Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTanzimat Fermanı (1839)

Türk anayasacılık hareketlerinin başlangıcında yer alan metinlerin hukuki nitelikleri, iktidarın sınırlandırılma biçimine ve bu sınırlamanın kaynağına göre farklılık arz eder. Tanzimat Fermanı, padişahın kendi mutlak otoritesini herhangi bir dış baskı veya toplumsal tabaka (Ayanlar gibi) ile müzakere etmeksizin, bizzat çıkardığı kanunlara uyma sözü vererek sınırladığı bir tek taraflı irade beyanıdır. Bu bilgiler doğrultusunda, 1839 Tanzimat Fermanı'nın hukuki mahiyeti ve Türk kamu hukuku tarihindeki konumu ile ilgili yapılabilecek aşağıdaki nitelemelerden hangisi en isabetlidir?

  1. A
    Egemenliğin kaynağını hükümdardan alıp millete devreden ve 'milli egemenlik' ilkesini Türk hukuk sistemine entegre eden ilk asli kurucu anayasal metindir.
  2. B
    Padişahın yetkilerini başka bir güç odağıyla pazarlık ederek paylaştığı, hukuki niteliği itibarıyla bir 'pactum' (sözleşme/misak) olan kurucu belgedir.
  3. Şekli anlamda (yapılış usulü ve normlar hiyerarşisindeki üstünlüğü bakımından) bir anayasa olmamakla birlikte, iktidarın kullanılmasını kurallara bağlaması ve temel hakları düzenlemesi nedeniyle 'maddi anlamda anayasal' bir belgedir.Cevap
  4. D
    Padişahın yasama, yürütme ve yargı yetkilerini birbirinden kesin olarak ayırarak modern 'kuvvetler ayrılığı' sistemini ve parlamenter monarşiyi kuran düzenlemedir.
  5. E
    Halkın seçtiği bir kurucu meclis tarafından hazırlanan ve toplumsal bir mutabakata dayanan 'asli kurucu iktidar' ürünü ilk demokratik anayasadır.

Cevap

Şekli anlamda bir anayasa niteliği taşımasa da, içeriği itibarıyla iktidarı sınırlaması ve temel hakları düzenlemesi sebebiyle maddi anlamda anayasal bir belgedir.
Tanzimat Fermanı, anayasa hukukunun temel konuları olan temel hak ve hürriyetlerin güvence altına alınması ve devlet iktidarının sınırlandırılması (hukukun üstünlüğü) konularını içerdiği için 'maddi anlamda' anayasal bir metindir. Ancak, kanunlardan daha üstün bir hiyerarşide, özel bir meclis/yöntemle yapılmadığı için 'şekli anlamda' bir anayasa değildir. Padişahın kendi otoritesini tek taraflı olarak sınırlaması (otolimitasyon) bu belgenin en karakteristik özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Belgenin ortaya çıkış biçimini (usulünü) analiz edin.
Tanzimat Fermanı, padişahın tek taraflı irade beyanıyla (ferman) ilan edilmiştir; özel bir yapılış usulüne veya üstünlüğe sahip değildir.
Bir belgenin 'şekli anlamda anayasa' olup olmadığını belirlemek için usul ve hiyerarşi incelenmelidir.
2
Belgenin içeriğini (konusunu) inceleyin.
Belge; can, mal ve namus güvenliği gibi temel hakları düzenlemekte ve padişahın mutlak yetkilerini kanun gücüyle sınırlandırmaktadır.
İktidarın yapısını ve temel hakları düzenleyen metinler 'maddi anlamda anayasa' konusuna girer.
3
Padişahın sınırlama yöntemini değerlendirin.
Sınırlama bir pazarlık sonucu değil, padişahın kendi rızasıyla gerçekleşmiştir (otolimitasyon).
Bu durum, belgenin 'pactum' (sözleşme) olan Sened-i İttifak'tan farkını ortaya koyar.

Anahtar Kavram

Maddi ve Şekli Anayasa Ayrımı (Substantive vs. Formal Constitution)
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Tanzimat Fermanı (1839)

Bu konudan daha fazla soru