Examkin

Soru

Zorluk: ZorTanzimat Fermanı (1839)

Bir anayasa hukuku akademisyeni, Osmanlı-Türk anayasacılık hareketlerini incelerken şu tespitte bulunmuştur:

'Bu hukuki metin, iktidarın karşısında yer alan güç odaklarıyla karşılıklı ödünlere dayalı olarak yapılmış bir sözleşme (pactum) niteliği taşımaz; monarkın tamamen kendi tek taraflı irade beyanıyla ortaya çıkmıştır. Şeklî anlamda yalnızca bir hükümdar lütfu gibi görünse de, maddi anlamda tebaanın can, mal, ırz ve namus güvenliğini devlet güvencesine alması ve en önemlisi monarkın bizzat kendi koyduğu kanunlara yine kendisinin de uyacağını taahhüt ederek iktidarını kendi isteğiyle sınırlandırması (otolimitasyon) yönüyle, Türk hukuk tarihinde hukukun üstünlüğü ilkesine geçişin ilk radikal adımı olarak kabul edilir.'

Buna göre, akademisyenin hukuki mahiyetini ve sonuçlarını analiz ettiği anayasal belge aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Sened-i İttifak (1808)
  2. B
    Kanun-i Esasi (1876)
  3. Tanzimat Fermanı (1839)Cevap
  4. D
    Islahat Fermanı (1856)
  5. E
    1909 Anayasa Değişiklikleri

Cevap

Doğru cevap, padişahın tek taraflı iradesiyle ortaya çıkan ve kanunlara uyma taahhüdüyle otolimitasyon kavramını hukukumuza sokan Tanzimat Fermanı'dır.
Tanzimat Fermanı (1839), hukuki şekli itibarıyla padişahın tek taraflı irade beyanı (ferman) olmasına karşın; içerdiği tebaa hakları güvencesi ve padişahın vazedilecek kanunlara bizzat kendisinin de uyacağına dair yemini nedeniyle iktidarın kendi kendini sınırlaması (otolimitasyon) ilkesinin ve hukuk devleti anlayışının Türk tarihindeki ilk somut adımıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki 'sözleşme (pactum) niteliği taşımaz, tek taraflı irade beyanıdır' ifadesini analiz et.
Belgenin iki tarafın masaya oturduğu Sened-i İttifak gibi bir misak olmadığı, ferman niteliğinde olduğu tespit edilir.
Hukuki metnin şekli kaynağını belirlemek ve sözleşme temelli belgeleri elemek için.
2
Metgedeki 'can, mal, ırz güvenliği' ve 'monarkın kendi koyduğu kanunlara uyacağı taahhüdü (otolimitasyon)' kavramlarını eşleştir.
Bu özelliklerin, padişahın mutlak yetkilerini kanun gücüyle kendi kendine sınırlandırdığı 1839 tarihli belgeye ait olduğu görülür.
Belgenin maddi anlamda bir anayasa gibi işlev görerek hukukun üstünlüğünü başlatan özgün niteliğini tespit etmek için.
3
Diğer ferman ve anayasalarla karşılaştırarak eleme yap.
Islahat Fermanı'nın daha çok azınlık haklarına odaklandığı, Kanun-i Esasi'nin ise doğrudan şekli bir anayasa olduğu anlaşılarak doğru cevaba ulaşılır.
Benzer anayasal belgeler arasındaki ince nüansları (ferman vs. anayasa) kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Tanzimat Fermanı'nın tek taraflı işlem (ferman) olmasına rağmen padişahın yetkilerini kendi iradesiyle sınırlandırması (otolimitasyon) ve hukukun üstünlüğü ilkesini getirmesi.
Bu soruyu puanla

Konular

Tanzimat Fermanı (1839)

Bu konudan daha fazla soru