Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA)

88 soru

Bir belediyede hizmet veren $4$ farklı müdürlüğün ( $g=4$ ) performans çıktıları arasındaki farkı incelemek amacıyla $100$ personelden ( $N=100$ ) veri toplanmıştır. Yapılan çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) kapsamında hesaplanan kareler ve çarpımlar toplamı (SSCP) matrislerinin serbestlik dereceleri ve temel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hipotez (gruplar arası) matrisinin (

H

) serbestlik derecesi

3

'tür.

Hata (grup içi) matrisinin (

E

) serbestlik derecesi

99

'dur.

Toplam kareler ve çarpımlar toplamı matrisinin (

T

) serbestlik derecesi

96

'dır.

Hipotez matrisinin (

H

) serbestlik derecesi

4

'tür.

Wilks' Lambda istatistiği

\Lambda = \frac{|H|}{|T|}

oranı ile hesaplanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hipotez (gruplar arası) matrisinin ( $H$ ) serbestlik derecesi $3$ 'tür.

Cevap

Hipotez matrisinin (

H

) serbestlik derecesinin 3 olduğu ifade doğrudur.

Çok değişkenli varyans analizinde (MANOVA), hipotez (H) matrisi gruplar arasındaki farklılığı temsil eder ve serbestlik derecesi grup sayısı eksi bir (

g-1

) formülüyle bulunur. Verilen senaryoda

4

müdürlük (

g=4

) olduğu için

df_H = 4-1=3

olur. Bu nedenle doğru seçenek hipotez matrisinin serbestlik derecesinin 3 olduğunu belirten ifadedir.

Adım Adım Çözüm

Model parametrelerini belirle

Grup sayısı

g=4

, toplam gözlem sayısı

N=100

Serbestlik derecesi hesaplamaları bu iki temel değere dayanır.

Hipotez matrisi serbestlik derecesini hesapla

df_H = g - 1 = 4 - 1 = 3

Gruplar arası (hipotez) matrisi için serbestlik derecesi grup sayısının bir eksiğidir.

Diğer matrislerin serbestlik derecelerini kontrol et

Hata (

df_E = N - g = 96

) ve Toplam (

df_T = N - 1 = 99

Seçeneklerdeki hatalı değerleri elemek ve sağlamasını yapmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

MANOVA'da SSCP matrisleri için toplamsallık özelliği (

T = H + E

) ve ilgili serbestlik dereceleri (

N-1 = (g-1) + (N-g)

) geçerlidir.

Tahmini Süre:45s

Soru 82Soru →

Bir eğitim bilimci, üç farklı öğrenme stratejisinin öğrencilerin 'akademik öz yeterlilik' ve 'problem çözme becerisi' düzeyleri üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Araştırmacı, sonuçların stratejilerden mi yoksa öğrencilerin 'zekâ puanlarındaki' farklılıklardan mı kaynaklandığını netleştirmek için zekâ puanını analize dâhil etmiştir. Araştırma tasarımı şu şekildedir:

Değişken Rolü	Değişken Adı
Bağımsız Değişken	Öğrenme Stratejisi (3 Grup)
Bağımlı Değişkenler	Akademik Öz Yeterlilik, Problem Çözme Becerisi
Ortak Değişken (Covariate)	Zekâ Puanı

Bu araştırmada Çok Değişkenli Kovaryans Analizi (MANCOVA) kullanılarak zekâ puanının modele eklenmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımlı değişkenler arasındaki korelasyonu tamamen ortadan kaldırarak analizi basitleştirmek

Gruplar arası varyans-kovaryans matrislerinin homojen olup olmadığını test etmek

Dışsal bir değişken olan zekâ puanının etkisini kontrol ederek hata varyansını azaltmak ve testin gücünü artırmak

Bağımsız değişkenin grupları arasındaki örneklem büyüklüklerini istatistiksel olarak eşitlemek

Sürekli ölçekle ölçülen bağımlı değişkenleri kategorik verilere dönüştürerek gruplandırmak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dışsal bir değişken olan zekâ puanının etkisini kontrol ederek hata varyansını azaltmak ve testin gücünü artırmak

Cevap

Dışsal bir değişken olan zekâ puanının etkisini kontrol ederek hata varyansını azaltmak ve testin gücünü artırmak

MANCOVA'da bir değişkenin ortak değişken (covariate) olarak dâhil edilmesinin temel pedagojik ve istatistiksel gerekçesi, bağımlı değişkenler üzerindeki dışsal (karıştırıcı) etkileri arındırmak, böylece modelin hata terimini azaltarak analizin istatistiksel gücünü (power) artırmaktır. Bu sayede bağımsız değişkenin gerçek etkisi daha doğru saptanır.

Adım Adım Çözüm

Modeldeki değişken türlerini analiz etmek

Bağımsız değişken (Strateji), Bağımlı değişkenler (Öz yeterlilik, Problem çözme) ve Ortak değişken (Zekâ) belirlenmiştir.

MANCOVA'nın hangi amaca hizmet ettiğini anlamak için değişken rollerini netleştirmek gerekir.

Ortak değişkenin (Covariate) istatistiksel işlevini değerlendirmek

Zekâ puanı, bağımlı değişkenlerdeki varyansın bir kısmını açıklar. Bu değişken modele eklenerek 'hata varyansı' (error variance) küçültülür.

Hata varyansının küçülmesi, bağımsız değişkenin (strateji) etkisinin daha hassas bir şekilde ölçülmesini sağlar.

Anahtar Kavram

MANCOVA'da Ortak Değişkenin (Covariate) Amacı

Daha Fazla Pratik

MANCOVA'nın en önemli varsayımlarından biri olan 'Regresyon eğimlerinin homojenliği' konusunu gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 83Soru →

Çok değişkenli varyans analizinde (MANOVA), grup varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği varsayımı ihlal edildiğinde veya örneklem büyüklükleri küçük olduğunda, diğer test istatistiklerine göre en dayanıklı (robust) sonuçları veren istatistik aşağıdakilerden hangisidir?

Pillai İzi

Wilks' Lambda

Roy'un En Büyük Kökü

Hotelling-Lawley İzi

Box's M Testi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Pillai İzi

Cevap

Pillai İzi, MANOVA varsayımlarının (özellikle homojenlik) ihlal edildiği durumlarda en dayanıklı (robust) istatistiktir.

Çok değişkenli analiz literatüründe, grup varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği varsayımı karşılanmadığında veya örneklem büyüklükleri yetersiz olduğunda Pillai İzi istatistiği, Tip I hatayı (yanlış pozitif) en düşük düzeyde tutması nedeniyle en dayanıklı (robust) seçenek olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

MANOVA test istatistiklerinin (Wilks, Pillai, Hotelling, Roy) genel özelliklerini değerlendirin.

Dört ana istatistik de gruplar arası farkı test etmek için kullanılır.

İstatistiklerin hangi durumlarda tercih edildiğini belirlemek için temel özellikleri bilinmelidir.

Varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği varsayımının bozulması durumundaki performanslarını karşılaştırın.

Pillai İzi'nin bu tür ihlallerde Tip I hata oranını en iyi koruyan istatistik olduğu belirlenmiştir.

Literatürde ve akademik standartlarda Pillai İzi 'en dayanıklı' (most robust) seçenek olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

MANOVA Test İstatistiklerinin Dayanıklılığı (Robustness)

Daha Fazla Pratik

Farklı test istatistiklerinin (özellikle Roy ve Wilks) hangi durumlarda daha yüksek güç (power) sağladığını inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 84Soru →

Çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) uygulamalarından biri olan profil analizinde; grupların bağımlı değişkenler üzerindeki ortalamalarının oluşturduğu profillerin birbirine benzer olup olmadığını, yani grup ile değişkenler arasında bir etkileşim bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla hiyerarşik olarak test edilmesi gereken ilk hipotez aşağıdakilerden hangisidir?

Paralellik hipotezi

Çakışıklık (Seviye) hipotezi

Düzlük hipotezi

Box's M (Varyans-Kovaryans Homojenliği) testi

Bartlett Küresellik testi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Paralellik hipotezi

Cevap

Profil analizinde hiyerarşik olarak test edilmesi gereken ilk hipotez paralellik hipotezidir.

Doğru cevap olan paralellik hipotezi, profil analizinde gruplar ile değişkenler arasındaki etkileşimi test eder ve analiz sürecinde mutlaka ilk sırada yer almalıdır. Eğer profiller paralel değilse, grupların ortalama seviyelerinin karşılaştırılması (çakışıklık) bilimsel olarak geçerli bir yorum sunmaz.

Adım Adım Çözüm

Profil analizinin hiyerarşik yapısını belirleme

Profil analizi üç temel aşamadan oluşur: 1. Paralellik, 2. Çakışıklık (Seviye), 3. Düzlük.

Analizin mantığı gereği, grupların tepki kalıplarının (şekillerinin) benzer olup olmadığı bilinmeden, seviyelerinin karşılaştırılması yanıltıcı olabilir.

İlk testin önemini açıklama

Paralellik hipotezi reddedilirse (yani profiller paralel değilse), grup ve değişkenler arasında anlamlı bir etkileşim olduğu sonucuna varılır.

Etkileşim varsa, gruplar arasındaki farklar değişkenlere göre değiştiği için genel bir seviye farkından (çakışıklık) bahsetmek mümkün olmaz.

Anahtar Kavram

Profil Analizi Hipotez Hiyerarşisi

Tahmini Süre:45s

Soru 85Soru →

Bir yerel yönetim araştırmacısı, üç farklı sosyal destek programının (Program A, B ve C) ihtiyaç sahibi ailelerin 'yaşam tatmini' ve 'sosyal uyum' puanları üzerindeki etkisini incelemektedir. Araştırmacı, ailelerin 'başlangıç gelir düzeylerinin' bu puanlar üzerinde etkili olabileceğini öngörerek bu değişkenin etkisini istatistiksel olarak kontrol etmek amacıyla Çok Değişkenli Kovaryans Analizi (MANCOVA) yapmaya karar vermiştir.

MANCOVA analizinin geçerli sonuçlar verebilmesi için modele dahil edilen ortak değişken (gelir düzeyi) ile bağımlı değişkenler arasındaki regresyon katsayılarının (eğimlerin) tüm gruplar için istatistiksel olarak benzer olması gerekmektedir.

Bu durum, MANCOVA analizinin hangi temel varsayımı ile ifade edilir?

Regresyon eğimlerinin homojenliği

Varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği

Çok değişkenli normallik

Hata terimlerinin bağımsızlığı

Doğrusal bağlantı (Multicollinearity)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Regresyon eğimlerinin homojenliği

Cevap

Regresyon eğimlerinin homojenliği

MANCOVA analizinin temel geçerlilik şartlarından biri olan 'regresyon eğimlerinin homojenliği', modeldeki ortak değişken ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin gücünün ve yönünün (katsayısının) gruplar arasında farklılık göstermemesi gerektiğini ifade eder. Bu durum, analizin 'ortak değişkenin etkisini tüm gruplardan aynı oranda çıkarma' mantığına dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Analiz yöntemini ve değişken yapısını tanımlama

MANCOVA, bağımlı değişkenler üzerindeki dışsal (ortak) bir değişkenin etkisini kontrol etmek için kullanılır.

Soruda verilen 'başlangıç gelir düzeyi' bir ortak değişkendir (covariate).

Belirtilen koşulu varsayımlar ile eşleştirme

Regresyon katsayılarının (eğimlerin) gruplar arasında aynı olması gerekliliği, 'Regresyon Eğimlerinin Homojenliği' varsayımıdır.

Eğer bu varsayım bozulursa, bağımsız değişken ile ortak değişken arasında bir etkileşim (interaction) olduğu anlamına gelir ve MANCOVA uygun olmaz.

Anahtar Kavram

Regresyon eğimlerinin homojenliği varsayımı (Homogeneity of regression slopes), MANCOVA'da ortak değişken (covariate) ile bağımlı değişkenler arasındaki doğrusal ilişkinin tüm gruplarda paralel/aynı olmasını gerektirir.

Tahmini Süre:45s

Soru 86Soru →

Bir kamu yönetimi uzmanı; Marmara, Ege ve İç Anadolu bölgelerindeki büyükşehir belediyelerinin hizmet kalitesini karşılaştırmak amacıyla bir araştırma kurgulamıştır. Bu amaçla katılımcılardan "sosyal hizmet memnuniyeti" ve "altyapı memnuniyeti" şeklinde iki farklı bağımlı değişken üzerinden puanlar toplamıştır. Uzman, bu iki bağımlı değişken arasındaki korelasyonu dikkate almak ve her bir değişken için ayrı ayrı ANOVA yapılması durumunda ortaya çıkacak olan toplam hata payı (alpha) şişmesini engellemek için Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) yöntemini tercih etmiştir.

Buna göre, uzmanın bu araştırmada test etmesi gereken temel (sıfır) hipotez ( $H_0$ ) ve MANOVA tercihinin temel gerekçesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

H_0: \boldsymbol{\mu}_1 = \boldsymbol{\mu}_2 = \boldsymbol{\mu}_3

; Tip I hata payını kontrol altında tutmak

H_0: \mu_1 = \mu_2 = \mu_3

; Örneklem varyansını küçültmek

H_0: \boldsymbol{\mu}_1 \neq \boldsymbol{\mu}_2 \neq \boldsymbol{\mu}_3

; Bağımlı değişken sayısını artırmak

H_0: \sigma_1^2 = \sigma_2^2 = \sigma_3^2

; Varyansların homojenliğini sağlamak

H_0: \rho_1 = \rho_2 = \rho_3

; Değişkenler arasındaki korelasyonu yok etmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $H_0: \boldsymbol{\mu}_1 = \boldsymbol{\mu}_2 = \boldsymbol{\mu}_3$ ; Tip I hata payını kontrol altında tutmak

Cevap

Temel hipotezin ortalama vektörlerinin eşitliği (

H_0: \boldsymbol{\mu}_1 = \boldsymbol{\mu}_2 = \boldsymbol{\mu}_3

) şeklinde kurulduğu ve tercihin Tip I hata payını korumak olduğu seçenek doğrudur.

MANOVA'da sıfır hipotezi, karşılaştırılan grupların bağımlı değişkenlere ait ortalamalarının bir bütün olarak (vektörel bazda) birbirine eşit olduğunu savunur. Ayrıca, korelasyonu olan bağımlı değişkenler üzerinde tekil ANOVA'lar uygulamak, her seferinde hata yapma olasılığını (Tip I hata) artırarak sonuçların güvenilirliğini sarsar; MANOVA bu süreci tek bir işlemle yürüterek hata payını sabit tutar.

Adım Adım Çözüm

Bağımlı değişken yapısını ve hipotez formunu belirleme

Birden fazla bağımlı değişken olduğu için hipotez skaler

(\mu)

değil, vektörel

(\boldsymbol{\mu})

yapıda olmalıdır.

MANOVA, değişkenler arasındaki kovaryansı dikkate alan vektörel karşılaştırmalar yapar.

MANOVA tercih nedenini analiz etme

Ayrı ayrı ANOVA'lar yapmak her testte %5 hata payı riskini biriktirerek (alpha inflation) toplam hatayı artırır; MANOVA bu hatayı tek bir testle kontrol eder.

Tip I hata kontrolü, çok değişkenli analizlerin temel varlık nedenlerinden biridir.

Anahtar Kavram

MANOVA Hipotez Kurulumu ve Tip I Hata Kontrolü

Daha Fazla Pratik

MANOVA sonrasında hangi grupların farklı olduğunu belirlemek için kullanılan 'Post-hoc' testlerini ve Hotelling's

T^2

istatistiğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 87Soru →

Bir Ölçme ve Değerlendirme Merkezi'nde, üç farklı alandan (Kamu Yönetimi, Uluslararası İlişkiler, İktisat) mezun olan uzman yardımcılarının çok boyutlu bir yönetsel karar alma testinden aldıkları puanlar incelenmektedir. Test, $4$ farklı sürekli alt boyuttan oluşmaktadır. Aday sayıları sırasıyla $n_1 = 850$ , $n_2 = 835$ ve $n_3 = 860$ olarak belirlenmiştir. Yapılan ön veri taramalarında, verilerin çok değişkenli normallik varsayımından hafif düzeyde saptığı (çok değişkenli basıklık katsayısının yüksek olduğu) tespit edilmiştir. Varyans-kovaryans matrislerinin homojenliğini sınamak amacıyla yapılan Box's M testi sonucunda test istatistiğine ait olasılık değeri $p = 0.008$ olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, analizin devamı ve varsayımların değerlendirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi istatistiksel olarak en doğrudur?

Grup örneklem hacimleri büyük ve birbirine eşit düzeyde olduğu için Box's M testinin anlamlılığı örneklem büyüklüğüne bağlı aşırı duyarlılıktan kaynaklanmış olabilir; analiz, varyans-kovaryans matrislerinin heterojenliğine karşı en dirençli olan Pillai İzi (Pillai's Trace) istatistiği kullanılarak sürdürülebilir.

Varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği varsayımı ihlal edildiğinden, çok değişkenli analiz modelinin gücünü korumak için bağımlı değişkenlere ayrı ayrı tek yönlü ANOVA uygulanması tercih edilmelidir.

Elde edilen istatistiksel sonuç varyans-kovaryans matrislerinin heterojen olduğunu kesinleştirdiğinden, bu tür durumlarda en güçlü (robust) test istatistiği olan Wilks' Lambda dikkate alınarak çok değişkenli hipotez test edilmelidir.

Box's M testinin anlamlılık değeri

0.05

eşik değerinden küçük çıktığı için varsayım kesin olarak reddedilmeli ve analiz derhal sonlandırılarak tüm veri seti için parametrik olmayan çok değişkenli alternatiflere geçilmelidir.

Box's M sonucunun anlamlı (

p < 0.05

) çıkması, değişkenlerin tek değişkenli (marjinal) olarak normal dağılım gösterse dahi ortak (çok değişkenli) normal dağılıma kesinlikle sahip olmadığını kanıtlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Grup örneklem hacimleri büyük ve birbirine eşit düzeyde olduğu için Box's M testinin anlamlılığı örneklem büyüklüğüne bağlı aşırı duyarlılıktan kaynaklanmış olabilir; analiz, varyans-kovaryans matrislerinin heterojenliğine karşı en dirençli olan Pillai İzi (Pillai's Trace) istatistiği kullanılarak sürdürülebilir.

Cevap

Büyük örneklem hacimlerinde Box's M testinin aşırı hassas olduğu ve eşit grup büyüklüklerinde Pillai İzi istatistiği ile analize devam edilebileceğini belirten ifade doğrudur.

Doğru olan değerlendirmede, MANOVA'nın çok temel iki pratik özelliği vurgulanmaktadır: İlki, Box's M testinin büyük örneklemlerde ve çok değişkenli normallikten sapma durumlarında fazlasıyla hassas olduğu ve pratik önemi olmayan küçük farklılıkları bile anlamlıymış (

p < 0.05

) gibi gösterebildiğidir. Bu nedenle büyük örneklemlerde katı bir şekilde

\alpha = 0.05

referans alınmaz. İkinci temel özellik ise gruplardaki örneklem büyüklüklerinin eşit (veya birbirine çok yakın) olması durumunda MANOVA'nın, özellikle de Pillai İzi test istatistiğinin varyans-kovaryans eşitsizliğine karşı oldukça dirençli (robust) çalıştığıdır. Dolayısıyla analiz istatistiksel olarak geçerliliğini yitirmez.

Adım Adım Çözüm

Örneklem büyüklüklerini ve grup sayılarının dağılımını analiz et.

Gruplardaki kişi sayıları (

850

835

860

) birbirine çok yakın (dengeli desen) ve oldukça büyüktür.

MANOVA istatistiklerinin varyans-kovaryans matrislerinin heterojenliğine karşı dirençli (robust) olabilmesi için grup hacimlerinin birbirine yakın veya eşit olması kritik bir koşuldur.

Box's M testinin karakteristik yapısını ve p değerini (

p = 0.008

) değerlendir.

Örneklem çok büyük olduğundan ve normallikten hafif bir sapma bulunduğundan, Box's M testinin Type I hata yapma (yanlışlıkla anlamlı çıkma) olasılığı çok yüksektir. Ayrıca büyük örneklemlerde karar sınırı genellikle

\alpha = 0.001

olarak alınır.

Box's M testi çok değişkenli normallik sapmalarına ve devasa örneklem büyüklüklerine karşı aşırı duyarlıdır.

Varsayım ihlali riski durumunda en uygun test istatistiğini belirle.

Grup sayılarının eşit/yakın olması durumunda heterojenliğe en dayanıklı (robust) olan çok değişkenli test istatistiği Pillai İzi (Pillai's Trace) istatistiğidir.

Wilks' Lambda, Roy'un En Büyük Kökü ve Hotelling'in İzi, varyans matrisleri farklılaştığında Tip I hatayı kontrol etmede Pillai İzi kadar başarılı değildir.

Anahtar Kavram

MANOVA'da varyans-kovaryans matrislerinin homojenliği, Box's M testinin duyarlılığı ve test istatistiklerinin sağlamlığı (robustness).

Soru 88Soru →

Bir sağlık araştırmasında, iki farklı "Diyet Programı" (Faktör A) ve üç farklı "Egzersiz Protokolü"nün (Faktör B), bireylerin "Vücut Yağ Oranı" ( $Y_1$ ) ve "Kardiyovasküler Kapasite" ( $Y_2$ ) ölçümleri üzerindeki birleşik etkisi incelenmektedir. Araştırmacı, her bir hücrede (kombinasyonda) eşit sayıda katılımcı bulunan tam dengeli bir İki Yönlü (Faktöriyel) MANOVA tasarımı uygulamıştır. Çalışmaya toplam 120 kişi katılmıştır.

Faktör A (Diyet)	Faktör B (Egzersiz)	Katılımcı Sayısı ( $n$ )
Diyet 1	Protokol 1	20
Diyet 1	Protokol 2	20
Diyet 1	Protokol 3	20
Diyet 2	Protokol 1	20
Diyet 2	Protokol 2	20
Diyet 2	Protokol 3	20

**Toplam (

N

) | | 120**

Buna göre, bu analizle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Analiz sonuçları yorumlanırken öncelikle Faktör A ve Faktör B'nin ana etkileri değerlendirilmeli, bu etkiler anlamlıysa etkileşim etkisine (

A \times B

) bakılmalıdır.

Etkileşim etkisinin (

A \times B

) anlamlılığını test etmek için kullanılan serbestlik derecesi (

df

) 2'dir.

Hata (grupiçi) kareler ve çarpımlar toplamı matrisinin (

E

) serbestlik derecesi 118'dir.

Bağımlı değişkenler (

Y_1

Y_2

) arasında korelasyonun çok düşük veya sıfır olduğu durumda, MANOVA kullanmak her değişken için ayrı ayrı ANOVA yapmaya göre testin gücünü artırır.

Wilks' Lambda (

\Lambda

) istatistiği 1'e yaklaştıkça, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken vektörü üzerindeki açıklayıcı gücü (etki büyüklüğü) artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Etkileşim etkisinin ( $A \times B$ ) anlamlılığını test etmek için kullanılan serbestlik derecesi ( $df$ ) 2'dir.

Cevap

Etkileşim etkisinin (

A \times B

) anlamlılığını test etmek için kullanılan serbestlik derecesi 2'dir.

Verilen senaryoda Faktör A'nın 2, Faktör B'nin 3 düzeyi bulunmaktadır. İki yönlü bir tasarımda etkileşim etkisinin serbestlik derecesi

(a-1)(b-1)

formülüyle hesaplanır ve bu durumda

(2-1) \times (3-1) = 2

sonucuna ulaşılır. Bu, MANOVA'daki hipotez matrisinin (H) serbestlik derecesini temsil eder.

Adım Adım Çözüm

Bağımsız değişkenlerin (faktörlerin) düzey sayılarını belirle.

Faktör A (Diyet) için

a = 2

; Faktör B (Egzersiz) için

b = 3

Serbestlik derecesi hesaplamaları faktörlerin düzey sayılarına dayanır.

Etkileşim etkisinin serbestlik derecesini (

df_{AB}

) hesapla.

df_{AB} = (a - 1) \times (b - 1) = (2 - 1) \times (3 - 1) = 1 \times 2 = 2

İki yönlü tasarımlarda etkileşim serbestlik derecesi, ana etki serbestlik derecelerinin çarpımıdır.

Analiz yorumlama hiyerarşisini kontrol et.

Önce etkileşim etkisi incelenir. Eğer etkileşim anlamlıysa, ana etkiler bu etkileşim ışığında yorumlanır (genellikle basit ana etkiler analizi yapılır).

Etkileşim etkisi, bir faktörün etkisinin diğer faktörün düzeyine göre değiştiğini gösterdiği için yorumlamada önceliklidir.

Hata serbestlik derecesini (

df_E

) doğrula.

df_E = N - ab = 120 - (2 \times 3) = 120 - 6 = 114

Toplam gözlem sayısından toplam grup (hücre) sayısının çıkarılmasıyla elde edilir.

Anahtar Kavram

İki Yönlü MANOVA'da Serbestlik Derecesi ve Yorumlama Sırası

ÖncekiSayfa 5 / 5

Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA)

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar