Üretim Planlama ve Kontrol

209 soru

Soru 61Soru

Özel tasarım mücevherat üreten butik bir atölye, aldığı beş farklı pırlanta set siparişinin (S1,S2,S3,S4,S5S_1, S_2, S_3, S_4, S_5) üretimini planlamaktadır. Üretim süreci ardışık iki aşamadan oluşmaktadır: Birinci aşamada döküm ve sadekar işçiliği (1. İş Merkezi), ikinci aşamada ise taş mıhlama ve cilalama (2. İş Merkezi) işlemleri yapılmaktadır. Siparişlerin her iki iş merkezindeki tahmini işlem süreleri (gün olarak) aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Sipariş1. İş Merkezi (Gün)2. İş Merkezi (Gün)
S1S_163
S2S_225
S3S_387
S4S_449
S5S_574

Tüm siparişlerin önce 1. İş Merkezi'nde, ardından 2. İş Merkezi'nde işlem görmesi zorunludur.

Buna göre, atölyenin tüm siparişleri en kısa sürede tamamlayabilmesi (toplam tamamlanma süresini en küçüklemesi) için Johnson Algoritması'na göre uygulaması gereken optimal iş sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: S2S4S3S5S1S_2 - S_4 - S_3 - S_5 - S_1

Cevap

Optimal sıralama, S2S_2 ile başlayıp araya S4S_4 ve S3S_3 siparişlerinin alındığı, S5S_5 ve S1S_1 ile sonlanan dizilimdir.
Johnson Algoritması kuralları eksiksiz işletildiğinde, işlem sürelerinden en kısası 1. makinede ise en başa, 2. makinede ise en sona yerleştirilir. Bu bağlamda, S2S_2 (2 gün, M1) en başa alınır. Sonrasında kalan en kısa iş S1S_1'dir (3 gün, M2) ve en sona yerleştirilir. Kalanlarda en kısa süre 4 gündür (S4S_4 M1'de olduğu için başa doğru, S5S_5 M2'de olduğu için sona doğru yerleştirilir). Kalan son sipariş S3S_3 ise ortaya konur. Doğru dizilim bu şekilde elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Tüm süreler içindeki en küçük değeri bulun ve ait olduğu iş merkezini belirleyin.
En küçük süre 2 gündür. Bu süre 1. İş Merkezi'nde S2S_2 siparişine aittir.
Algoritma en kısa işlemi bulup duruma göre başa veya sona yerleştirerek başlar.
2
Bulunan işi sıralamaya yerleştirin ve tablodan çıkarın.
S2S_2, 1. İş Merkezi'nde olduğu için sıralamanın en başına yerleştirilir. Sıralama: [S2S_2, _, _, _, _]
Birinci makinedeki en kısa işlem süresi, makine boş kalmasın diye sıralamanın başına konur.
3
Kalan süreler içindeki en küçük değeri bulup yerleştirin.
Kalanlar içindeki en küçük süre 3 gündür (S1S_1, 2. İş Merkezi). 2. İş Merkezi'nde olduğu için sıralamanın en sonuna yerleştirilir. Sıralama: [S2S_2, _, _, _, S1S_1]
İkinci makinedeki en kısa işlemler, sürecin son kısmında birikmeyi önlemek için sona atılır.
4
Sıradaki en küçük değerleri tespit edip aynı kuralla yerleştirin.
Sıradaki en küçük süre 4 gündür. (S4S_4, 1. İş Merkezi ve S5S_5, 2. İş Merkezi). S4S_4 başa (boş olan 2. sıraya), S5S_5 sona (boş olan 4. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [S2S_2, S4S_4, _, S5S_5, S1S_1]
Algoritma iteratif olarak içe doğru işler; kalan en baştaki ve en sondaki boşluklar doldurulur.
5
Kalan son işi boş kalan yere yerleştirin.
Sadece S3S_3 kalmıştır ve ortadaki tek boşluğa yerleşir. Final sıralama: [S2S_2, S4S_4, S3S_3, S5S_5, S1S_1]
Tüm siparişlerin ataması tamamlanmıştır.

Anahtar Kavram

İki makineli sistemlerde toplam tamamlanma süresini en küçüklemek için Johnson Algoritması'nın uygulanması.
Soru 62Soru

Bir iş makinesi üretim tesisinde, alt montaj istasyonları daha önce merkezi bir planlama birimi tarafından hazırlanan haftalık programlara göre parça üretip bunları ardışık istasyonlara iletmekteyken; yeni geçilen sistemde bir istasyon, sadece bir sonraki istasyondan gelen 'boş kasa ve üretim yetki kartı' sinyali üzerine üretime başlamaktadır.

Üretim sürecindeki fazla üretim ve bekleme israflarını (muda) engellemeyi hedefleyen bu işletmenin uyguladığı Kanban sisteminin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tüketim noktasından gelen fiili talebe dayalı bir çekme mekanizması kurarak ara stok (WIP) seviyelerini kesin sınırlar içinde tutmak

Cevap

Doğru seçenek, Kanban sisteminin tüketim noktasından gelen fiili talebe dayalı bir çekme (pull) mekanizması kurarak süreç içi stokları kontrol altında tutmaya yaradığını belirten ifadedir.
Kanban, Tam Zamanında Üretim (JIT) felsefesinde malzeme akışını kontrol eden temel bir bilgi sistemidir. Merkezi bir planın parçaları ileri itmesi (push) yerine, sonraki istasyonun önceki istasyondan ihtiyacı kadar parçayı tam zamanında çekmesini (pull) sağlar. Bu sayede istasyonlar arası yarı mamul (WIP) stokları önceden belirlenen kasa ve kart sayısıyla sıkı bir şekilde sınırlandırılmış olur, böylece işletmedeki en büyük israflardan (muda) olan fazla üretim ve bekleme ortadan kalkar.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki mevcut ve yeni durum arasındaki farkı analiz et.
Eski sistem 'merkezi planlamaya göre parça üretip iletme' (itme/push), yeni sistem ise 'sonraki istasyondan gelen sinyal üzerine üretme' (çekme/pull) yaklaşımıdır.
Uygulanan sistemin karakteristik özelliğini ve felsefesini doğru tanımlamak için vaka dikkatle okunmalıdır.
2
Tam Zamanında Üretim (JIT) kapsamında Kanban'ın tanımını ve işlevini hatırla.
Kanban, önceki istasyona ne zaman, ne kadar ve hangi parçadan üreteceğini veya taşıyacağını bildiren, süreç içi (WIP) stokları sınırlayan bir bilgi ve sinyalizasyon aracıdır.
Seçeneklerdeki MRP, İSK veya otomasyon tanımlarını eleyebilmek için Kanban'ın spesifik stok/akış kontrol işlevinin bilinmesi gerekir.
3
Seçenekleri Kanban'ın çekme (pull) sistemi felsefesiyle eşleştir.
Ara stok seviyelerini kesin sınırlar içinde tutarak fiili talebe dayalı çekme mekanizması kuran seçenek, JIT ve Kanban felsefesini tam olarak karşılamaktadır.
Diğer seçenekler kalite, otomasyon veya itme sistemlerinin tanımlarını içermektedir.

Anahtar Kavram

Tam Zamanında Üretim (JIT), Kanban ve Çekme (Pull) Sistemleri
Soru 63Soru

Bir tarım makineleri fabrikasında, alt parça üretim istasyonları ile son montaj hattı arasındaki süreç-içi stokların (WIP) aşırı artması ve bekleme israfının (muda) büyümesi üzerine yeni bir üretim kontrol mekanizması devreye alınmıştır. Yeni uygulamada, parça üretim istasyonu; merkezi planlama departmanının hazırladığı talep tahminlerine göre değil, yalnızca montaj hattından boş bir taşıyıcı kasa ile birlikte gelen "üretim yetki kartı" ulaştığında üretime başlamaktadır. İlgili kart gelmediği sürece, istasyon kapasitesi boş olsa dahi üretim yapılmamaktadır.

Buna göre, işletmenin süreç-içi stokları sınırlandırmak için kullanmaya başladığı bilgi aracı ile bu uygulamanın dayandığı temel üretim felsefesi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanban – Çekme (Pull) Sistemi

Cevap

Doğru eşleştirme, bilgi aracı olarak Kanban'ı ve üretim felsefesi olarak Çekme (Pull) Sistemini içeren seçenektir.
Senaryoda anlatılan durum, üretimin ancak bir sonraki istasyonun tüketimi sonrasında gönderdiği talep (boş kasa) ile tetiklendiği 'Çekme (Pull)' felsefesini tanımlamaktadır. Bu sistemde istasyonlar arası malzeme akışını sağlayan ve üretime onay veren yetkilendirme kartına ise 'Kanban' adı verilir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki üretim tetikleyicisini analiz etmek
Üretim, merkezi planlarla değil, bir sonraki montaj istasyonunun anlık talebiyle (boş kasa gönderimi) başlamaktadır.
Üretimin nasıl yetkilendirildiğini anlamak, sistemin temel felsefesini belirler.
2
Tetikleyici felsefenin türünü belirlemek
Talebin aşağı akıştan (montaj) yukarı akışa (parça üretimi) doğru sinyallendiği bu yapı 'Çekme (Pull)' sistemidir.
İtme (Push) sistemleri tahminlere dayanırken, Çekme (Pull) sistemleri gerçek tüketime dayanır.
3
Kullanılan fiziksel yetkilendirme aracını tanımlamak
İstasyonlar arasında dolaşan ve üzerinde üretim miktarını belirten 'üretim yetki kartı', Kanban olarak adlandırılır.
Süreç-içi stokları sınırlandırmak için JIT kapsamında kullanılan temel görsel araç Kanban'dır.

Anahtar Kavram

Tam Zamanında Üretim (JIT), Kanban ve Çekme (Pull) Sistemi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 64Soru

Sivil havacılık sektörü için motor bileşenleri üreten bir tesis, uzun bir süre boyunca merkezi planlama biriminin oluşturduğu aylık tahminlere ve malzeme ihtiyaç planlaması (MRP) algoritmalarına dayanarak üretim yapmıştır. Bu geleneksel yaklaşım, özellikle talaşlı imalat istasyonu ile yüzey kaplama istasyonu arasında yüksek miktarda yarı mamul birikmesine ve Kaizen (sürekli iyileştirme) felsefesinde en kritik israflardan (muda) biri olan 'aşırı üretim' israfına yol açmıştır. Tesis yönetimi, bu israfı ortadan kaldırmak amacıyla Tam Zamanında Üretim (JIT) ilkelerini benimsemiş ve istasyonlar arası iş akışını yönetecek bir Kanban sistemi kurmuştur.

Buna göre, işletmenin uygulamaya başladığı Kanban sisteminin işleyişi ve önceki sisteme (MRP) göre yarattığı temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanban kartlarının, sonraki istasyondan önceki istasyona doğru bir üretim sinyali göndererek çekme (pull) sistemini çalıştırması ve böylece merkezi tahminlere dayalı itme (push) sisteminden kaynaklanan aşırı üretim israfını sınırlandırması.

Cevap

Kanban kartlarının, sonraki istasyondan önceki istasyona doğru bir üretim sinyali göndererek çekme (pull) sistemini çalıştırması ve böylece merkezi tahminlere dayalı itme (push) sisteminden kaynaklanan aşırı üretim israfını sınırlandırması.
Doğru yanıt, Kanban sisteminin temel felsefesi olan çekme (pull) mekanizmasını eksiksiz açıklamaktadır. Geleneksel MRP sistemleri, tahminlere dayalı üretim programlarını iş istasyonlarına ileterek malzemeyi ileriye doğru sürer (itme/push sistemi). Bu durum, sonraki istasyon henüz hazır olmasa bile üretimin yapılmasına, dolayısıyla ara stokların şişmesine ve 'aşırı üretim' israfına yol açar. Kanban ise, tüketici konumundaki istasyonun üretici istasyondan tam ihtiyacı olduğu anda ve yalnızca ihtiyacı kadar parça talep ettiği bir sinyal mekanizmasıdır. Böylece üretim, fiili talebe göre 'çekilir' ve gereksiz yarı mamul birikimi yapısal olarak önlenmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Önceki sistemin (MRP) karakteristik özelliklerini analiz etme
MRP sistemi, tahminlere dayalı olarak üretim emirlerini merkezi bir şekilde istasyonlara iter (push sistemi).
Soruda belirtilen 'aşırı üretim mudası'nın temel kaynağını tespit etmek için.
2
Yeni sistemin (Kanban/JIT) temel işleyiş mekanizmasını belirleme
Kanban, bir sonraki istasyonun (tüketici) gerçek ihtiyacı doğduğunda önceki istasyona (üretici) üretim sinyali gönderdiği bir çekme (pull) sistemidir.
Kanban'ın MRP'den nasıl farklılaştığını ve israfı nasıl önlediğini ortaya koymak için.
3
Seçenekleri itme ve çekme (push/pull) prensipleri çerçevesinde değerlendirme
Çekme sisteminin temel işlevi olan 'sinyal gönderme ve üretimi talebe göre sınırlandırma' ifadesini içeren seçenek doğru olarak belirlenir.
JIT ve Kaizen felsefesinin temel amacı olan aşırı üretimi engellemenin, ancak doğru Kanban işleyişiyle (çekme) mümkün olması nedeniyle.

Anahtar Kavram

Tam Zamanında Üretim (JIT) ve Kanban Sistemlerinde Çekme (Pull) Mantığı
Soru 65Soru

Bir mobilya üreticisi, bağımsız talebe tabi olan "Akıllı Ofis Masası" (M) montajı yapmaktadır. Bir adet M masasının montajı için 22 adet "Teleskopik Ayak" (T) alt parçasına ihtiyaç duyulmaktadır. M masasının montaj süresi (lead time) 00 hafta kabul edilmekte olup, T parçasına olan brüt ihtiyaç M masasının tamamlanacağı hafta ortaya çıkmaktadır.

İşletmenin Ana Üretim Programına (MPS) göre 3.3. haftada 100100 adet ve 4.4. haftada 140140 adet M masasının üretimi tamamlanarak teslim edilecektir.

T parçası ile ilgili MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması) kayıtları şöyledir:
- Eldeki kullanılabilir stok: 5050 adet
- Planlanmış teslimat (Önceden verilmiş siparişin gelişi): 2.2. hafta başında 7070 adet
- Teslim süresi (Lead time): 11 hafta
- Sipariş politikası: Parti partiye (Lot-for-lot)
- Güvenlik stoku uygulaması bulunmamaktadır.

Buna göre, sadece T parçası dikkate alındığında, 2.2. haftada verilmesi gereken "Planlanan Sipariş Verilmesi" (Planned Order Release) miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 8080

Cevap

T parçası için 2.2. haftada verilmesi gereken planlanan sipariş miktarı 8080 adettir.
3.3. haftada üretilecek 100100 adet masa için toplam 200200 adet T parçasına brüt ihtiyaç vardır (100×2100 \times 2). İşletmenin elinde 5050 adet başlangıç stoku ve 2.2. haftada gelecek 7070 adet planlanmış teslimatı bulunmaktadır. Toplam 120120 adetlik bu stok, 200200 adetlik brüt ihtiyaçtan düşüldüğünde 3.3. hafta için net ihtiyaç 8080 adet olarak bulunur. Siparişler parti partiye verildiğinden 8080 adetlik sipariş açılmalıdır. Teslim süresi 11 hafta olduğu için bu siparişin 3.3. haftadan 11 hafta önce, yani 2.2. haftada verilmesi gerekir (Planlanan Sipariş Verilmesi).

Adım Adım Çözüm

1
T parçası için 3. hafta brüt ihtiyacını hesapla.
100100 adet M masası ×2\times 2 adet T = 200200 adet T parçası brüt ihtiyacı.
Bağımlı talep ilkesi gereği alt parça ihtiyacı, ana ürünün üretim miktarı ve ürün ağacı katsayısıyla çarpılarak bulunur.
2
3. hafta başındaki toplam kullanılabilir stoku belirle.
5050 adet (mevcut stok) + 7070 adet (2. hafta planlanmış teslimat) = 120120 adet kullanılabilir stok.
Eldeki stok ile planlanmış teslimatlar (gelecek güvenceli stoklar) net ihtiyacı azaltan unsurlardır.
3
3. hafta net ihtiyacını hesapla.
200200 (brüt ihtiyaç) - 120120 (kullanılabilir stok) = 8080 adet net ihtiyaç.
Net ihtiyaç, brüt ihtiyaçtan mevcut ve planlanmış stokların düşülmesiyle bulunur.
4
Teslim süresini (Lead time) uygulayarak sipariş verme zamanını belirle.
İhtiyaç 3. haftada, teslim süresi 11 hafta olduğundan sipariş 2.2. haftada verilmelidir. Parti partiye sipariş politikası gereği miktar 8080 adettir.
Parti partiye kuralı gereği tam net ihtiyaç kadar sipariş açılır ve sipariş teslim süresi kadar geriye (offset) çekilir.

Anahtar Kavram

Malzeme İhtiyaç Planlamasında (MRP) Net İhtiyaç ve Zamanlama Hesaplaması
Soru 66Soru

Akıllı tarım sistemleri üreten bir işletme, pazar talebi bağımsız karakterde olan 'Sera İklimlendirme Kontrol Ünitesi' (K mamulü) montajı yapmaktadır. K mamulünün üretiminde bağımlı talebe tabi olan 'Çoklu Sensör Kartı' (Ç parçası) kullanılmaktadır. Ürün ağacı (BOM) kayıtlarına göre, 11 adet K mamulü üretmek için 33 adet Ç parçasına ihtiyaç duyulmaktadır.

İşletmenin Ana Üretim Programı'na (MPS) göre, 7.7. haftanın başında teslim edilmek üzere 120120 adet K mamulüne ihtiyaç vardır. K mamulünün montaj teslim süresi (lead time) 11 hafta, Ç parçasının tedarik teslim süresi ise 22 haftadır.

Ç parçası için stok kayıtları incelendiğinde; elde bulunan kullanılabilir stok miktarı 9090 adet olup, 4.4. haftanın başında tedarikçiden teslim alınması programlanmış 6060 adetlik bir sipariş bulunmaktadır.

Buna göre, Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) yaklaşımı çerçevesinde, Ç parçası için net ihtiyaç miktarı ve bu ihtiyacı karşılamak üzere planlanan sipariş verme (planned order release) işlemi sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Net İhtiyaç: 210210 adet / Sipariş Verme: 4.4. Hafta

Cevap

Ç parçası için net ihtiyaç 210210 adet olmalı ve bu sipariş 4.4. haftada verilmelidir.
Sorunun doğru çözümü için MRP mantığının adım adım işletilmesi gerekir. Öncelikle K mamulünün 7.7. haftadaki 120120 adetlik ihtiyacı için, 11 haftalık teslim süresi düşülerek montaja 6.6. haftada başlanması gerektiği bulunur. Bu durum, Ç parçasının en geç 6.6. haftada hazır olması gerektiği anlamına gelir. 11 adet K için 33 adet Ç gerektiğinden, Ç'nin brüt ihtiyacı 6.6. haftada 360360 adettir. Ç'nin eldeki 9090 adetlik stoku ve 4.4. haftada gelecek 6060 adetlik programlanmış teslimatı toplanarak toplam kullanılabilir stoku (150150 adet) bulunur. Net ihtiyaç, brüt ihtiyaçtan mevcut stokların çıkarılmasıyla 360150=210360 - 150 = 210 adet olarak hesaplanır. Ç parçasının 22 haftalık tedarik süresi olduğundan, 6.6. haftada ihtiyaç duyulan 210210 adet için siparişin 4.4. haftada verilmesi zorunludur.

Adım Adım Çözüm

1
K mamulü için sipariş verme zamanını belirleme
K mamulü siparişi 6.6. haftada verilmelidir.
7.7. haftada 120120 adet K mamulüne ihtiyaç vardır. Montaj süresi 11 hafta olduğundan, montaja 6.6. haftada başlanmalıdır (71=67 - 1 = 6).
2
Ç parçası için brüt ihtiyacı hesaplama
Ç parçası brüt ihtiyacı 6.6. haftada 360360 adettir.
Her bir K mamulü için 33 adet Ç parçası gereklidir. 6.6. haftada üretime girecek olan 120120 adet K mamulü için 120×3=360120 \times 3 = 360 adet Ç parçasına ihtiyaç duyulur.
3
Ç parçası için toplam kullanılabilir stoku belirleme
Toplam kullanılabilir stok 150150 adettir.
Elde bulunan 9090 adet stoka ek olarak, 4.4. haftada gelecek olan 6060 adetlik programlanmış teslimat ile 6.6. haftaya kadar kullanılabilecek toplam stok miktarı 90+60=15090 + 60 = 150 adet olur.
4
Ç parçası için net ihtiyacı hesaplama
Ç parçası net ihtiyacı 210210 adettir.
Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç - Toplam Kullanılabilir Stok formülünden 360150=210360 - 150 = 210 adet bulunur.
5
Ç parçası için planlanan sipariş verme zamanını hesaplama
Ç parçası siparişi 4.4. haftada verilmelidir.
6.6. haftada üretime girecek olan 210210 adetlik net ihtiyaç için, Ç parçasının 22 haftalık tedarik süresi geriye doğru sayıldığında siparişin 4.4. haftada (62=46 - 2 = 4) verilmesi gerektiği bulunur.

Anahtar Kavram

Bağımlı talep yapısında MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması) net ihtiyaç ve sipariş zamanlaması hesabı
Soru 67Soru

Bir modüler mobilya fabrikasında, ana ürün olan "L-Tipi Mutfak Seti" (M) üretilmektedir. M setinin Ana Üretim Programı'na (MPS) göre 6.6. haftada 150150 adet tamamlanarak teslim edilmesi planlanmıştır. M setinin son montaj (temin) süresi 11 haftadır.

M setinin üretiminde kullanılan "Kapaklı Dolap Modülü" (K) bağımlı talebe tabidir ve her bir M seti için 33 adet K modülü gerekmektedir. K modülüne ait envanter bilgileri aşağıda verilmiştir:

- Eldeki mevcut stok: 6060 adet
- 4.4. haftada gelmesi beklenen planlanmış teslimat: 9090 adet
- Temin süresi: 22 hafta

(Güvenlik stoku uygulaması bulunmamaktadır ve lot büyüklüğü "parti partiye" (L4L) tekniğine göre belirlenmektedir.)

Buna göre, K modülünün net ihtiyaç miktarı ve bu ihtiyacı karşılamak üzere planlanan sipariş verme zamanı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300300 adet / 3.3. Hafta

Cevap

K modülünün net ihtiyacı 300300 adet olup, planlanan sipariş verme zamanı 3.3. haftadır.
Doğru sonuca ulaşmak için üç temel MRP adımı izlenmelidir: 1) Ana ürünün üretim başlama tarihinin bulunması (61=5.6-1=5. hafta). 2) Parça için brüt ihtiyacın ürün ağacı katsayısıyla çarpılarak bulunması (150×3=450150 \times 3=450 adet). 3) Net ihtiyacın hesaplanması ve temin süresi kadar geriye gidilmesi (Net = 450(60+90)=300450-(60+90)=300 adet; Zaman = 52=3.5-2=3. hafta). Bu nedenle doğru yanıt 300300 adet ihtiyacın 3.3. haftada sipariş edilmesini gösteren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Nihai ürün (M seti) için üretime başlama zamanını (planlanan sipariş) belirle.
6.6. hafta teslim - 11 hafta temin süresi = 5.5. haftada 150150 adet M setinin montajına başlanmalıdır.
MRP mantığında alt parçalar, üst parçanın montajına başlandığı tarihte hazır olmalıdır.
2
K modülü için brüt ihtiyacı ve zamanını hesapla.
5.5. haftada: 150 (M seti)×3 (K/M katsayısı)=450150 \text{ (M seti)} \times 3 \text{ (K/M katsayısı)} = 450 adet brüt ihtiyaç vardır.
Bağımlı talepler, ürün ağacı (BOM) kullanım oranları ile nihai ürün miktarı çarpılarak bulunur.
3
K modülünün net ihtiyacını hesapla.
Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç - (Eldeki Stok + Beklenen Teslimat) = 450(60+90)=300450 - (60 + 90) = 300 adet.
Gerçekte üretilmesi veya satın alınması gereken miktar, brüt ihtiyaçtan mevcut ve gelecek stokların düşülmesiyle bulunur.
4
K modülü için planlanan sipariş verme zamanını belirle.
5.5. haftadaki ihtiyacı karşılamak için: 5.5. hafta - 22 hafta (K'nın temin süresi) = 3.3. hafta.
Parçanın ihtiyaç duyulan tarihte hazır olabilmesi için temin süresi kadar önceden siparişinin verilmesi (zaman kaydırması) gerekir.

Anahtar Kavram

Malzeme İhtiyaç Planlamasında (MRP I) Brüt/Net İhtiyaç Hesaplaması ve Zaman Kaydırma (Offsetting)
Soru 68Soru

Bir elektrikli araç üreticisi, bağımsız talebe tabi olan "Batarya Paketi" (B) montajı yapmaktadır. Ürün ağacına (BOM) göre 11 adet B paketi için 44 adet "Lityum Modül" (L) gerekmektedir.

İşletmenin Ana Üretim Programı'na (MPS) göre 5.5. haftada 200200 adet B paketi üretilmesi planlanmaktadır. B paketinin montaj (teslim) süresi 11 haftadır.

L modülü için işletmenin elinde 150150 adet kullanılabilir stok bulunmakta olup, 4.4. haftada tedarikçiden teslim alınmak üzere programlanmış 300300 adetlik bir sipariş mevcuttur. L modülünün tedarik süresi 22 haftadır. (Sistemde güvenlik stoğu uygulaması bulunmamaktadır.)

Buna göre, L modülü için planlanan siparişin verilmesi gereken hafta ve sipariş miktarı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2.2. hafta, 350350 adet

Cevap

L modülü için planlanan siparişin 2.2. haftada, 350350 adet olarak verilmesi gerekir.
Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) yapılırken ana ürün ile ona bağlı alt parçaların zamanlandırılması aşağıdan yukarıya doğru ardışık olarak yapılır.

Öncelikle B paketi (Ana Ürün) için zamanlandırma yapılır:
- **5.5. hafta brüt ihtiyaç:** 200200 adet
- Montaj süresi: 11 hafta
- B paketi planlanan sipariş: 4.4. haftada 200200 adet

Daha sonra L modülü (Bağımlı Talep) için hesaplamaya geçilir:
- Brüt ihtiyaç zamanı: B paketinin montaja başlama zamanı olan 4.4. haftadır.
- Brüt ihtiyaç miktarı: 200×4=800200 \times 4 = 800 adet.
- Net ihtiyaç: Brüt İhtiyaç - (Eldeki Stok + Programlanmış Teslimat)
- Net ihtiyaç: 800(150+300)=350800 - (150 + 300) = 350 adet.
- L modülü planlanan sipariş: Tedarik süresi 22 hafta olduğu için siparişin 42=2.4 - 2 = 2. haftada verilmesi gerekir.

Sürecin tablo görünümü şöyledir:

Bileşen / Hafta12345
B Paketi Brüt İhtiyaç200
B Paketi Planlanan Sipariş200
L Modülü Brüt İhtiyaç800
L Modülü Prog. Teslimat300
L Modülü Eldeki Stok (150)1501501500
L Modülü Net İhtiyaç350
L Modülü Planlanan Sipariş350

Adım Adım Çözüm

1
B paketi için planlanan sipariş zamanının bulunması.
Planlanan Sipariş Zamanı = 4.4. hafta.
Ana Üretim Programında (MPS) 5.5. hafta için planlanan 200200 adetlik brüt ihtiyacı karşılamak için, B paketinin 11 haftalık montaj süresi dikkate alınarak sipariş 4.4. haftada başlatılmalıdır.
2
L modülü için brüt ihtiyacın hesaplanması.
Brüt İhtiyaç = 800800 adet (4.4. haftada).
11 adet B paketi için 44 adet L modülü gerektiğinden, B paketinin 4.4. haftadaki planlanan siparişi ile L modülünün brüt ihtiyacı tetiklenir (200×4=800200 \times 4 = 800 adet).
3
L modülü için net ihtiyacın hesaplanması.
Net İhtiyaç = 350350 adet.
Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç - (Mevcut Stok + Programlanmış Teslimatlar) formülü kullanılır. 800(150+300)=350800 - (150 + 300) = 350 adet net ihtiyaç bulunur.
4
L modülü için planlanan sipariş zamanının belirlenmesi.
Planlanan Sipariş Zamanı = 2.2. hafta.
L modülünün tedarik süresi 22 hafta olduğundan, 4.4. haftadaki 350350 adetlik net ihtiyacı karşılamak için sipariş 42=2.4 - 2 = 2. haftada verilmelidir.

Anahtar Kavram

Malzeme İhtiyaç Planlamasında (MRP) Zamanlandırma ve Net İhtiyaç Hesabı
Soru 69Soru

Bir iş makineleri üreticisi, bağımsız talebe tabi olan "X-Tipi Ekskavatör" üretimi yapmaktadır. Ürün ağacına (BOM) göre, 11 adet ekskavatörün montajı için 22 adet "Yürüyüş Paleti" (Y-Palet) modülü kullanılmaktadır.

Üretim planlama departmanının sistemindeki veriler aşağıdaki gibidir:
* Ekskavatör montaj süresi: 22 hafta
* Y-Palet tedarik süresi: 11 hafta
* Y-Palet mevcut eldeki kullanılabilir stok: 5050 adet
* Y-Palet planlanmış teslimat (2.2. haftada stoka girecek açık sipariş): 7070 adet

Ana Üretim Programı'na (MPS) göre işletmenin 6.6. haftada 180180 adet ekskavatör montajını tamamlaması planlanmıştır. Başka bir stok hareketi öngörülmemektedir.

Buna göre, MRP mantığı çerçevesinde Y-Palet modülü için hesaplanacak net ihtiyaç miktarı ve bu ihtiyacın karşılanması için planlanan siparişin verilmesi gereken hafta aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 240240 adet - 3.3. hafta

Cevap

Y-Palet modülü için net ihtiyaç miktarı 240 adet olup, siparişin 3. haftada verilmesi gerekmektedir.
Ekskavatörün 6. haftada tamamlanması için montaja 4. haftada (6-2) başlanmalıdır. Bu durum 4. haftada Y-Palet modülü için brüt talep yaratır. BOM katsayısı 2 olduğu için brüt ihtiyaç 360 adettir (180x2). Elde 50 adet stok bulunmakta ve 2. haftada 70 adet teslimat gelmektedir, dolayısıyla 4. haftaya kadar kullanılabilir toplam stok 120 adettir. Net ihtiyaç 360 - 120 = 240 adet olarak hesaplanır. Y-Palet tedarik süresi 1 hafta olduğu için sipariş işlemi 3. haftada (4-1) başlatılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Ekskavatör montajına başlama haftasını belirleme
180 adet ekskavatör montajına 4. haftada başlanmalıdır.
6. haftadaki teslimattan 2 haftalık ekskavatör montaj süresi geriye gidildiğinde (6 - 2 = 4) ihtiyaç zamanı bulunur.
2
Y-Palet modülü için brüt ihtiyacı hesaplama
4. haftada 360 adet Y-Palet brüt ihtiyacı vardır.
4. haftada başlayacak 180 adet ekskavatör montajı için, her ekskavatöre 2 adet palet gerektiğinden (180 x 2 = 360) brüt bağımlı talep oluşur.
3
Y-Palet modülü net ihtiyacını hesaplama
Y-Palet net ihtiyacı 240 adettir.
Net ihtiyaç = Brüt İhtiyaç - (Eldeki Stok + Planlanmış Teslimatlar) formülüyle 360 - (50 + 70) = 240 bulunur.
4
Planlanan siparişin verileceği haftayı belirleme
Sipariş 3. haftada verilmelidir.
4. haftada üretime girecek net ihtiyaç için, Y-Palet modülünün 1 haftalık tedarik süresi geriye düşüldüğünde (4 - 1 = 3) sipariş zamanı saptanır.

Anahtar Kavram

Malzeme İhtiyaç Planlamasında (MRP) Brüt İhtiyaç, Net İhtiyaç ve Planlanan Sipariş Verme Hesaplaması
Soru 70Soru

Özel tasarımlı endüstriyel paketleme makineleri üreten bir işletme, müşterisiyle imzaladığı sözleşmedeki kesin teslim tarihine uymak zorundadır. Üretim planlama departmanı, bu kesin teslim tarihinden yola çıkarak montaj, boyama ve talaşlı imalat operasyonlarının en geç hangi tarihlerde başlaması gerektiğini hesaplamıştır. Yapılan bu ilk planlama aşamasında, işletmedeki CNC tezgâhlarının ve boya fırınlarının kapasite sınırları göz ardı edilmiş, sanki her iş merkezinde sınırsız bir kapasite varmış gibi işlem süreleri takvime yerleştirilmiştir.

Buna göre, üretim planlama departmanının bu aşamada uyguladığı çizelgeleme ve iş yükleme yaklaşımları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Geriye doğru çizelgeleme - Sonsuz yükleme

Cevap

Geriye doğru çizelgeleme - Sonsuz yükleme
Doğru yanıt, teslim tarihinden geriye doğru planlama yapıldığı için 'geriye doğru çizelgeleme' ve tezgâh kapasite kısıtları dikkate alınmadığı için 'sonsuz yükleme' ifadelerini içeren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki çizelgeleme yönünü belirleme.
Yöntemin 'geriye doğru çizelgeleme' (backward scheduling) olduğu tespit edilir.
Planlama işlemlerine kesin teslim tarihinden başlanmış ve operasyonların başlama tarihleri sondan başa doğru hesaplanmıştır.
2
Senaryodaki iş yükleme varsayımını belirleme.
Yöntemin 'sonsuz yükleme' (infinite loading) olduğu tespit edilir.
İş merkezlerindeki CNC tezgâhları ve boya fırınlarının kapasite sınırları göz ardı edilmiş, yeterli kapasite olduğu varsayılmıştır.

Anahtar Kavram

Operasyonel düzeyde teslim tarihini baz alan geriye doğru çizelgeleme ve kapasite kısıtlarını dikkate almayan sonsuz yükleme tekniklerinin ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 71Soru

Bir endüstriyel ambalaj tesisinde, tek bir makinede sırasıyla işlenmeyi bekleyen 5 farklı siparişin işlem süreleri ve müşterilere taahhüt edilen teslim tarihleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Siparişİşlem Süresi (Gün)Teslim Tarihi (Gün)
K414
L610
M25
N820
P312

İşletme yönetimi, siparişleri En Erken Teslim Tarihi (EDD - Earliest Due Date) öncelik kuralına göre çizelgelemeye karar vermiştir. Tüm siparişler başlangıçta (t=0t=0 anında) işlenmeye hazırdır.

Buna göre, EDD kuralı uygulandığında zamanında yetiştirilemeyip geciken sipariş sayısı ve çizelgedeki maksimum gecikme süresi (gün) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2 sipariş / 3 gün

Cevap

En Erken Teslim Tarihi kuralına göre sıralandığında 2 sipariş gecikir ve bu siparişler arasındaki maksimum gecikme süresi 3 gündür.
EDD kuralında sıralama teslim tarihlerine göre M (5) - L (10) - P (12) - K (14) - N (20) şeklinde yapılır. Tamamlanma süreleri sırasıyla 2, 8, 11, 15 ve 23 olur. M, L ve P işleri teslim tarihlerinden önce bittiği için gecikmez. K işi 15. gün bitip teslim tarihi 14 olduğu için 1 gün; N işi 23. gün bitip teslim tarihi 20 olduğu için 3 gün gecikir. Sonuç olarak 2 iş gecikir ve bu işler arasındaki en uzun gecikme (maksimum gecikme) 3 gündür.

Adım Adım Çözüm

1
Siparişleri 'Teslim Tarihi' değerlerine göre küçükten büyüğe (en erkenden en geze) doğru sıralayın.
Teslim tarihleri sırasıyla 5, 10, 12, 14 ve 20 olan M, L, P, K, N sipariş dizilimi elde edilir.
En Erken Teslim Tarihi (EDD) kuralının temel mantığı, teslim tarihi en yakın olan işe en yüksek önceliği vermektir.
2
Belirlenen sıraya göre her bir işin işlem süresini kümülatif olarak toplayarak tamamlanma sürelerini (CiC_i) hesaplayın.
M = 2. gün, L = 2+6=8. gün, P = 8+3=11. gün, K = 11+4=15. gün, N = 15+8=23. gün tamamlanır.
Bir makinede bir iş bitmeden diğeri başlayamayacağı için kümülatif toplam alınarak bitiş zamanları bulunur.
3
Her siparişin tamamlanma süresi ile teslim tarihini karşılaştırarak gecikme sürelerini hesaplayın.
M: 2-5 (Gecikme Yok), L: 8-10 (Gecikme Yok), P: 11-12 (Gecikme Yok), K: 15-14 = 1 gün gecikme, N: 23-20 = 3 gün gecikme.
Gecikme süresi, tamamlanma süresinin teslim tarihini aştığı gün sayısıdır; aşmıyorsa sıfırdır.
4
Geciken iş sayısını ve hesaplanan gecikmeler içindeki en büyük değeri (maksimum gecikme) belirleyin.
Geciken işler K ve N olmak üzere toplam 2 adettir. Maksimum gecikme ise 3 gündür.
Soruda bizden geciken toplam sipariş sayısı ve maksimum gecikme değeri istenmiştir.

Anahtar Kavram

İş Sıralama Kuralları: En Erken Teslim Tarihi (EDD)
Soru 72Soru

Güneş paneli üreten bir fabrikanın üretim hattı, teorik olarak hiçbir duruş ve aksaklık yaşanmadığında yılda 20.00020.000 adet panel üretebilecek şekilde tasarlanmıştır. Ancak fabrika yönetimi; makine bakımları, işçi molaları ve olağan malzeme tedarik gecikmelerini göz önüne alarak ulaşılabilecek maksimum üretim miktarını yılda 16.00016.000 adet olarak belirlemiştir. Yıl sonunda yapılan ölçümlerde, beklenmeyen elektrik kesintileri ve talep yetersizliği gibi nedenlerle fiilen 12.00012.000 adet panel üretildiği saptanmıştır.

Üretim yönetimi standartlarına göre, bu fabrikanın kapasite kullanım oranı (utilization) ve sistem verimliliği (efficiency) değerleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %60\%60 ve %75\%75

Cevap

Fabrikanın kapasite kullanım oranı %60\%60, sistem verimliliği ise %75\%75'tir.
Kapasite kullanım oranı hesaplanırken gerçekleşen üretim, hiçbir kısıtın olmadığı teorik maksimuma (tasarım kapasitesine) bölünür (12.000/20.000=%6012.000 / 20.000 = \%60). Sistem verimliliği ise gerçekleşen üretimin, olağan kısıtların dikkate alındığı etkili kapasiteye bölünmesiyle elde edilir (12.000/16.000=%7512.000 / 16.000 = \%75). Bu nedenle doğru değerler sırasıyla %60\%60 ve %75\%75'tir.

Adım Adım Çözüm

1
Kapasite türlerinin tanımlanması ve üretim değerlerinin belirlenmesi.
Tasarım kapasitesi = 20.00020.000 adet, Etkili kapasite = 16.00016.000 adet, Gerçekleşen üretim = 12.00012.000 adet.
Hesaplamalarda kullanılacak doğru pay ve paydaları net olarak tespit etmek.
2
Kapasite kullanım oranının (utilization) hesaplanması.
Kapasite Kullanım Oranı = Gerçekleşen Üretim / Tasarım Kapasitesi = 12.000/20.000=0,6012.000 / 20.000 = 0,60 (%,60\%,60).
Tesisin teorik sınırlarına göre ne oranda kullanıldığını bulmak.
3
Sistem verimliliğinin (efficiency) hesaplanması.
Verimlilik = Gerçekleşen Üretim / Etkili Kapasite = 12.000/16.000=0,7512.000 / 16.000 = 0,75 (%,75\%,75).
Gerçekçi kısıtlar altında tesisin ne kadar başarılı üretim yaptığını ölçmek.

Anahtar Kavram

Kapasite Türleri ile Kapasite Kullanım Oranı ve Verimlilik Hesaplaması
Soru 73Soru

Tarımsal sulama sistemleri üreten bir fabrikada talepler, ilkbahar ve yaz aylarında zirve yaparken sonbahar ve kış aylarında oldukça düşük seviyelerde gerçekleşmektedir. İşletme yönetimi, üretim sürecinde kullanılan yüksek teknolojili makineleri kullanabilen kalifiye işgücünün bulunmasının zor olduğunu ve yeni personelin eğitim sürecinin aylar sürdüğünü belirtmektedir. Ayrıca, sektördeki yoğun rekabet ve patentli ürün tasarımları nedeniyle fason üretim alternatifine sıcak bakılmamakta; ancak işletmenin elinde geniş ve maliyeti düşük atıl depo alanları bulunduğu bilinmektedir.

Bu kısıtlar altında işletmenin kapasite ile talebi eşleştirmek için seçmesi gereken en uygun bütünleşik üretim planlama stratejisi ve bu strateji sonucunda katlanmayı göze alacağı temel maliyet kalemi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sabit üretim stratejisi – Stok bulundurma maliyeti

Cevap

Sabit üretim stratejisi – Stok bulundurma maliyeti
Verilen senaryoda işletme, kalifiye personel bulma zorluğu ve uzun süren eğitimler nedeniyle çalışan sayısını sürekli değiştirememektedir. Bu kısıt, üretim hızının doğrudan talebe uydurulduğu 'talebi izleme' stratejisini kesin olarak eler. Rekabet ve gizlilik nedeniyle fason üretim de yapılamamaktadır. Geriye kalan tek uygulanabilir seçenek, mevcut işgücüyle yıl boyunca aynı hızda üretim yapılıp, talebin düşük olduğu dönemlerde (sonbahar ve kış) ürünlerin stoklandığı, talebin yüksek olduğu dönemlerde ise stoktan karşılandığı 'Sabit üretim (level) stratejisi'dir. İşletmenin elindeki atıl depo alanları bu durumu desteklemektedir. Bu stratejinin doğurduğu kaçınılmaz bedel ise ürünlerin uzun süre bekletilmesinden kaynaklı 'stok bulundurma maliyeti'dir.

Adım Adım Çözüm

1
İşletmenin işgücü kısıtlarını analiz etme
Kalifiye işgücü bulma zorluğu ve yüksek eğitim süresi nedeniyle personel sayısının sık sık değiştirilemeyeceği tespit edilir.
İşe alma ve çıkarma maliyetlerinden/zorluklarından kaçınmak için talebi izleme stratejisi uygulanamaz, işgücü sabit tutulmalıdır.
2
Dış kaynak kullanım (fason) kısıtını değerlendirme
Patent ve rekabet riskleri nedeniyle dış kaynak kullanılamayacağı belirlenir.
Kapasite yetersiz kaldığında yoğun dönemlerde fason üretim alternatifi elenir.
3
Fiziksel kapasite avantajlarını planlamaya dahil etme
Geniş ve düşük maliyetli atıl depolar, düşük talep dönemlerinde üretilen fazlalığın saklanabilmesine olanak tanır.
İşgücünü sabit tutarken talebi karşılayabilmenin tek yolu olan 'stoklama' işlemi desteklenmiş olur.
4
Uygun stratejiyi ve sonucunu belirleme
İşgücünün ve üretimin yıl boyunca sabit tutulduğu 'Sabit üretim stratejisi' seçilmelidir. Bu stratejinin doğurduğu temel maliyet ise ürünlerin depolanmasından kaynaklanan 'Stok bulundurma maliyeti'dir.
Bütünleşik üretim planlamasında strateji seçimi, kısıtlar altında minimize edilmeye çalışılan maliyet türüne göre şekillenir.

Anahtar Kavram

Bütünleşik (Toplu) Üretim Planlama Stratejileri ve Karşılıklı Ödünleşim (Trade-off) Maliyetleri
Soru 74Soru

Bağımsız bir film yapım şirketinin post-prodüksiyon stüdyosunda, beş farklı reklam filmi projesinin (P1,P2,P3,P4,P5P_1, P_2, P_3, P_4, P_5) işlemleri gerçekleştirilecektir. Her proje sırasıyla önce 'Kurgu' (1. Aşama) daha sonra 'Renk ve Ses Miksajı' (2. Aşama) departmanından geçmek zorundadır. Projelerin bu iki departmandaki işlem süreleri (gün olarak) aşağıdaki tabloda verilmiştir:

ProjeKurgu (1. Aşama)Renk ve Ses (2. Aşama)
P1P_162
P2P_235
P3P_387
P4P_449
P5P_554

Stüdyo yöneticisi, tüm projelerin tamamlanma süresini (maksimum akış süresi) en aza indirmek istemektedir.

Buna göre, yöneticinin Johnson Algoritması'nı kullanarak belirleyeceği optimal işlenme sırası aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: P2P4P3P5P1P_2 - P_4 - P_3 - P_5 - P_1

Cevap

Johnson Algoritmasına göre doğru sıralama P2P4P3P5P1P_2 - P_4 - P_3 - P_5 - P_1 olmalıdır.
Johnson Algoritması, iki iş istasyonundan belirli bir sırayla geçmek zorunda olan n adet işin toplam tamamlanma süresini minimize etmek için kullanılır. Kurala göre tüm matristeki en küçük işlem süresi bulunur; bu süre birinci makinedeyse iş mümkün olan en öne, ikinci makinedeyse mümkün olan en sona yerleştirilir. Bu mantıkla sırasıyla P1P_1 en sona, P2P_2 en başa, P4P_4 önden ikinciye, P5P_5 sondan ikinciye yerleştirildiğinde ve ortaya kalan P3P_3 konulduğunda P2P4P3P5P1P_2 - P_4 - P_3 - P_5 - P_1 sıralaması elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Tüm projeler ve her iki aşama için tablodaki en kısa işlem süresi bulunur.
En kısa süre 22 gün ile P1P_1 projesinin 2. Aşamasındadır (Renk ve Ses).
Algoritmanın ilk adımı tüm matris içindeki minimum değeri tespit etmektir.
2
P1P_1 projesi sıralamadaki yerine yerleştirilir ve tablodan çıkarılır.
P1P_1 projesi en kısa süresi 2. Aşama'da olduğu için sıralamanın en sonuna (5.5. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [_,_,_,_,P1][\_, \_, \_, \_, P_1]
Johnson algoritmasında en kısa süre 2. makinede/aşamada ise o iş mevcut olan en son sıraya atanır.
3
Kalan projeler (P2,P3,P4,P5P_2, P_3, P_4, P_5) arasında en kısa işlem süresi bulunur.
Kalanlar içindeki en kısa süre 33 gün ile P2P_2 projesinin 1. Aşamasındadır.
İşlem gören proje elenir ve kalanlar arasından yeni minimum değer aranır.
4
P2P_2 projesi sıralamadaki yerine yerleştirilir ve tablodan çıkarılır.
P2P_2 projesi en kısa süresi 1. Aşama'da olduğu için sıralamanın en başına (1.1. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [P2,_,_,_,P1][P_2, \_, \_, \_, P_1]
Johnson algoritmasında en kısa süre 1. makinede/aşamada ise o iş mevcut olan en baştaki sıraya atanır.
5
Kalan projeler (P3,P4,P5P_3, P_4, P_5) arasında en kısa işlem süresi bulunur.
En kısa süre 44 gündür. Bu değer hem P4P_4'ün 1. Aşamasında hem de P5P_5'in 2. Aşamasındadır.
Eşitlik durumunda her iki iş de ait oldukları aşama kuralına göre yerleştirilebilir.
6
P4P_4 ve P5P_5 projeleri sıralamadaki yerlerine yerleştirilir.
P4P_4 projesi 1. Aşamada kısa olduğu için baştan ilk boş yer olan 2.2. sıraya, P5P_5 projesi 2. Aşamada kısa olduğu için sondan ilk boş yer olan 4.4. sıraya konur. Sıralama: [P2,P4,_,P5,P1][P_2, P_4, \_, P_5, P_1]
Eşit sürelere sahip işler kendi aşama kurallarına (1. aşamaysa öne, 2. aşamaysa sona) sadık kalınarak eş zamanlı yerleştirilebilir.
7
Kalan son proje olan P3P_3 boşta kalan sıraya yerleştirilir.
P3P_3 projesi 3.3. sıraya yerleşir. Nihai sıralama: P2P4P3P5P1P_2 - P_4 - P_3 - P_5 - P_1 olarak bulunur.
Tüm işler bitene kadar süreç tekrarlanır ve boş kalan son yer son işe ayrılır.

Anahtar Kavram

İki makineli sistemlerde maksimum akış süresini (makespan) minimize eden Johnson Algoritmasının uygulanması.
Soru 75Soru

Bir tekstil fabrikasının iş kıyafetleri üretim departmanında, dört farklı kurumsal müşteriden alınan özel dikim siparişleri (S1,S2,S3,S4S_1, S_2, S_3, S_4) sırasıyla Kesim ve Dikim atölyelerinde işlem görecektir.

Aşağıdaki tabloda her bir siparişin atölyelerdeki tahmini işlem süreleri (saat) verilmiştir:

SiparişKesim AtölyesiDikim Atölyesi
S1S_164
S2S_237
S3S_352
S4S_489

Tüm siparişlerin tamamlanma süresini (maksimum akış süresi) en aza indirmek isteyen üretim planlama uzmanının, Johnson Algoritması'nı kullanarak belirlemesi gereken en uygun işlem sırası aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: S2S4S1S3S_2 - S_4 - S_1 - S_3

Cevap

Doğru sıralama S2S4S1S3S_2 - S_4 - S_1 - S_3 şeklindedir.
Johnson Algoritması adım adım uygulandığında: Tablodaki en kısa süreli işlem 2 saat ile S3S_3 için 2. makinededir, bu yüzden S3S_3 sıralamada en sona konur. Geri kalan işler içinde en kısa işlem 3 saat ile S2S_2 için 1. makinededir, bu yüzden S2S_2 en başa konur. Geriye kalanlar içinde en kısa işlem 4 saat ile S1S_1 için 2. makinededir, bu yüzden S1S_1 boş olan en son sıraya (S3S_3'ün hemen önüne) konur. Geriye kalan tek iş olan S4S_4 ise boş kalan 2. sıraya yerleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Tüm süreler içindeki en küçük değeri tespit edip, ilgili makineye göre yerleşim kuralını uygulayın.
Tablodaki en küçük değer, S3S_3 işinin Dikim Atölyesi'ndeki (2. makine) 2 saatlik süresidir. İkinci makinede olduğu için S3S_3 en sona (4. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [ _ , _ , _ , S3S_3 ]
Johnson Algoritması'na göre en kısa süre 2. makinede ise, o iş yapılabilecek en son sıraya atılarak 2. makinenin boş bekleme süresi azaltılır.
2
S3S_3'ü tablodan çıkarın ve kalan işler (S1,S2,S4S_1, S_2, S_4) arasındaki en küçük süreyi tespit edin.
Kalan süreler içindeki en küçük değer, S2S_2 işinin Kesim Atölyesi'ndeki (1. makine) 3 saatlik süresidir. Birinci makinede olduğu için S2S_2 en başa (1. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [ S2S_2 , _ , _ , S3S_3 ]
En kısa süre 1. makinede ise, o iş boş olan en ön sıraya yerleştirilir ki 2. makineye hızlıca iş aktarılabilsin.
3
S2S_2'yi tablodan çıkarın ve kalan işler (S1,S4S_1, S_4) arasındaki en küçük süreyi tespit edin.
Kalan işler arasında en küçük değer, S1S_1 işinin Dikim Atölyesi'ndeki (2. makine) 4 saatlik süresidir. İkinci makinede olduğu için S1S_1, boş olan en son sıraya (3. sıraya) yerleştirilir. Sıralama: [ S2S_2 , _ , S1S_1 , S3S_3 ]
İkinci makinede en kısa süreye sahip iş, sıralamadaki kalan boşlukların en sonuna eklenir.
4
Kalan son işi boş kalan sıraya yerleştirin.
Geriye sadece S4S_4 işi kalmıştır. Ortadaki son boşluğa (2. sıraya) yerleştirilir. Nihai sıralama: [ S2S_2 , S4S_4 , S1S_1 , S3S_3 ]
Tüm işler sıralanana kadar karşılıklı başa ve sona atma mantığı devam ettirilir.

Anahtar Kavram

İki makineli sistemlerde iş sıralamasının belirlenmesi ve toplam tamamlanma süresinin (makespan) minimizasyonu (Johnson Algoritması).
Soru 76Soru

Bir ilaç fabrikasında sığır kolajeni üreten sıvı dolum hattının performansı değerlendirilmektedir. Hattın teknik özellikleri dikkate alındığında, hiçbir arıza, bakım veya mola süresi çıkarılmadan ulaşılabilecek teorik (tasarım) kapasite aylık 60.00060.000 şişe olarak hesaplanmıştır. Ancak yasal mola süreleri, planlı makine bakımları ve vardiya değişimleri gibi kaçınılmaz duruşlar düşüldüğünde hattın ulaşabileceği pratik (etkili) kapasite aylık 48.00048.000 şişe olarak belirlenmiştir. Dönem sonu üretim raporlarında hatta fiili olarak 43.20043.200 şişe üretildiği tespit edilmiştir.

Verilen bilgilere göre, bu dolum hattının kapasite kullanım oranı ve verimlilik (randıman) değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %72\%72 ve %90\%90

Cevap

Doğru seçenek, kapasite kullanım oranının %72\%72 ve verimliliğin %90\%90 olduğunu gösteren seçenektir.
Kapasite kullanım oranı, tesisin maksimum potansiyelinin ne kadarının kullanıldığını gösterir ve fiili üretimin teorik kapasiteye bölünmesiyle bulunur (43.200/60.000=%7243.200 / 60.000 = \%72). Verimlilik ise ulaşılabilir (pratik) hedefin ne kadarının gerçekleştiğini gösterir ve fiili üretimin pratik kapasiteye bölünmesiyle elde edilir (43.200/48.000=%9043.200 / 48.000 = \%90). Soruda sırasıyla kapasite kullanım oranı ve verimlilik değerleri istendiğinden doğru sıralama %72\%72 ve %90\%90'dır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde verilen kapasite türlerini ve ilgili üretim miktarlarını sınıflandırın.
Teorik Kapasite = 60.00060.000, Pratik Kapasite = 48.00048.000, Fiili Üretim = 43.20043.200
Hangi formülde hangi sayısal değerin kullanılacağını doğru belirlemek için temel verilerin net olarak ayrıştırılması gerekir.
2
Kapasite kullanım oranını formülüne (Fiili Üretim / Teorik Kapasite) göre hesaplayın.
43.200/60.000=0,7243.200 / 60.000 = 0,72 (yani %72\%72)
Kapasite kullanım oranı, tesisin maksimum tasarım potansiyelinden ne oranda yararlanıldığını gösterir ve daima teorik kapasite üzerinden ölçülür.
3
Verimlilik (randıman) oranını formülüne (Fiili Üretim / Pratik Kapasite) göre hesaplayın.
43.200/48.000=0,9043.200 / 48.000 = 0,90 (yani %90\%90)
Verimlilik, işletmenin makul ve ulaşılabilir hedefine göre ne kadar başarılı olduğunu ve kaynakları ne kadar iyi kullandığını ölçer, bu yüzden pratik kapasite kullanılır.

Anahtar Kavram

Kapasite Türleri, Kapasite Kullanım Oranı ve Verimlilik (Randıman) Hesaplamaları
Soru 77Soru

Bir bisiklet üreticisinde üst yönetim, önümüzdeki çeyrek dönem için "yetişkin bisikletleri" ürün ailesi düzeyinde aylık toplam üretim hedeflerini içeren genel bir plan hazırlamıştır. Planlama uzmanı ise bu kaba planı ayrıntılandırarak; 21 vitesli dağ bisikleti veya elektrikli şehir bisikleti gibi spesifik nihai ürün modellerinden, hangi haftada tam olarak kaçar adet üretilmesi gerektiğini gösteren detaylı bir zaman çizelgesi oluşturmuştur.

Nihai ürünlere yönelik bağımsız talebi karşılamak üzere hazırlanan ve malzeme ihtiyaç planlaması (MRP) sistemini tetikleyen ana girdi konumundaki bu çizelge aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ana Üretim Programı (MPS)

Cevap

Ana Üretim Programı (MPS)
Doğru seçenek Ana Üretim Programı'dır (MPS). Üretim planlama hiyerarşisinde, bütünleşik (toplu) üretim planı ürün aileleri bazında uzun/orta vadeli hedefleri belirler. Bu kaba hedeflerin, doğrudan bağımsız talebe konu olan spesifik nihai ürünlere (örneğin X modeli bisiklet) ve daha kısa zaman dilimlerine (haftalara) bölünerek ayrıntılı bir çizelgeye dönüştürülmesi işlemine Ana Üretim Programı adı verilir. MPS, MRP'nin (Malzeme İhtiyaç Planlaması) hangi parçadan ne zaman sipariş vermesi gerektiğini hesaplayabilmesi için gereken en temel girdidir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen üretim planlama hiyerarşisini analiz et.
Üst yönetim 'ürün aileleri' bazında aylık bir plan yapmış, planlama uzmanı ise bunu 'spesifik nihai ürünler' bazında haftalık çizelgeye dönüştürmüştür.
Üretim planlama düzeylerini doğru tanımlamak kavramsal ayrımı yapmayı sağlar.
2
Bağımsız talep ve sistem tetikleyicisi ipuçlarını değerlendir.
Çizelge 'bağımsız talebe' (nihai ürün siparişleri ve tahminleri) yöneliktir ve 'MRP sistemine ana girdi' sağlamaktadır.
MRP'nin ne, ne zaman ve ne kadar üretilecek bilgisini aldığı temel kaynak Ana Üretim Programıdır.

Anahtar Kavram

Ana Üretim Programı, bütünleşik üretim planının spesifik nihai ürünlere ve daha kısa zaman dilimlerine (haftalık/günlük) ayrıştırılmış halidir ve MRP'nin temel girdisidir.
Soru 78Soru

Bir tekstil işletmesinde standart erkek gömleği üretimi yapılmaktadır. İşletmenin makine parkuru ve çalışma süreleri temel alınarak, hiçbir duruş ve aksaklık yaşanmayacağı varsayımıyla hesaplanan tasarım (teorik) kapasitesi aylık 50.00050.000 adettir. Ancak rutin bakımlar, mola süreleri ve vardiya değişimleri gibi olağan duruşlar dikkate alındığında işletmenin etkili (pratik) kapasitesi aylık 40.00040.000 adet olarak hesaplanmıştır. İlgili ayda yaşanan hammadde tedarik sorunları ve kısa süreli personel eksiklikleri nedeniyle fabrikada fiili olarak (gerçekleşen) 32.00032.000 adet gömlek üretilmiştir.

Buna göre, işletmenin ilgili aydaki kapasite kullanım oranı ve verimlilik (randıman) değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %64\%64 ve %80\%80

Cevap

İşletmenin kapasite kullanım oranı %64, verimliliği ise %80'dir.
Üretim yönetiminde kapasite kullanım oranı; gerçekleşen fiili üretimin, tesisin maksimum üretebileceği tasarım (teorik) kapasitesine oranıdır (32.000/50.000=%6432.000 / 50.000 = \%64). Verimlilik (randıman) ise; fiili üretimin, olağan gecikme ve duruşlar düşüldükten sonraki hedeflenen etkili (pratik) kapasiteye oranıdır (32.000/40.000=%8032.000 / 40.000 = \%80). Bu nedenle doğru oranlar sırasıyla %64 ve %80'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Kapasite kullanım oranını (Utilization) hesaplama
32.000/50.000=0,64%6432.000 / 50.000 = 0,64 \rightarrow \%64
Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen (fiili) üretimin, sistemin ulaşabileceği maksimum teorik seviye olan tasarım kapasitesine bölünmesiyle bulunur.
2
Verimlilik (Randıman - Efficiency) oranını hesaplama
32.000/40.000=0,80%8032.000 / 40.000 = 0,80 \rightarrow \%80
Verimlilik, gerçekleşen (fiili) üretimin, olağan duruşların çıkarılmasıyla elde edilen etkili (pratik) kapasiteye bölünmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Tasarım ve Etkili Kapasite Farkı, Kapasite Kullanım Oranı ve Verimlilik Hesaplaması
Soru 79Soru

Bir cam ambalaj fabrikasında, makinelerin yıl boyunca hiç durmadan tam kapasiteyle çalışması durumunda ulaşılabilecek teorik (tasarım) üretim miktarı yıllık 500.000500.000 adet şişe olarak tespit edilmiştir. Ancak planlı makine bakımları, vardiya değişimleri ve yasal personel molaları dikkate alındığında, işletmenin normal koşullarda üretebileceği pratik (etkili) kapasite yıllık 400.000400.000 adet şişedir. Geçtiğimiz faaliyet yılında, hammadde tedariğinde yaşanan gecikmeler ve plansız elektrik kesintileri sebebiyle fabrikada fiilen (gerçekte) toplam 300.000300.000 adet şişe üretilebilmiştir.

Buna göre, bu işletmenin kapasite kullanım oranı ve verimlilik değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %60\%60 ve %75\%75

Cevap

Kapasite kullanım oranı %60\%60 ve verimlilik %75\%75'tir.
Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen üretimin teorik (tasarım) kapasiteye bölünmesiyle bulunur (300.000/500.000=%60300.000 / 500.000 = \%60). Verimlilik ise gerçekleşen üretimin pratik (etkili) kapasiteye bölünmesiyle hesaplanır (300.000/400.000=%75300.000 / 400.000 = \%75). Bu nedenle doğru değerler sırasıyla %60\%60 ve %75\%75'tir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen kapasite türlerini ve değerlerini sınıflandırın.
Teorik (Tasarım) Kapasite = 500.000500.000, Pratik (Etkili) Kapasite = 400.000400.000, Gerçekleşen (Fiili) Üretim = 300.000300.000
Hesaplamalarda kullanılacak formüllere doğru verileri yerleştirmek için kavramları eşleştirmek gerekir.
2
Kapasite Kullanım Oranını hesaplayın.
Kapasite Kullanım Oranı = Gerçekleşen Üretim / Teorik Kapasite = 300.000/500.000=0,60=%60300.000 / 500.000 = 0,60 = \%60
Kapasite kullanım oranı, işletmenin kuramsal olarak ulaşabileceği maksimum potansiyelin ne kadarını kullanabildiğini gösterir.
3
Verimlilik oranını hesaplayın.
Verimlilik = Gerçekleşen Üretim / Pratik Kapasite = 300.000/400.000=0,75=%75300.000 / 400.000 = 0,75 = \%75
Verimlilik, işletmenin normal şartlarda ulaşabileceği makul üretim potansiyelinin ne kadarını gerçekleştirebildiğini ölçer.

Anahtar Kavram

Kapasite türleri, kapasite kullanım oranı ve verimlilik hesaplamaları
Soru 80Soru

Bir dijital reklam ajansında dört farklı tanıtım kampanyasının (K1,K2,K3,K4K_1, K_2, K_3, K_4) sırasıyla 'Tasarım' ve 'Baskı' aşamalarından geçmesi gerekmektedir. İşlemlerin her bir aşamadaki tahmini tamamlanma süreleri (gün cinsinden) aşağıdaki tabloda verilmiştir:

KampanyaTasarım Süresi (Gün)Baskı Süresi (Gün)
K1K_185
K2K_2123
K3K_347
K4K_4910

Maksimum akış süresini (tüm işlerin bitiş süresini) en aza indirmek amacıyla Johnson Algoritması uygulandığında, işlerin sıralaması aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K3K4K1K2K_3 - K_4 - K_1 - K_2

Cevap

Johnson algoritmasına göre optimum iş sıralaması K3K4K1K2K_3 - K_4 - K_1 - K_2 şeklindedir.
Johnson Algoritması'na göre tablodaki en küçük değer aranır. Değer birinci makinede (Tasarım) ise iş öne, ikinci makinede (Baskı) ise iş sona yerleştirilir. Tablodaki en küçük değer 3 gün ile K2K_2'nin Baskı aşamasındadır; bu yüzden K2K_2 en sona konur. Kalan işlerde en küçük değer 4 gün ile K3K_3'ün Tasarım aşamasındadır; bu yüzden K3K_3 en başa konur. Kalan K1K_1 ve K4K_4 arasında en küçük değer 5 gün ile K1K_1'in Baskı aşamasındadır; K1K_1 sondan ikinciye yerleşir. Geriye kalan K4K_4 de kalan boşluğa yerleştirilir. Nihai doğru sıralama K3K4K1K2K_3 - K_4 - K_1 - K_2 şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki tüm süreler arasında en küçük değeri bulun.
En küçük süre 3 gündür (K2K_2 kampanyasının Baskı süresi).
Johnson algoritması her zaman tabloda kalan en küçük işlem süresini arayarak başlar.
2
En küçük süreye sahip olan K2K_2 işini yerleştirin ve tablodan çıkarın.
K2K_2 işi ikinci makinede (Baskı) olduğu için dizilimin en sonuna (4. sıraya) yerleştirilir: [ _ , _ , _ , K2K_2 ].
Kural gereği; en küçük süre birinci makinedeyse iş en başa, ikinci makinedeyse en sona konur.
3
Kalan işler (K1,K3,K4K_1, K_3, K_4) arasından en küçük süreyi bulun.
Kalanlar içindeki en küçük süre 4 gündür (K3K_3 kampanyasının Tasarım süresi).
Yerleştirilen işler tablodan çıkarılarak işleme devam edilir.
4
En küçük süreye sahip olan K3K_3 işini yerleştirin ve tablodan çıkarın.
K3K_3 işi birinci makinede (Tasarım) olduğu için dizilimin ilk sırasına (1. sıraya) yerleştirilir: [ K3K_3 , _ , _ , K2K_2 ].
Süre birinci aşamada olduğu için iş mevcut boşlukların en başına alınır.
5
Kalan iki iş (K1,K4K_1, K_4) arasından en küçük süreyi bulun.
En küçük süre 5 gündür (K1K_1 kampanyasının Baskı süresi).
Aynı algoritma döngüsü tekrar edilir.
6
K1K_1 işini yerleştirin ve geriye kalan son işi (K4K_4) boş kalan konuma ekleyin.
K1K_1 ikinci makinede olduğu için kalan boşlukların en sonuna (sondan ikinci sıraya) yerleşir. Geriye kalan K4K_4 ise aradaki tek boşluğa geçer. Nihai sıralama: [ K3K_3 , K4K_4 , K1K_1 , K2K_2 ] olur.
Tüm işler kurallara uygun biçimde dizilene kadar işleme devam edilir.

Anahtar Kavram

Johnson Algoritması Kuralları
ÖncekiSayfa 4 / 11Sonraki
Üretim Planlama ve Kontrol Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 4 | Examkin