İş Etüdü

132 soru

Bir üretim işletmesinde metot etüdü yapan bir uzman, "Kaydetme" aşamasında bir iş parçasının üretim sürecini analiz etmektedir. Uzman, iş parçasının CNC tezgahında işlendikten sonra ölçülerinin kumpasla kontrol edilmesini ve hemen ardından bir sonraki işleme girmek üzere tezgah sırasında geçici olarak beklemesini standart süreç şeması sembolleriyle kayıt altına alacaktır.

Buna göre, uzmanın bu iki durumu (kalite kontrol ve geçici bekleme) ifade etmek için kullanması gereken ASME sembolleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Kare ve D harfi (Yarım daire)

Kare ve Ters üçgen

Daire ve D harfi (Yarım daire)

Daire ve Ters üçgen

Ok ve Kare

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kare ve D harfi (Yarım daire)

Cevap

Doğru sıralama 'Kare ve D harfi (Yarım daire)' sembolleridir.

Metot etüdünde kullanılan ASME (Amerikan Makine Mühendisleri Odası) standartlarına göre; parçanın ölçülerinin kumpasla kontrol edilmesi bir 'Muayene' (Kare) işlemidir. Bir sonraki aşama için tezgah sırasında yetkisiz ve geçici olarak beklemesi ise 'Gecikme/Bekleme' (D harfi - Yarım daire) durumudur.

Adım Adım Çözüm

Birinci faaliyetin (kumpasla kontrol) metot etüdü standartlarına göre sınıflandırılması

Bu işlem bir muayene/kalite kontrol faaliyetidir.

Parçanın nicelik veya nitelik yönünden standartlara uygunluğunun ölçülmesi işlemi muayenedir ve ASME standartlarında 'Kare' sembolü ile gösterilir.

İkinci faaliyetin (tezgah sırasında geçici bekleme) metot etüdü standartlarına göre sınıflandırılması

Bu işlem bir gecikme/bekleme durumudur.

Parçanın yetkili bir depolama alanında değil, işlem görmek üzere hat üzerinde geçici olarak beklemesi gecikmedir ve 'D harfi (Yarım daire)' sembolü ile gösterilir.

Anahtar Kavram

Süreç Şeması ASME Sembolleri

Soru 82Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu'nun bir il müdürlüğünde, emeklilik tahsis işlemlerinin yasal sürelere uygun şekilde yetiştirilememesi üzerine bir süreç analizi başlatılmıştır. Uzmanın yaptığı incelemede; personelin yoğun çabasına ve mesai yapmasına rağmen, masalar arasındaki gereksiz evrak trafiği ve işlemlerdeki standart dışı uygulamalar nedeniyle sürecin tıkandığı tespit edilmiştir. Bu durumu düzeltmek için başlatılan 'iş etüdü' çalışması kapsamında, süreçteki değer yaratmayan adımlar ayıklanmış, en iyi çalışma yöntemi tasarlanmış ve her bir adım için standart bir işlem süresi hesaplanmıştır.

Bu senaryoda uygulanan iş etüdü çalışmasının temel felsefesi ve maksimize etmeyi hedeflediği performans ölçütü aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Çalışanların fiziksel yorgunluğunu artırmadan, en iyi yöntemi bularak mevcut kaynaklarla birim zamanda üretilen hizmet miktarını, yani verimliliği maksimize etmek.

Kurumun vatandaş memnuniyeti hedeflerine ulaşma derecesini ifade eden etkinliği artırmak için personelden beklenen iş hacmi kotalarını yükseltmek.

İşlem kuyruklarını eritmek amacıyla yüksek bütçeli yeni otomasyon sistemleri satın alarak kurumun kesintisiz hizmet sunma potansiyeli olan teorik kapasitesini genişletmek.

Büro düzeninde sürece göre yerleşim modelinden ürüne göre yerleşim modeline geçerek, hizmet süreçlerindeki esnekliği en üst düzeye çıkarmak.

Emeklilik başvuru sayısını temel alarak form ve onay ihtiyaçlarını geriye dönük hesaplamak suretiyle bağımlı talep yönetimini kusursuzlaştırmak.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çalışanların fiziksel yorgunluğunu artırmadan, en iyi yöntemi bularak mevcut kaynaklarla birim zamanda üretilen hizmet miktarını, yani verimliliği maksimize etmek.

Cevap

İş etüdünün amacı personeli daha çok yormak değil, israfları eleyerek mevcut kaynaklarla verimliliği artırmaktır. Doğru cevap, çalışanların yorgunluğunu artırmadan verimliliği maksimize etmeyi belirten ifadedir.

İş etüdü, mevcut insan ve makine kaynaklarının kullanımını optimize etmek amacıyla uygulanan teknikler bütünüdür. En büyük hedefi verimliliktir. Bunu yaparken temel felsefesi, işçiden daha fazla fiziksel efor ve aşırı hız talep etmek değil; çalışma alanındaki karmaşayı, gereksiz taşımaları ve bekleme sürelerini ortadan kaldırarak 'en iyi yöntemi' bulmaktır. Verimlilik tam olarak bu sayede artış gösterir.

Adım Adım Çözüm

Sorudaki senaryonun temel problemini ve uygulanan çözümü analiz et.

Problem: Personelin çok çalışmasına rağmen düzensizlik ve gereksiz adımlar yüzünden işlerin yetişmemesi. Çözüm: İş etüdü ile değer yaratmayan adımların elenmesi ve standart sürelerin belirlenmesi.

Uygulamanın ne tür bir iyileştirme sağladığını tespit etmek için.

İş etüdünün temel hedeflerini (amaçlarını) hatırla.

İş etüdü, ek yatırım gerektirmeksizin, işi basitleştirerek ve kaynak israfını (zaman, efor) önleyerek 'verimliliği' (çıktı/girdi oranını) artırmayı amaçlar. Personeli fiziksel olarak daha fazla zorlamaz, daha akıllıca çalışmalarını sağlar.

Seçenekleri bu doğru tanım çerçevesinde eleyebilmek için.

Seçeneklerdeki kavram hatalarını ve çeldiricileri değerlendir.

Etkinliği artırmak, kotaları yükseltmek, otomasyona dev bütçeler ayırmak, tesis yerleşimini esneklik amacıyla değiştirmek veya bağımlı talep hesaplaması yapmak iş etüdünün tanımıyla ve felsefesiyle uyuşmayan yanlış yönlendirmelerdir.

Yanlış cevapları kavramsal dayanaklarla çürütmek için.

Anahtar Kavram

İş Etüdü ve Verimlilik İlişkisi

Soru 83Soru →

Bir üretim işletmesinde montaj hattındaki bir iş elemanı için zaman etüdü yapılmış ve ortalama gözlenen zaman (fiili zaman) $15$ dakika/adet olarak ölçülmüştür. İşçinin çalışma temposu (performans derecesi) $\%120$ olarak değerlendirilmiştir.

İşletme yönetimi, bu işlem için toleransları (payları) normal zamanın bir yüzdesi olarak şu şekilde belirlemiştir:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorgunluk payı: $\%8$
- Kaçınılmaz gecikme payı: $\%7$

Bu verilere göre, söz konusu montaj işlemi için hesaplanan standart zaman kaç dakika/adettir?

18,0

18,75

21,0

21,6

22,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 21,6

Cevap

Standart zaman 21,6 dakika/adet olarak hesaplanır.

Zaman etüdünde standart zaman hesaplamasının ilk aşaması, normal zamanı bulmaktır. Normal Zaman = Gözlenen Zaman × Tempo formülünden

15 \times 1,20 = 18

dakika bulunur. Soruda toleransların 'normal zamanın yüzdesi' olarak ekleneceği belirtilmiştir. Toplam tolerans payı

\%5 + \%8 + \%7 = \%20

olduğu için; Standart Zaman =

18 \times (1 + 0,20) = 21,6

dakika olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Öncelikle Normal Zaman (NT) hesaplanır.

Normal Zaman = Gözlenen Zaman × Tempo =

15 \times 1,20 = 18

dakika/adet.

Zaman etüdünde standart zamana ulaşmak için önce işçinin performansı dikkate alınarak temel süre (normal zaman) bulunmalıdır.

İşleme eklenecek toplam tolerans (pay) oranı belirlenir.

Toplam Tolerans Oranı =

\%5 \text{ (Kişisel)} + \%8 \text{ (Yorgunluk)} + \%7 \text{ (Gecikme)} = \%20

Tüm toleranslar toplanarak işleme ilave edilecek bütünleşik pay elde edilir.

Toleransların 'normal zamanın yüzdesi' olduğu bilgisiyle Standart Zaman (ST) formülü uygulanır.

Standart Zaman = Normal Zaman ×

(1 + \text{Tolerans Oranı}) = 18 \times (1 + 0,20) = 18 \times 1,20 = 21,6

dakika/adet.

Soruda payların normal zamanın yüzdesi olarak ekleneceği açıkça belirtildiği için çarpım formülü kullanılır.

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Tolerans Hesaplamaları

Soru 84Soru →

Bir kamu kurumunun evrak kayıt biriminde görevli bir personelin belirli bir dosyayı tasnifleme işlemi için yapılan iş ölçümü sonucunda, ortalama gözlenen zaman $12$ dakika olarak hesaplanmıştır. İlgili personelin çalışma temposu (performans değerlendirme faktörü) $\%110$ olarak belirlenmiştir.

İşlem için öngörülen paylar (toleranslar) şöyledir:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorulma payı: $\%8$
- Gecikme (beklenmeyen duruş) payı: $\%7$

Kurumun iş etüdü yönergelerine göre, toplam pay oranı toplam mesai süresinin (çalışma süresinin) bir yüzdesi olarak hesaba katılmaktadır.

Buna göre, bu dosya tasnifleme işlemi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

14.4

15.0

15.6

15.84

16.5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $16.5$

Cevap

16.5

dakikadır. Öncelikle gözlenen zaman ile tempo çarpılarak Normal Zaman (13.2 dk) bulunur. Payların toplamı (%20) mesai süresi üzerinden verildiği için Standart Zaman = Normal Zaman / (1 - Pay Oranı) formülü kullanılarak hesaplanır.

Standart zaman hesabında ilk adım Normal Zamanın (NZ) bulunmasıdır.

NZ = 12 \times 1.10 = 13.2

dakikadır. Soru kökünde toplam payların (Kişisel %5 + Yorulma %8 + Gecikme %7 = %20) mesai süresi üzerinden belirlendiği açıkça ifade edilmiştir. Bu durumda kullanılması gereken Standart Zaman formülü

SZ = \frac{NZ}{(1 - p)}

olmalıdır. Verileri yerine koyduğumuzda

SZ = \frac{13.2}{(1 - 0.20)} = \frac{13.2}{0.80} = 16.5

dakika sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Normal Zamanı (NZ) hesapla.

NZ = Gözlenen Zaman \times Tempo = 12 \times 1.10 = 13.2

dakika.

Standart zaman bulunmadan önce, çalışanın performans hızı dikkate alınarak işin normal şartlarda ne kadar süreceği belirlenmelidir.

Toplam tolerans (pay) yüzdesini (

p

) bul.

p = \%5 + \%8 + \%7 = \%20

(veya

0.20

İşçinin kişisel ihtiyaçları, yorulması ve elde olmayan gecikmeler için verilen tüm paylar toplanarak toplam tolerans oranı elde edilir.

Mesai süresi üzerinden pay verilmesi kuralına uygun Standart Zaman (SZ) formülünü uygula.

SZ = \frac{NZ}{1 - p} = \frac{13.2}{1 - 0.20} = \frac{13.2}{0.80} = 16.5

dakika.

Eğer pay oranı toplam mesai süresinin bir yüzdesi olarak tanımlanmışsa, doğru standart zaman hesaplama formülü

SZ = \frac{NZ}{1 - p}

şeklindedir.

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Tolerans Hesaplama Yöntemleri

Soru 85Soru →

Bir ahşap oyuncak üretim atölyesinde, belirli bir zımparalama işlemi için zaman etüdü yapılmaktadır. Bir operatörün bu işlemi ortalama tamamlama süresi (gözlem zamanı) $8$ dakika olarak ölçülmüştür. Operatörün çalışma temposu (performans faktörü) $\%125$ , işletmede bu iş için belirlenen kişisel ihtiyaç ve dinlenme tolerans payı ise $\%15$ 'tir.

Buna göre, bu zımparalama işlemi için hesaplanan standart zaman kaç dakikadır?

8,5

9,2

10,0

11,2

11,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11,5

Cevap

İşlem için hesaplanan standart zaman

11,5

dakikadır.

Zaman etüdünde standart zaman hesaplanırken öncelikle gözlem zamanı ile tempo faktörü çarpılarak normal zaman bulunur. Bu işlem için Normal Zaman =

8 \times 1,25 = 10

dakikadır. Ardından, normal zamana tolerans payı eklenerek standart zamana ulaşılır. Standart Zaman =

10 \times (1 + 0,15) = 10 \times 1,15 = 11,5

dakikadır.

Adım Adım Çözüm

Normal zamanın hesaplanması

Normal Zaman =

8 \times 1,25 = 10,0

dakika.

Standart zamanı bulmak için önce gözlem zamanı ile tempo faktörü çarpılarak normal zaman bulunmalıdır.

Standart zamanın hesaplanması

Standart Zaman =

10,0 \times (1 + 0,15) = 11,5

dakika.

Bulunan normal zamana, operatörün ihtiyaçları için belirlenen tolerans payı eklenerek standart zaman elde edilir.

Anahtar Kavram

Zaman etüdünde gözlem zamanından standart zamana geçiş

Soru 86Soru →

Bir havaalanı yer hizmetleri işletmesinde, bagaj yükleme personelinin çalışma oranını belirlemek amacıyla bir iş örneklemesi çalışması planlanmaktadır. Ancak, daha önce benzer bir çalışma yapılmadığı ve bir ön gözlem (kılavuz çalışma) yapma imkânı bulunmadığı için personelin faaliyet oranına dair herhangi bir tahmini değer elde edilememiştir.

Bu çalışmanın $\%95$ güven düzeyinde ( $Z=2$ ) ve $\%5$ mutlak hata payı ile gerçekleştirilmesi hedeflendiğine göre, istatistiksel olarak maksimum örneklem hacmini garanti altına almak için yapılması gereken toplam gözlem sayısı kaçtır?

200

384

400

800

1600

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400

Cevap

İstatistiksel olarak maksimum örneklem hacmini garanti altına almak için yapılması gereken toplam gözlem sayısı 400'dür.

İş örneklemesi çalışmalarında, personelin faaliyet oranı hakkında önceden bir bilgi veya kılavuz çalışma yoksa, istatistiksel olarak en büyük örneklem hacmini (

N

) bulabilmek ve riski minimize etmek için

p=0,50

kabul edilir. Çünkü

p(1-p)

çarpımı en yüksek değerine (

0,25

) bu oranda ulaşır. Formülde değerler yerine konduğunda:

N = \frac{Z^2 \cdot p \cdot (1-p)}{e^2} = \frac{2^2 \cdot 0,50 \cdot 0,50}{0,05^2} = \frac{4 \cdot 0,25}{0,0025} = \frac{1}{0,0025} = 400

bulunur.

Adım Adım Çözüm

Tahmini faaliyet oranının (p) belirlenmesi

p = 0,50 ve (1-p) = 0,50

İş örneklemesinde ön gözlem yapılamadığı ve faaliyet oranı hakkında bilgi olmadığı durumlarda, varyansı (p*(1-p)) ve dolayısıyla örneklem hacmini maksimize eden p=0,50 değeri kabul edilir.

Verilen parametrelerin iş örneklemesi formülüne yerleştirilmesi

N = (Z² * p * (1-p)) / e²

Güven düzeyi katsayısı (Z) 2 ve mutlak hata payı (e) 0,05 olarak verilmiştir.

Matematiksel işlemin tamamlanması

N = (2² * 0,50 * 0,50) / 0,05² = (4 * 0,25) / 0,0025 = 1 / 0,0025 = 400

Gerekli minimum gözlem sayısını bulmak için formüldeki matematiksel işlemler sonuçlandırılır.

Anahtar Kavram

İş Örneklemesinde Gözlem Sayısı Hesaplama ve Maksimum Varyans Kuralı

Soru 87Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) evrak kayıt biriminde görevli bir memurun günlük çalışma rutini, bir iş etüdü uzmanı tarafından incelenmiş ve şu gözlemler kaydedilmiştir:

I. Memur, farklı türdeki matbu formları çekmecesinde karışık bir şekilde muhafaza etmekte ve her işlemde uygun formu bulmak için dosyaları tek tek gözden geçirmektedir.
II. Formu doldururken kağıdın masada kaymasını engellemek amacıyla sürekli olarak sol eliyle kağıdın üzerine baskı uygulamaktadır.
III. Sık kullandığı onay kaşesi ve zımbayı masasının sağ üst köşesinde, kolunu omuzdan itibaren tam gergin hale getirerek ulaşabileceği uzak bir noktada tutmaktadır.

Bu gözlemlerin, hareket ekonomisi prensipleri ve mikro hareket (Therblig) analizi kapsamında değerlendirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

I. gözlemdeki formları tek tek gözden geçirme işlemi, sürece doğrudan değer katan "Ön Konumlandırma (Pre-position)" hareketi olarak sınıflandırılır.

II. gözlemde kağıdın sol el ile sabitlenmesi "Tutma (Hold)" adlı etkisiz bir Therblig olup, hareket ekonomisinde ellerin bir aparat gibi kullanılmasından kaçınılması ilkesine aykırıdır.

III. gözlemdeki alet yerleşimi, hareket ekonomisinin "sık kullanılan aletlerin maksimum çalışma alanına yerleştirilmesi" ilkesiyle birebir örtüşmektedir.

Memurun kaşeyi almak için elini boş olarak sağ üst köşeye doğru uzatması, "Taşıma (Move)" adlı üretken bir Therblig'dir.

I. gözlemdeki uygun formu arama ve bulma süreci, işin tamamlanması için teknik bir zorunluluk olduğundan "Kullanma (Use)" Therblig'i kapsamında değerlendirilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. gözlemde kağıdın sol el ile sabitlenmesi "Tutma (Hold)" adlı etkisiz bir Therblig olup, hareket ekonomisinde ellerin bir aparat gibi kullanılmasından kaçınılması ilkesine aykırıdır.

Cevap

İkinci gözlemde kağıdın sol el ile sabitlenmesinin "Tutma (Hold)" adlı etkisiz bir Therblig olduğu ve hareket ekonomisinde ellerin aparat gibi kullanılmasından kaçınılması ilkesine aykırı olduğu ifadesi doğrudur.

Hareket ekonomisi prensiplerine göre, insan vücudunun kullanımında ellerin sadece işi tutan bir aparat (mengene, kıskaç) gibi çalıştırılmaması, bunun yerine sabitleyici aparatlar (jig, fikstür) kullanılması esastır. Sol elin sadece kağıdı bastırmak için kullanılması, Frank ve Lillian Gilbreth tarafından tanımlanan 17 temel mikro hareketten (Therblig) biri olan 'Tutma (Hold)' eylemidir ve bu eylem bütünüyle etkisiz (üretken olmayan) bir hareket olarak sınıflandırılır.

Adım Adım Çözüm

Birinci gözlemdeki faaliyeti analiz et

Dosyaları gözden geçirme eylemi "Arama (Search)" ve "Bulma (Find)"dır. Bunlar üretken olmayan (etkisiz) Therblig'lerdir.

Therblig analizinde doğrudan değer yaratmayan ve iyileştirilmesi/yok edilmesi gereken hareketleri tespit etmek için.

İkinci gözlemdeki faaliyeti analiz et

Sol elin kağıda baskı uygulaması "Tutma (Hold)" hareketidir. Hareket ekonomisi prensiplerine göre bu görev bir sabitleyici aparata devredilmelidir.

İnsan vücudunun kullanımı prensipleri kapsamında her iki elin de üretken işler için kullanılmasını sağlamak amacıyla.

Üçüncü gözlemdeki fiziksel yerleşimi analiz et

Sık kullanılan aletlerin kol tam gergin uzanılacak yere (maksimum çalışma alanı) konması yanlıştır. Normal çalışma alanında (dirsek hizası) olmalıdır.

Çalışma yerinin düzenlenmesi prensiplerine göre gereksiz uzanma hareketlerini ve yorgunluğu önlemek için.

Anahtar Kavram

Hareket Ekonomisi Prensipleri ve Therblig Sınıflandırması

Soru 88Soru →

Bir otomotiv yan sanayi işletmesinde, CNC tezgahlarının arıza nedeniyle bekleme oranını belirlemek amacıyla bir iş örneklemesi çalışması yürütülmektedir. Yapılan $100$ gözlemlik ön çalışmada (pilot çalışma), tezgahların $20$ defa arıza nedeniyle beklediği tespit edilmiştir.

Yönetim, çalışmanın $\%95$ güven düzeyinde ( $z=2$ ) ve **bekleme oranının $\%20$ 'si kadar bir bağıl (göreli) hata** payı sınırları içinde sonuçlanmasını istemektedir.

Başlangıçta yapılan pilot çalışmadaki gözlemler de toplam örneklem hacmine dâhil edileceğine göre, hedeflenen hassasiyete ulaşmak için kaç ilave gözlem daha yapılmalıdır?

100

300

400

525

625

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300

Cevap

İlave olarak yapılması gereken gözlem sayısı 300'dür.

İş örneklemesinde örneklem hacmi hesaplanırken mutlak hata (

e

) ve bağıl/göreli hata (

s

) ayrımına son derece dikkat edilmelidir. Pilot çalışmadan elde edilen oran

p = 20 / 100 = 0.20

'dir. Soru kökünde doğrudan mutlak bir sınır değil, oranın

\%20

'si kadar bir 'bağıl hata' istendiği belirtilmiştir. Bu durumda mutlak hata payı

e = s \cdot p = 0.20 \cdot 0.20 = 0.04

olarak hesaplanır. Gerekli toplam gözlem sayısı formülü

N = \frac{z^2 \cdot p \cdot (1-p)}{e^2}

kullanıldığında,

N = \frac{2^2 \cdot 0.20 \cdot 0.80}{(0.04)^2} = \frac{0.64}{0.0016} = 400

toplam gözleme ihtiyaç duyulduğu görülür. Ancak soru 'toplam' sayıyı değil, 'ilave' gözlem sayısını sorduğu için, toplam ihtiyaçtan pilot çalışmada yapılmış olan gözlemler çıkarılır (

400 - 100 = 300

Adım Adım Çözüm

Pilot çalışmadan hareketle gerçekleşen bekleme oranının (

p

) hesaplanması.

p = \frac{20}{100} = 0.20

Ana formülde kullanılacak olan beklenen oran (

p

) değerini belirlemek.

Bağıl (göreli) hatadan yola çıkarak mutlak hata payının (

e

) bulunması.

e = s \cdot p = 0.20 \cdot 0.20 = 0.04

Soruda mutlak hata doğrudan verilmemiş, bekleme oranının

\%20

'si (bağıl hata,

s

) olarak verilmiştir. Örneklem formülü mutlak hata (

e

) ile çalıştığı için dönüşüm yapılmalıdır.

Toplam gözlem sayısının (

N

) standart iş örneklemesi formülü ile hesaplanması.

N = \frac{z^2 \cdot p \cdot (1-p)}{e^2} = \frac{2^2 \cdot 0.20 \cdot 0.80}{(0.04)^2} = \frac{4 \cdot 0.16}{0.0016} = 400

İstenen

\%95

güven düzeyini ve

\%4

mutlak hata payını sağlayacak istatistiksel toplam hacmi bulmak.

İlave gözlem sayısının bulunması için pilot çalışmanın toplamdan düşülmesi.

N_{ilave} = 400 - 100 = 300

Soru kökünde hedefe ulaşmak için 'kaç ilave gözlem daha' yapılması gerektiği sorulmuştur. Zaten yapılmış olan

100

gözlem tekrar yapılmayacaktır.

Anahtar Kavram

İş Örneklemesinde Bağıl/Mutlak Hata Ayrımı ve İlave Gözlem Hesabı

Soru 89Soru →

Bir biyomedikal cihaz üreticisi, tasarımı tamamlanmış ancak henüz fiziksel üretime geçmemiş yeni bir mikroskobik cerrahi el aletinin montaj istasyonu için standart zamanı belirlemek istemektedir. İşlem henüz gerçek ortamda test edilemediği için endüstri mühendisliği ekibi, Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinden (MTM-1) yararlanarak sentetik zaman analizi yapmıştır.

Yapılan analiz sonucunda, bir adet ürünün montaj işlemi için gerekli temel hareketlerin toplamı $3000 \text{ TMU}$ (Zaman Ölçüm Birimi) olarak hesaplanmıştır. İşletmenin ilgili departmanında çalışan işçilerin ortalama çalışma temposu (performans derecesi) $\%110$ olarak kabul edilmekte ve tüm çalışanlara yorgunluk ile kişisel ihtiyaçlar için $\%20$ tolerans (pay) verilmektedir.

Buna göre, söz konusu montaj işlemi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır? ( $1 \text{ TMU} = 0,0006 \text{ dakika}$ )

1,80

1,98

2,16

2,34

2,376

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2,16$

Cevap

Söz konusu işlem için belirlenmesi gereken standart zaman

2,16

dakikadır.

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinin (PMTS / MTM) en önemli özelliği, işlemin süresini tablolardan standartlaştırılmış temel hareketlerle hesaplamasıdır. Bu tablolardaki değerler zaten 'normal tempoda

(\%100)

çalışan ortalama bir işçinin' süresidir. Dolayısıyla MTM analizinde, geleneksel zaman etüdünde uygulanan 'tempo takdiri (performans derecelendirmesi)' aşaması atlanır. Öncelikle

3000 \text{ TMU}

, dakika cinsine çevrilir (

3000 \times 0,0006 = 1,8 \text{ dakika}

). Bu değer doğrudan Normal Zamandır. Standart zamanı bulmak için ise normal zamana sadece kişisel ihtiyaçlar ve yorgunluk toleransı (pay) eklenir:

1,8 \text{ dakika} \times 1,20 = 2,16 \text{ dakika}

Adım Adım Çözüm

Toplam TMU değerini dakika cinsinden normal (temel) zamana dönüştürme

3000 \text{ TMU} \times 0,0006 \text{ dakika/TMU} = 1,8 \text{ dakika}

MTM tablolarından elde edilen değerlerin kullanılabilir zaman birimlerine çevrilmesi gerekir.

Önceden Belirlenmiş Zaman Sistemlerinin kurallarına göre tempo takdirinin elenmesi

Tempo takdiri

(\%110)

işlemde kullanılmaz. Normal zaman

1,8 \text{ dakika}

olarak kalır.

MTM (Methods-Time Measurement) gibi sistemlerde hesaplanan zamanlar halihazırda ortalama eğitime sahip yetkin bir işçinin normal çalışma temposunu

(\%100)

yansıtır. Geleneksel kronometrajın aksine, bu yöntemde subjektif bir tempo (performans) değerlendirmesi ile çarpım yapılmaz.

Normal zamana çalışma ortamı toleransının (pay) eklenerek standart zamanın bulunması

1,8 \text{ dakika} \times (1 + 0,20) = 1,8 \times 1,20 = 2,16 \text{ dakika}

İşçinin yorgunluğu ve kişisel ihtiyaçları için verilen

\%20

'lik pay, işlemin uygulanabilir standart zamanını bulmak amacıyla normal zamana ilave edilir.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemlerinde (MTM) Tempo Takdiri Uygulanmaması ve Standart Zaman Hesabı

Soru 90Soru →

Bir Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastanesinin Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde yürütülen iş süreçlerinin iyileştirilmesi amacıyla bir metot etüdü çalışması başlatılmış ve mevcut durum "Akış Süreç Şeması" ile kayıt altına alınmıştır.

Sürecin belirli bir bölümündeki faaliyetler aşağıda sırasıyla verilmiştir:
I. Yıkanmış cerrahi aletlerin üzerinde mikroskobik kalıntı olup olmadığının optik cihazla incelenmesi
II. Kontrolü tamamlanan aletlerin standart cerrahi setler halinde bir araya getirilip paketlenmesi
III. Paketlenmiş setlerin, sterilizasyon cihazına (otoklav) girebilmek için tezgah üzerinde cihazın boşalmasını beklemesi
IV. Sterilizasyon işlemi biten setlerin, ilgili birim tarafından talep edilene kadar yetkisiz girişin yasak olduğu kontrollü depoda tutulması

Buna göre, bu dört faaliyetin akış süreç şemasında gösteriminde kullanılacak standart ASME sembolleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Daire – Kare – Ters Üçgen – D harfi

Kare – Daire – Ters Üçgen – D harfi

Kare – Daire – D harfi – Ters Üçgen

Daire – Kare – D harfi – Ters Üçgen

Daire – Daire – D harfi – Ters Üçgen

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kare – Daire – D harfi – Ters Üçgen

Cevap

Doğru sıralama Kare, Daire, D harfi ve Ters Üçgen şeklindedir.

Verilen faaliyetler sırasıyla şu sembollere karşılık gelir: I. işlem bir kalite kontrolü olduğu için Muayene (Kare). II. işlem fiziksel bir paketleme işi olduğu için Operasyon (Daire). III. işlem sıradaki makinenin uygun olmasını bekleme durumu olduğu için Gecikme (D harfi). IV. işlem ise yetkiye tabi kilitli muhafaza olduğu için Depolama (Ters Üçgen) sembolü ile gösterilmelidir.

Adım Adım Çözüm

I. faaliyeti analiz etme

İşlem, aletlerin kalite ve doğruluk açısından incelenmesidir.

Miktar veya kalite kontrolü içeren denetim faaliyetleri ASME standartlarında Muayene olarak kabul edilir ve 'Kare' sembolü ile gösterilir.

II. faaliyeti analiz etme

Aletlerin bir araya getirilip paketlenmesi fiziksel bir dönüşüm ve iş adımıdır.

Nesnenin fiziksel veya kimyasal durumunu değiştiren, montaj/demontaj içeren asıl iş adımları Operasyon olarak kabul edilir ve 'Daire' sembolü ile gösterilir.

III. faaliyeti analiz etme

Cihazın boşalmasının beklenmesi, sürecin doğal akışında ortaya çıkan zorunlu bir duraklamadır.

Bir sonraki adıma geçilmesine koşulların anlık olarak izin vermediği plansız duraklamalar Gecikme/Bekleme olarak kabul edilir ve 'D harfi' (yarım daire) ile gösterilir.

IV. faaliyeti analiz etme

Setlerin yetkisiz girişin yasak olduğu bir depoda talep edilene kadar muhafaza edilmesidir.

Bir nesnenin planlı olarak, yetkilendirme olmaksızın alınamayacağı şekilde muhafaza edilmesi Depolama işlemidir ve 'Ters Üçgen' sembolü ile gösterilir.

Anahtar Kavram

ASME Süreç Şeması Sembolleri (Operasyon, Muayene, Gecikme, Depolama)

Soru 91Soru →

Bir ofis mobilyaları üreticisi, yeni tasarlanan bir çekmece montaj istasyonunun standart zamanını belirlemek istemektedir. İstasyon henüz fiziksel olarak kurulmadığı için çalışma ortamında gözlem yapılamamakta ve kronometre kullanılamamaktadır. Bu nedenle endüstri mühendisi, işçinin yapacağı uzanma, tutma, taşıma ve yerleştirme gibi temel mikro hareketleri analiz ederek masa başında bir zaman belirleme tekniği uygulamıştır.

Yapılan analiz sonucunda operasyonun normal zamanı $1500$ TMU (Zaman Ölçüm Birimi) olarak hesaplanmıştır. ( $1$ TMU $= 0,00001$ saat)

Buna göre, endüstri mühendisinin kullandığı iş ölçümü tekniği ve bu operasyonun saniye cinsinden normal zamanı aşağıdakilerden hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri -

54

saniye

Zaman Etüdü (Kronometraj) -

54

saniye

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri -

90

saniye

Hareket Etüdü (Mikro Hareket Analizi) -

54

saniye

İş Örneklemesi -

90

saniye

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri - $54$ saniye

Cevap

Endüstri mühendisinin kullanması gereken yöntem Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri olup, operasyonun normal zamanı

54

saniyedir.

Doğru seçenekte belirtildiği gibi, henüz fiziksel olarak kurulmamış bir üretim hattında doğrudan zaman etüdü (kronometraj) veya iş örneklemesi yapılamaz. İşçinin yapacağı temel mikro hareketler öngörülerek hazır tablolardan standart zamanların çekildiği yöntem 'Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri'dir. Hesaplama kısmında ise

1500

TMU değeri

0,00001

ile çarpıldığında

0,015

saat bulunur.

1

saat

3600

saniye olduğundan,

0,015 \times 3600 = 54

saniye elde edilir.

Adım Adım Çözüm

Kullanılacak iş ölçümü tekniğini belirleme.

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri (MTM vb.)

İstasyon henüz fiziksel olarak kurulmadığı için kronometre veya iş örneklemesi yapılamaz. Temel mikro hareketler üzerinden masabaşı zaman hesabı bu yöntemle yapılır.

Verilen TMU değerini saat cinsine çevirme.

1500 \times 0,00001 = 0,015

saat.

Soruda

1

TMU değerinin

0,00001

saat olduğu belirtilmiştir.

Bulunan saat değerini saniye cinsine dönüştürme.

0,015 \times 3600 = 54

saniye.

Saniye cinsinden yanıt istendiği için

1

saatin

3600

saniye olduğu bilgisiyle çarpım yapılır.

Anahtar Kavram

Önceden Belirlenmiş Hareket Zaman Sistemleri ve TMU Dönüşümü

Soru 92Soru →

PTT A.Ş. Posta İşleme Merkezinde, standart bir kargo ayrıştırma ve yönlendirme işlemi için zaman etüdü çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan ölçümler ve değerlendirmeler sonucunda aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

- Gözlenen Zaman (Ortalama): $16$ dakika
- Performans Derecelendirme (Tempo) Faktörü: $\%125$
- Toplam Tolerans (Kişisel ihtiyaç, yorgunluk ve gecikme payları): Toplam mesai süresinin $\%20$ 'si

Buna göre, bu kargo ayrıştırma işlemi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç dakikadır?

19,2

20

24

25

28

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $25$

Cevap

Bu işlem için belirlenmesi gereken standart zaman

25

dakikadır.

Standart zaman hesaplamasında ilk adım normal zamanı bulmaktır.

\text{Normal Zaman} = \text{Gözlenen Zaman} \times \text{Tempo Oranı}

formülünden

16 \times 1,25 = 20

dakika bulunur. İkinci adımda, tolerans (pay) oranı toplam mesai süresi üzerinden tanımlandığı için

\text{Standart Zaman} = \frac{\text{Normal Zaman}}{1 - \text{Tolerans Oranı}}

formülü uygulanır. İşlem sonucunda

20 / (1 - 0,20) = 20 / 0,80 = 25

dakika olarak doğru standart zaman değerine ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Normal zamanın hesaplanması

20

dakika

Gözlenen zaman ile performans (tempo) faktörü çarpılarak normal zaman elde edilir (

16 \times 1,25 = 20

Standart zamanın hesaplanması

25

dakika

Tolerans, toplam mesai süresinin yüzdesi olarak verildiğinde formül

\text{Standart Zaman} = \frac{\text{Normal Zaman}}{1 - \text{Tolerans Oranı}}

şeklindedir. (

20 / (1 - 0,20) = 25

)

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Tolerans Hesaplama Yöntemleri

Soru 93Soru →

Orman Genel Müdürlüğü (OGM) fidanlık şefliğinde, standart bir çam fidanının tüplenmesi (torbalanması) işlemi için kronometraj (zaman etüdü) çalışması yapılmıştır. Yapılan ölçümler sonucunda bir fidanın tüplenmesi için ortalama gözlenen zaman $40$ saniye olarak tespit edilmiştir. İşçinin çalışma temposu (performans değerlendirme faktörü) $\%115$ olarak takdir edilmiştir.

İşletmede belirlenen tolerans (pay) oranları toplam mesai süresi dikkate alınarak (toplam mesai süresinin bir yüzdesi olarak) şu şekilde saptanmıştır:
- Kişisel ihtiyaç payı: $\%5$
- Yorgunluk payı: $\%7$
- Kaçınılmaz gecikme payı: $\%8$

Buna göre, bir çam fidanının tüplenmesi işlemi için belirlenmesi gereken standart zaman kaç saniyedir?

46,0

48,0

50,0

55,2

57,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 57,5

Cevap

Doğru yanıt

57,5

saniyedir.

Standart zaman hesaplamasında ilk adım normal zamanın bulunmasıdır. Normal zaman, ortalama gözlenen zamanın performans faktörüyle çarpılmasıyla elde edilir (

40 \times 1,15 = 46

saniye). İkinci adımda, standart zamana eklenecek tolerans payları dikkate alınır. Soruda tolerans oranlarının toplam mesai süresinin bir yüzdesi olduğu açıkça belirtilmiştir. Toplam tolerans oranı

\%5 + \%7 + \%8 = \%20

'dir. Toleranslar toplam mesai süresi üzerinden hesaplandığında

\text{Standart Zaman} = \frac{\text{Normal Zaman}}{1 - \text{Tolerans Oranı}}

formülü kullanılır. Buradan Standart Zaman

= \frac{46}{1 - 0,20} = \frac{46}{0,80} = 57,5

saniye olarak hesaplanır. Toleransın normal zamanın yüzdesi olarak verilmesi durumunda çarpma işlemi (

46 \times 1,20

) kullanılırdı, bu sorudaki en büyük analitik ayrım budur.

Adım Adım Çözüm

Normal zamanın hesaplanması.

Normal Zaman

= 40 \times 1,15 = 46

saniye.

İşçinin standart tempoya göre ne kadar sürede işi tamamladığını bulmak için gözlenen zaman ile temposunun çarpılması gerekir.

Toplam tolerans (pay) oranının belirlenmesi.

Toplam Tolerans

= \%5 + \%7 + \%8 = \%20

(veya

0,20

İşçinin tüm vardiya boyunca karşılaşacağı olağan kesintilerin toplam oranını belirlemek için alt paylar toplanır.

Standart zamanın hesaplanması.

Standart Zaman

= \frac{46}{1 - 0,20} = \frac{46}{0,80} = 57,5

saniye.

Toleranslar toplam mesai süresi üzerinden ifade edildiğinde, standart zaman içindeki çalışılan süre oranı

(1 - \text{Tolerans Oranı})

kadardır. Bu nedenle standart zaman bölme formülüyle bulunur.

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Tolerans Hesaplama Yöntemleri

Soru 94Soru →

Bir havacılık motoru parça montaj hattında, üç alt elemandan oluşan spesifik bir operasyon için zaman etüdü çalışması gerçekleştirilmiştir. Operasyona ait ortalama gözlem süreleri ve analist tarafından belirlenen performans (tempo) dereceleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Alt Eleman	Ortalama Gözlem Süresi	Performans Derecesi
1. Alt Eleman	5 dakika	%120
2. Alt Eleman	7 dakika	%110
3. Alt Eleman	3 dakika	%110

Söz konusu operasyon için işletme yönetimi tarafından; %5 kişisel ihtiyaç payı, %10 yorgunluk payı ve %5 beklenmeyen gecikme payı öngörülmüş olup, tüm paylar normal zaman üzerinden hesaplanmaktadır.

Buna göre, bu montaj operasyonunun standart zamanı kaç dakikadır?

15,9

17,0

18,0

20,4

24,0

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20,4

Cevap

Montaj operasyonunun standart zamanı 20,4 dakikadır.

Standart zaman hesaplamasında temel kural, öncelikle her bir iş elemanının performans derecesiyle çarpılarak normal zamanlarının bulunmasıdır. Tablodaki değerlere göre; 1. eleman için

5 \times 1,20 = 6,0

dk, 2. eleman için

7 \times 1,10 = 7,7

dk, 3. eleman için

3 \times 1,10 = 3,3

dk normal zaman hesaplanır. Toplam normal zaman

17,0

dakikadır. Daha sonra tüm tolerans payları (kişisel

\%5

, yorgunluk

\%10

, gecikme

\%5

) toplanarak

\%20

toplam tolerans oranı elde edilir. Toleranslar normal zaman üzerinden hesaplandığından, son olarak

17,0 \times 1,20 = 20,4

dakika standart zaman olarak doğru şekilde bulunur.

Adım Adım Çözüm

Her bir alt eleman için ayrı ayrı Normal Zaman (NZ) değerini hesapla.

1. Eleman:

5 \times 1,20 = 6,0

dk
2. Eleman:

7 \times 1,10 = 7,7

dk
3. Eleman:

3 \times 1,10 = 3,3

Normal zaman, çalışanın salt işi yapma süresidir ve ortalama gözlem süresinin performans derecesi ile çarpılmasıyla bulunur.

Tüm alt elemanların normal zamanlarını toplayarak Toplam Normal Zamanı bul.

Toplam Normal Zaman =

6,0 + 7,7 + 3,3 = 17,0

dakika.

Operasyonun bütününün temel süresini belirlemek için alt elemanlara ait normal zamanlar toplanmalıdır.

Kullanılacak toplam tolerans (pay) oranını belirle.

Toplam Tolerans Oranı =

\%5

(Kişisel) +

\%10

(Yorgunluk) +

\%5

(Gecikme) =

\%20

(

0,20

Standart zaman hesaplamasında işçiye verilecek tüm paylar toplanarak tek bir oran elde edilir.

Toplam Normal Zamana, belirlenen toplam tolerans payını ekleyerek Standart Zamanı (SZ) hesapla.

\text{Standart Zaman} = \text{Normal Zaman} \times (1 + \text{Tolerans Oranı})

formülünden;

\text{Standart Zaman} = 17,0 \times 1,20 = 20,4

dakika bulunur.

Gerçekçi ve sürdürülebilir bir iş süresi hedefi belirlemek için normal zamana insan doğası ve iş ortamından kaynaklı toleranslar eklenmelidir.

Anahtar Kavram

İş ölçümünde elemanlarına ayrılmış operasyonlar için performans derecelendirme (tempo) ve toleransların kullanılarak standart zamanın doğru bir şekilde hesaplanması.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 95Soru →

Bir kamu kurumunun evrak kayıt biriminde, gelen resmi yazılımların dijital ortama taranıp sisteme kaydedilmesi işlemi için bir zaman etüdü gerçekleştirilmiştir. Yapılan ölçümler sonucunda bir personelin bu işlemi ortalama 8 dakikada tamamladığı tespit edilmiştir. İlgili personelin tempo notu (performans değerlendirmesi) %125 olarak takdir edilmiş olup, işlem için belirlenen kişisel ihtiyaç ve yorgunluk tolerans (pay) oranı %10'dur.

Buna göre, bu evrak kayıt işleminin standart zamanı kaç dakikadır?

8,8

9,0

10,0

10,8

11,0

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11,0

Cevap

Evrak kayıt işleminin standart zamanı 11,0 dakikadır.

Zaman etüdünde standart zaman hesaplaması iki temel adımdan oluşur. İlk olarak gözlem zamanı ile tempo notu çarpılarak Normal Zaman (NZ) bulunur:

NZ = 8 \times 1,25 = 10

dakika. İkinci adımda, çalışanın kişisel ihtiyaç ve yorgunluk paylarını (tolerans) içeren oran normal zamana eklenir:

Standart Zaman = 10 \times 1,10 = 11,0

dakika. Bu nedenle doğru hesaplama 11,0 değerini verir.

Adım Adım Çözüm

Normal zamanın (NZ) hesaplanması

NZ = 8 \times 1,25 = 10

dakika

Gerçekleşen gözlem zamanı, personelin çalışma hızını ifade eden tempo notu ile çarpılarak işlemin standart bir hızda ne kadar süreceği (Normal Zaman) bulunur.

Standart zamanın (SZ) hesaplanması

SZ = 10 \times (1 + 0,10) = 10 \times 1,10 = 11,0

dakika

İnsani ihtiyaçlar ve yorgunluk gibi faktörleri telafi etmek için, bulunan normal zamana belirlenen tolerans (pay) oranı eklenmelidir.

Anahtar Kavram

Standart Zaman Hesaplama

Soru 96Soru →

Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne bağlı bir tasfiye işletmesinde, el konulan elektronik eşyaların envanter kayıt süreci iş etüdü uzmanlarınca incelenmiştir. Mevcut yöntemde, kayıt memurunun sol eliyle cihazı işlem süresince havada ve belirli bir açıda sabit tuttuğu, sağ eliyle ise barkod okutma ve mühürleme işlemlerini gerçekleştirdiği gözlemlenmiştir. Sol elin sürekli statik yük altında kalması nedeniyle oluşan yorgunluğu ve verim kaybını önlemek amacıyla, masaya entegre edilen ayak pedalı kontrollü ve çok eksenli bir bağlama aygıtı (fikstür) kullanıma alınmıştır.

Bu ergonomik iyileştirme müdahalesinin, 'Hareket Ekonomisi Prensipleri' sınıflandırmasındaki yeri ve tamamen ortadan kaldırılmasını hedeflediği verimsiz (etkisiz) Therblig hareketi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Takım ve Teçhizatın Tasarımı / Tutma

İnsan Vücudunun Kullanımı / Kavrama

Çalışma Yerinin Düzenlenmesi / Bekleme (Gecikme)

Takım ve Teçhizatın Tasarımı / Önceden Konumlandırma

Çalışma Yerinin Düzenlenmesi / Kavrama

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Takım ve Teçhizatın Tasarımı / Tutma

Cevap

Doğru eşleştirme, 'Takım ve Teçhizatın Tasarımı' prensipleri sınıfı ile 'Tutma' hareketidir.

