi' üzerinden verildiği için çarpma yerine bölme formülü kullanılmak zorundadır.

Anahtar Kavram

Standart Zaman Hesaplamasında Vardiya Bazlı Tolerans Formülü

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 78Soru →

Bir üretim işletmesinde yöneticiler, herhangi bir büyük sermaye yatırımı yapmadan, tamamen mevcut insan gücü, makine ve teçhizatın daha iyi kullanılmasını sağlayarak maliyetleri düşürmeyi ve çalışan yorgunluğunu azaltmayı hedeflemektedir. Bu amaçla çalışma yöntemleri sistematik olarak incelenecek ve yapılacak işler için standart süreler belirlenecektir. Buna göre, işletmenin başvuracağı "iş etüdü" (metot ve zaman etüdü) uygulamasının temel odak noktası ve sağladığı asıl fayda aşağıdakilerden hangisidir?

Girdi miktarını artırmadan veya sabit tutarak, insan ve makine kaynaklarının kullanımını optimize edip verimliliği artırmak

Önceden belirlenen stratejik üretim hedeflerine veya kotalara ne ölçüde ulaşıldığını gösteren etkinliği maksimize etmek

İşletmenin mevcut donanımıyla, olağan duruşlar hesaba katılmadan ulaşılabilecek teorik kapasite seviyesinde üretim yapmak

Operasyon, taşıma, kontrol gibi üretim aşamalarını sadece şema ve sembollerle göstererek mevcut durumun bir envanterini çıkarmak

Temel hareketleri hızlandırarak, standart zaman hesaplamalarındaki işçi yorgunluk ve insani ihtiyaç paylarını (toleransları) sıfıra indirmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Girdi miktarını artırmadan veya sabit tutarak, insan ve makine kaynaklarının kullanımını optimize edip verimliliği artırmak

Cevap

İş etüdünün temel odak noktası ve asıl faydası, girdi miktarını artırmadan veya sabit tutarak, insan ve makine kaynaklarının kullanımını optimize edip verimliliği artırmaktır.

İş etüdü (metot etüdü ve iş ölçümü); bir işin daha az yorucu, daha güvenli ve daha kısa sürede yapılabilmesi için mevcut çalışma sistemlerinin sistematik olarak incelenmesidir. En büyük faydası, işletmeye ek bir maliyet veya sermaye yatırımı yüklemeden, sadece mevcut kaynakların (insan, makine, malzeme) kullanım biçimini iyileştirerek verimliliği (çıktı/girdi oranını) artırmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Soru kökündeki temel vurguları (büyük sermaye yatırımı yapmamak, mevcut kaynakları daha iyi kullanmak, çalışan yorgunluğunu azaltmak) analiz et.

İşletmenin miktar odaklı değil, yöntem ve süreç optimizasyonu odaklı bir iyileştirme aradığı tespit edilir.

İş etüdünün tanımını ve kapsamını, işletmenin diğer fonksiyonlarından (örneğin kapasite planlaması veya stratejik yönetim) ayırmak için.

2

Seçeneklerdeki kavramları (verimlilik, etkinlik, teorik kapasite, araçlar/şemalar, toleranslar) iş etüdünün teorik amaçlarıyla eşleştir.

İş etüdünün 'doğru işi yapmaktan' (etkinlik) ziyade 'işi doğru yapmaya' (verimlilik) odaklandığı ve şemaların bir amaç değil araç olduğu sonucuna varılır.

Çeldiricilerde yer alan benzer ama teknik olarak farklı kavramların elenmesi için.

3

İnsan faktörünü değerlendiren seçenekleri eleyerek filtrele.

Toleransları (payları) sıfıra indirmeyi veya olağan duruşları yok saymayı (teorik kapasite) savunan seçenekler, iş etüdünün ergonomi ve insan odaklı doğasına aykırı olduğu için elenir.

İş etüdü, insanı makine gibi görmez; sürdürülebilir çalışma temposu ve yorgunluğun azaltılmasını hedefler.

Anahtar Kavram

İş Etüdü Kavramı, Amaçları ve Verimlilik İlişkisi

Soru 79Soru →

Ticaret Bakanlığına bağlı bir gümrük müdürlüğünde yürütülen metot etüdü çalışmasında, ithal edilen ticari malların gümrük beyannamesindeki miktar ve nitelik bilgileriyle fiziksel olarak uyuşup uyuşmadığının görevli memurlar tarafından denetlenmesi işlemi bir iş akış şemasına kaydedilecektir.

Buna göre, bahsedilen denetleme işlemi süreç şemalarında aşağıdaki ASME sembollerinden hangisi ile gösterilmelidir?

Kare

Daire

Ok

D harfi

Ters üçgen

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kare

Cevap

Süreç şemalarında kalite ve uygunluk denetimlerini temsil eden sembol Kare'dir.

Metot etüdü kapsamında süreç analizlerinde standart olarak kullanılan ASME sembollerine göre, bir malzemenin miktar ve kalite açısından denetlenmesi, ölçülmesi, doğrulanması veya muayene edilmesi işlemleri her zaman 'Kare' sembolü ile ifade edilir. Gümrük memurlarının yaptığı uygunluk denetimi doğrudan bu kapsama girer.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryoda anlatılan işin niteliğini belirle.

İthal edilen malların gümrük beyannamesi ile fiziksel olarak uyuşup uyuşmadığı 'denetlenmekte' ve 'incelenmektedir'.

İşin niteliğini bilmek, doğru ASME sembolünü seçmenin ilk adımıdır.

2

ASME süreç şeması sembollerinin anlamlarını değerlendir.

Operasyon (Daire), Taşıma (Ok), Muayene/Kontrol (Kare), Gecikme (D Harfi), Depolama (Ters Üçgen) şeklindedir.

Kavramları doğru eşleştirmek için her sembolün tanımı hatırlanmalıdır.

3

İşlemi uygun sembol ile eşleştir.

Denetleme işlemi = Kontrol/Muayene = Kare sembolü.

Süreçte malın kalitesinin veya özelliklerinin kontrol edilmesi aşaması kare ile gösterilir.

Anahtar Kavram

ASME Süreç Şeması Sembolleri

Soru 80Soru →

Bir üretim işletmesinde montaj hattındaki bir iş elemanının zaman etüdü çalışmasında ortalama gözlem zamanı $20$ dakika olarak ölçülmüştür. İşçinin çalışma temposu (performans değerlendirme faktörü) $\%120$ olarak belirlenmiştir. İşletmede bu iş için belirlenen tolerans (pay) oranları; kişisel ihtiyaçlar için $\%5$ ve yorgunluk için $\%10$ 'dur.

Buna göre, bu iş için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

20,4

23,0

24,0

27,0

27,6

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27,6

Cevap

27,6

Standart zaman hesaplanırken, öncelikle gözlemlenen sürenin işçinin performansına (temposuna) göre uyarlanması gerekir. Bu işlem gözlem zamanı ile tempo değerlendirme faktörünün çarpılmasıyla yapılır ve Normal Zaman elde edilir (

20 \times 1,20 = 24

dakika). Daha sonra, işçinin gün içindeki insani ve iş gereği ihtiyaçları için belirlenen tolerans payları (Kişisel ihtiyaç

\%5

+ Yorgunluk

\%10

= Toplam

\%15

) normal zaman üzerine eklenir. Formül:

Standart\ Zaman = Normal\ Zaman \times (1 + Tolerans\ Oranı)

şeklindedir. Buna göre işlem

24 \times (1 + 0,15) = 27,6

dakika olarak sonuçlanır.

Adım Adım Çözüm

1

Normal zamanı hesapla.

Normal\ Zaman = 20 \times 1,20 = 24

dakika.

Zaman etüdünde standart zamana ulaşmak için öncelikle gözlem zamanı ile tempo (performans) faktörü çarpılarak normal zaman bulunur.

2

Toplam tolerans oranını belirle.

Toplam\ Tolerans = \%5 + \%10 = \%15

(

0,15

).

İşçinin kişisel ihtiyaçları ve yorgunluk gibi faktörler için verilen paylar toplanarak toplam tolerans oranı elde edilir.

3

Standart zamanı hesapla.

Standart\ Zaman = 24 \times (1 + 0,15) = 24 \times 1,15 = 27,6

dakika.

Standart zaman, normal zamana tolerans paylarının (normal zaman üzerinden) eklenmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Standart Zaman Hesaplama Süreci

İş Etüdü

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram