Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTanzimat Fermanı (1839)

Türk anayasal gelişmeleri sürecinde iktidarın sınırlandırılma biçimleri; hükümdarın yetkilerini bir başka güç odağıyla pazarlık ederek sınırlandırmayı kabul ettiği 'sözleşme' (pactum) modelleri ile hükümdarın kendi iradesiyle yetkilerini kısıtladığı 'tek taraflı işlemler' (ferman) arasında hukuki nitelik farkı gösterir. 1839 Tanzimat Fermanı'nın, anayasal niteliği ve 'hukukun üstünlüğü' ilkesine olan katkısı bakımından 1808 Sened-i İttifak'tan ayrıldığı temel hukuki nokta aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Padişahın, otoritesini herhangi bir siyasal grup veya tabaka ile paylaşmaksızın, kendi iradesiyle 'kanun gücünü' kendi üzerinde bir güç olarak tanıyarak tek taraflı bir öz-sınırlama (self-limitation) yapmasıCevap
  2. B
    Belgenin, hükümdarın mutlak otoritesine karşı yükselen yerel güçlerle (ayanlar) karşılıklı rıza ve taahhütlere dayalı, iktidarın bölüşülmesini öngören bir 'misak' niteliği taşıması
  3. C
    Yasama yetkisinin padişahtan alınarak seçilmiş bir parlamento ile paylaşıldığı, parlamenter monarşi düzenine hukuken geçişi sağlayan ilk yazılı anayasa olması
  4. D
    Dış devletlerin garantörlüğü altında, sadece gayrimüslim tebaanın haklarını güvence altına alarak devletin parçalanmasını önlemeyi amaçlayan bir 'imtiyaz' belgesi olması
  5. E
    Hakimlik teminatı ve mahkemelerin bağımsızlığı ilkelerini modern anlamda kurumsal bir yapıya kavuşturarak, padişahın yargılama üzerindeki etkisini kesin olarak sona erdirmesi

Cevap

Padişahın, egemenlik yetkilerini başka bir güçle paylaşmadan, kendi iradesiyle kanun gücünün üstünlüğünü kabul ederek tek taraflı bir öz-sınırlama (self-limitation) yapmasıdır.
Tanzimat Fermanı'nı önceki belgelerden ayıran temel fark, padişahın karşısında hukuki bir muhatap (ayanlar gibi) olmaksızın, kendi rızasıyla iktidarını 'kanun gücü' ile sınırlandırmasıdır. Bu durum hukuk devletine geçişin ilk aşaması olan 'hükümdarın kendi yetkilerini kanunla sınırlaması' (self-limitation) ilkesinin en net örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Belgelerin hukuki niteliğini analiz etme
1808 Sened-i İttifak bir 'sözleşme' (pactum) iken, 1839 Tanzimat Fermanı padişahın 'tek taraflı' (unilateral) irade beyanıdır.
Anayasal gelişimde iktidarın sınırlandırılma kaynağını tespit etmek için gereklidir.
2
İktidarın sınırlandırılma biçimini karşılaştırma
Sened-i İttifak'ta padişah yetkilerini yerel otoritelerle (ayanlar) pazarlık ederek sınırlarken, Tanzimat'ta kendi isteğiyle (ferman ile) kanun önünde sınırlamıştır.
Hukukun üstünlüğü ilkesinin 'öz-sınırlama' (self-limitation) yoluyla nasıl başladığını anlamak için gereklidir.
3
Hukukun üstünlüğü ilkesinin Tanzimat'taki yerini saptama
Tanzimat Fermanı ile padişah 'Biz dahi bu kanunlara muhalif hareket etmeyeceğiz' diyerek kanun gücünün kendi iradesinden üstün olduğunu resmen ilan etmiştir.
Tanzimat'ın Türk anayasa tarihindeki temel karakteristiğini belirlemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Öz-sınırlama ve Hukukun Üstünlüğü

Daha Fazla Pratik

Sened-i İttifak ile Tanzimat Fermanı'nı karşılaştıran 'hukuki işlem türü' (tek taraflı vs. iki taraflı) odaklı diğer soruları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Tanzimat Fermanı (1839)

Bu konudan daha fazla soru