Hareket ekonomisi prensiplerine göre, mengene, fikstür ve ayak pedalı gibi elleri serbest bırakmaya yarayan yardımcı aparatların çalışma sistemine dahil edilmesi 'Takım ve Teçhizatın Tasarımı ile İlgili Prensipler' başlığı altında incelenir. Sol elin parçayı işlem boyunca sadece sabitlemek amacıyla kullanılması ise Gilbreth'in etkisiz (verimsiz) Therblig olarak tanımladığı 'Tutma' (Hold) hareketidir. Bu aparat sayesinde tutma eylemi elemine edilerek her iki elin de üretken işler (montaj, kullanım vb.) yapabilmesi sağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Mevcut durumdaki verimsiz Therblig hareketini tespit etme.

Sol elin parçayı havada sabit tutması 'Tutma' (Hold) hareketidir.

Gilbreth'in sınıflandırmasında bir elin sadece iş parçasını sabitlemek için kullanılması, üretken olmayan ve statik yorgunluk yaratan 'Tutma' eylemidir.

Uygulanan çözümün hareket ekonomisi prensiplerindeki yerini belirleme.

Bağlama aygıtı (fikstür) ve ayak pedalı kullanımı 'Takım ve Teçhizatın Tasarımı ile İlgili Prensipler' kapsamındadır.

Hareket ekonomisinde ellerin yapabileceği işleri makinelere, fikstürlere veya ayak pedallarına devretmek doğrudan teçhizat tasarımı kurallarındandır.

Bulguları birleştirerek eşleştirme yapma.

Takım ve Teçhizatın Tasarımı / Tutma eşleştirmesi elde edilir.

Soru kökündeki uygulamanın teorik karşılıkları bu iki kavramı bir araya getirmektedir.

Anahtar Kavram

Hareket Ekonomisi Prensipleri ve Etkili/Etkisiz Therblig Sınıflandırması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 97Soru →

Bir kamu kurumu laboratuvarında kan numunelerini analiz cihazına yerleştiren bir teknikerin çalışma döngüsü, mikro-hareket (Therblig) analiziyle incelenmektedir. Analiz sonucunda, teknikerin hareketleri "etkili (üretken)" ve "etkisiz (üretken olmayan)" olarak sınıflandırılmıştır. Etkisiz hareketler, işin tamamlanmasına doğrudan değer katmayan ve çalışma yerinin veya yönteminin iyileştirilmesiyle ortadan kaldırılması hedeflenen hareketlerdir.

Buna göre, teknikerin gerçekleştirdiği aşağıdaki eylemlerden hangisi Therblig analizine göre işe doğrudan değer katan "etkili (üretken)" bir harekettir?

Analiz edilecek sıradaki tüpü karmaşık bir tepsi içerisinde gözle taraması

Tüpü cihaza yerleştirmeden önce barkod etiketinin cihaz okuyucusuna denk gelmesi için yönünü ayarlaması

İşlem görecek tüpü analiz cihazındaki test yuvasına yerleştirip takması

Tüpün kapağını açarken diğer eliyle tüpü sabitlemek amacıyla mengene gibi tutması

Cihazın tüpü okuyup analiz sürecini başlatmasını hiçbir işlem yapmadan beklemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlem görecek tüpü analiz cihazındaki test yuvasına yerleştirip takması

Cevap

İşlem görecek tüpü analiz cihazındaki test yuvasına yerleştirip takması

Tüpün cihaza takılması ve yerleştirilmesi, Therblig analizinde 'Monte etme' (Assemble) veya 'Kullanma' (Use) hareketlerine örnektir. Bu hareketler, parçanın durumunu işin amacına uygun şekilde fiziksel olarak değiştirdiği ve sürece doğrudan değer kattığı için temel 'etkili (üretken)' hareketler olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen eylemlerin Therblig sınıflandırmasındaki karşılıklarını belirleme

Gözle tarama (Arama), yön ayarlama (Ön konumlandırma), yuvaya takma (Monte etme/Kullanma), mengene gibi kavrama (Tutma) ve onay bekleme (Gecikme) hareketleri tespit edilir.

Hareketlerin etkili (üretken) veya etkisiz (üretken olmayan) olarak sınıflandırılabilmesi için öncelikle temel Therblig türlerinin doğru tanımlanması gerekir.

Belirlenen hareketlerin işe doğrudan değer katıp katmadığını değerlendirme

Sadece yuvaya takma (Monte etme) işleminin işin amacını gerçekleştirdiği ve sürece doğrudan değer kattığı görülür.

Etkili hareketler işin ilerlemesini fiziksel olarak sağlarken, etkisiz hareketler yalnızca arama, hazırlık, bekleme veya sabitleme gibi değer katmayan aşamaları içerir.

Anahtar Kavram

Therblig Analizinde Etkili ve Etkisiz Hareketlerin Sınıflandırılması

Soru 98Soru →

Bir ilaç fabrikasında 'steril flakon dolum ve kapatma' operasyonu için zaman etüdü çalışması yapılmaktadır. Operasyon üç temel elemana ayrılmış olup, analistin yaptığı ölçümler sonucunda elde edilen ortalama gözlem süreleri ve operatörün çalışma hızına ilişkin tempo (performans) değerlendirmeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

İş Elemanı	Ortalama Gözlem Süresi (dk)	Tempo Değerlendirmesi
1. Dolum	1.50	%120
2. Mühürleme	1.00	%110
3. Etiketleme	1.10	%100

İşletme yönetimi bu operasyon için normal zaman üzerinden uygulanmak üzere; kişisel ihtiyaç payını %5, yorgunluk payını %7 ve kaçınılmaz gecikme payını %3 olarak belirlemiştir.

Buna göre, steril flakon dolum ve kapatma operasyonunun standart zamanı kaç dakikadır?

3.40

4.00

4.14

4.54

4.60

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.60

Cevap

İşlemin standart zamanı 4.60 dakikadır.

Zaman etüdünde standart zaman hesaplanırken önce her bir iş elemanının Gözlem Zamanı (GZ) ile Tempo Değerlendirme Faktörü (TDF) çarpılarak Normal Zaman (NZ) bulunur. Dolum için

1.50 \times 1.20 = 1.80

dk; Mühürleme için

1.00 \times 1.10 = 1.10

dk; Etiketleme için

1.10 \times 1.00 = 1.10

dk hesaplanır. Toplam normal zaman

1.80 + 1.10 + 1.10 = 4.00

dakikadır. Toplam tolerans oranı

\%5 + \%7 + \%3 = \%15

'tir. Standart Zaman,

4.00 \times (1 + 0.15) = 4.60

dakika olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Her bir iş elemanı için Normal Zamanın (NZ) hesaplanması

1. Eleman: 1.80 dk, 2. Eleman: 1.10 dk, 3. Eleman: 1.10 dk

Gerçekleşen gözlem sürelerinin (

GZ

), analistin belirlediği tempo değerlendirme faktörü (

TDF

) ile çarpılarak standartlaştırılması gerekir (

NZ = GZ \times TDF

Toplam Normal Zamanın bulunması

1.80 + 1.10 + 1.10 = 4.00

dakika

Operasyonun bütününün temel süresini bulmak için tüm alt elemanların normal zamanları toplanmalıdır.

Toplam tolerans (pay) oranının belirlenmesi

\%5 + \%7 + \%3 = \%15

(

0.15

)

İşçinin insani ihtiyaçları ve sistemden kaynaklı kaçınılmaz duruşlar için verilen tüm tolerans yüzdeleri toplanır.

Standart Zamanın (SZ) hesaplanması

SZ = 4.00 \times (1 + 0.15) = 4.60

dakika

Standart zaman, normal zamana tolerans paylarının eklenmesiyle elde edilir (

SZ = NZ \times (1 + \text{Tolerans Oranı})

Anahtar Kavram

Standart Zaman ve Normal Zaman Hesaplaması

Soru 99Soru →

Bir kamu kurumunun evrak kayıt ve arşiv merkezinde verimliliği artırmak amacıyla yürütülen metot etüdü çalışmasına ilişkin uzman raporunda şu ifadelere yer verilmiştir:

I. Süreçteki en büyük darboğazı oluşturan ve işlem maliyeti en yüksek olan 'gelen evrak tasnif' işi, çalışılacak konu olarak ....... aşaması kapsamında önceliklendirilmiştir.
II. Personelin masasında gerçekleştirdiği mühürleme ve dosyalama işlemleri sırasında sağ ve sol elinin eşzamanlı hareketleri ile boşta bekleme sürelerini detaylı analiz etmek için ....... şeması kullanılmıştır.
III. Evrakların, daire başkanının onay imzasını almak üzere sekreterlik masasında geçici olarak bekletilmesi durumu, ASME standartlarına göre ....... sembolü ile kayıt altına alınmıştır.
IV. Geliştirilen daha verimli yeni çalışma yöntemi, gerekli eğitimler verilerek standart işletme prosedürü (SOP) hâline getirilmiş ve fiilen kullanıma alınarak ....... aşaması gerçekleştirilmiştir.

Bu metinde numaralanmış boşluklara sırasıyla getirilmesi gereken kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Seçme – İki El İşlemleri – D (Gecikme) – Yerleştirme

İnceleme – Çoklu Faaliyet – Ters Üçgen (Depolama) – Sürdürme

Seçme – Çoklu Faaliyet – D (Gecikme) – Geliştirme

İnceleme – İki El İşlemleri – Ters Üçgen (Depolama) – Yerleştirme

Seçme – İki El İşlemleri – Ters Üçgen (Depolama) – Sürdürme

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Seçme – İki El İşlemleri – D (Gecikme) – Yerleştirme

Cevap

Sırasıyla 'Seçme', 'İki El İşlemleri', 'D (Gecikme)' ve 'Yerleştirme' kavramlarını içeren seçenek doğru cevaptır.

Metot etüdünün ilk aşaması, üzerinde çalışılacak işin ekonomik veya teknik önceliğe göre belirlendiği 'Seçme' aşamasıdır. Bir iş görenin montaj veya masa başı işlerinde aynı anda iki elinin hareketlerini (çalışma ve boşta kalma sürelerini) detaylandırmak için 'İki El İşlemleri Şeması' kullanılır. Süreçte yetki gerektirmeyen, dosyanın sadece bir sonraki işlemi beklediği geçici duraksamalar ASME standartlarında 'D (Gecikme)' sembolü ile ifade edilir. Son olarak, geliştirilen yeni prosedürün ilgili personele eğitimlerle aktarılıp fiilen hayata geçirilmesi 'Yerleştirme (Uygulama)' aşamasıdır.

ASME Süreç Sembolleri Özeti:

Sembol	Anlamı	Kapsamı
◯ (Daire)	Operasyon	Malzemenin değişimi, evraka bilgi girilmesi
⇨ (Ok)	Taşıma	Malzemenin veya evrakın bir yerden başka yere hareketi
◻ (Kare)	Muayene	Kalite, miktar veya doğruluk kontrolü
D (Yarım Ay)	Gecikme	İşlemin bir sonraki adıma geçemeyip geçici beklemesi
▽ (Ters Üçgen)	Depolama	Malzemenin yetkisiz alınamayacak şekilde muhafazası

Adım Adım Çözüm

I. maddedeki 'çalışılacak işin önceliklendirilmesi' durumunu analiz et.

Bu adım Metot Etüdünün 'Seçme' (Select) aşamasına karşılık gelir.

Maliyet ve darboğaz kriterlerine göre sürecin belirlenmesi metot etüdünün ilk temel adımıdır.

II. maddedeki 'sağ ve sol elin eşzamanlı hareketleri' analiz aracını belirle.

Bunun için 'İki El İşlemleri Şeması' kullanılır.

Çoklu faaliyet şemaları ağırlıklı olarak insan-makine eşzamanlılığını gösterirken, tek bir iş görenin uzuv hareketleri iki el işlemleri şemasıyla detaylı olarak izlenir.

III. maddedeki 'geçici olarak bekletilme' durumunun ASME sembolünü bul.

Geçici duraksamalar 'D' (Gecikme - Delay) sembolü ile gösterilir.

Evrak arşive (yetkili giriş-çıkış alanına) kaldırılmamış, sadece sürece devam etmek için bir sonraki işlemi (imza) beklediği için depolama (ters üçgen) sayılamaz.

IV. maddedeki 'yeni yöntemin prosedürleşip kullanıma alınması' aşamasını belirle.

Bu işlem 'Yerleştirme' (Install) aşamasıdır.

Eğitim verilerek sistemin fiilen standart olarak uygulanmaya başlanması yerleştirme adımıdır; sürdürme ise zaman içinde bu standartlardan sapılmamasını kontrol etmeyi ifade eder.

Anahtar Kavram

Metot Etüdü Aşamaları (SREDIM) ve ASME Süreç Şeması Sembolleri

Soru 100Soru →

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) trafik işaretleri üretim atölyesinde, standart bir uyarı levhasının folyo kaplama işlemi için zaman etüdü çalışması yapılmıştır. Yapılan kronometraj ölçümleri ve işçi değerlendirmeleri sonucunda aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

* Gözlenen Ortalama Zaman: $15$ dakika
* Performans Değerlendirme (Tempo) Oranı: $\%120$
* Kişisel İhtiyaç Payı: $\%5$
* Yorgunluk Payı: $\%8$
* Kaçınılmaz Gecikme Payı: $\%7$

(Not: Tüm tolerans payları, normal zaman üzerinden yüzde olarak belirlenmiştir.)

Verilen bilgilere göre, bu folyo kaplama işlemi için belirlenen standart zaman kaç dakikadır?

14,4

15,0

18,0

21,0

21,6

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $21,6$

Cevap

Standart zaman

21,6

dakika olarak hesaplanmalıdır.

Standart zaman hesabında öncelikle gözlenen zaman ile performans (tempo) oranı çarpılarak normal zaman bulunur:

15 \times 1,20 = 18

dakika. Daha sonra kişisel ihtiyaç (

\%5

), yorgunluk (

\%8

) ve kaçınılmaz gecikme (

\%7

) payları toplanarak toplam tolerans oranı (

\mathbf{\%20}

) elde edilir. Son adımda normal zamana bu pay eklenir:

18 \times (1 + 0,20) = 21,6

dakika sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Gözlenen zaman ile performans değerlendirme (tempo) oranını çarparak Normal Zamanı hesaplayın.

Normal Zaman = 15 \times 1,20 = 18

dakika.

İşçinin çalışma hızı standart hıza göre

\%120

seviyesinde olduğu için, bu süre temel alınarak standart işçinin harcayacağı süre (normal zaman) bulunmalıdır.

Tüm tolerans (pay) yüzdelerini toplayarak toplam tolerans oranını belirleyin.

Toplam Tolerans = \%5 + \%8 + \%7 = \%20

(veya

0,20

İşçinin normal süresi boyunca maruz kalacağı tüm insani ve çevresel duruş payları tek bir toplam tolerans oranında birleştirilir.

Normal zamanı, hesaplanan toplam tolerans oranı ile artırarak Standart Zamanı bulun.

Standart Zaman = 18 \times (1 + 0,20) = 18 \times 1,20 = 21,6

dakika.

Standart zaman, normal çalışma süresine işçinin dinlenme ve gecikme paylarının tam olarak yansıtılması ile elde edilir.

Anahtar Kavram

İş Etüdünde Standart Zaman ve Tolerans Hesaplamaları

ÖncekiSayfa 5 / 7Sonraki

İş Etüdü

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram