Examkin

Soru

Zorluk: OrtaFaktör Döndürme (Rotation) Yöntemleri

Bir araştırmacı, geliştirdiği bir ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulamaktadır. Araştırmacı, elde edilen ilk faktör yapısının yorumlanabilirliğini artırmak için faktör döndürme (rotation) işlemi yapmaya karar vermiştir.

Faktör döndürme yöntemleri ve özellikleri ile ilgili,

I. Döndürme işlemi sonucunda, çıkarılan faktörlerin açıkladığı toplam varyans oranı değişmez; yalnızca varyans faktörler arasına yeniden dağıtılır.
II. Faktörler (boyutlar) arasında teorik olarak bir ilişkinin (korelasyonun) beklendiği durumlarda Varimax veya Quartimax gibi dik (orthogonal) döndürme yöntemleri tercih edilmelidir.
III. Döndürmenin temel amacı, değişkenlerin faktör yüklerini belirli bir faktörde maksimize edip diğer faktörlerde minimize ederek "basit yapı" (simple structure) kriterine ulaşmaktır.

ifadelerinden hangisi veya hangileri doğrudur?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız III
  3. C
    I ve II
  4. I ve IIICevap
  5. E
    I, II ve III

Cevap

I ve III ifadelerini içeren seçenek doğrudur.
Döndürme işleminde faktör eksenleri çevrilerek faktör yükleri yeniden dağıtılır; ancak modelin değişkenlerde açıkladığı toplam varyans miktarı değişmez (I. ifade doğru). Döndürmenin temel amacı 'basit yapı' ilkesine ulaşarak faktörlerin isimlendirilmesini ve yorumlanmasını sağlamaktır (III. ifade doğru). Diğer yandan faktörler arası korelasyon bekleniyorsa dik (Varimax, Quartimax) değil, eğik (Promax, Direct Oblimin) döndürme yöntemleri tercih edilmelidir (II. ifade yanlış). Bu nedenle yalnızca I ve III ifadelerinin birlikte yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
I. ifadenin doğruluğunu değerlendir.
I. ifade doğrudur.
Faktör döndürme işlemi, koordinat eksenlerinin çevrilmesi işlemidir. Modelin orijine olan mesafesi veya açıkladığı toplam varyans değişmez; sadece faktörlerin bireysel olarak açıkladığı varyans oranları değişerek yükler yeniden dağıtılır.
2
II. ifadenin doğruluğunu değerlendir.
II. ifade yanlıştır.
Varimax ve Quartimax dik (orthogonal) döndürme yöntemleridir ve faktörlerin birbirleriyle tamamen ilişkisiz (korelasyon r = 0) olduğunu varsayar. Faktörler arası korelasyon bekleniyorsa Promax veya Direct Oblimin gibi eğik (oblique) döndürme yöntemleri kullanılmalıdır.
3
III. ifadenin doğruluğunu değerlendir.
III. ifade doğrudur.
Thurstone tarafından ortaya atılan "basit yapı" (simple structure) ilkesi, faktör analizinde döndürmenin temel motivasyonudur. Amaç, her değişkenin yalnızca tek bir faktörde yüksek yük almasını sağlayarak faktörlerin neyi ölçtüğünü yorumlamayı kolaylaştırmaktır.

Anahtar Kavram

Dik (Orthogonal) ve Eğik (Oblique) Döndürme Yöntemlerinin Karşılaştırılması ile Basit Yapı Kavramı
Bu soruyu puanla

Konular

Faktör Döndürme (Rotation) Yöntemleri

Bu konudan daha fazla soru