Examkin

Soru

Zorluk: Çok zor12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve Milli Güvenlik Konseyi Dönemi

12 Eylül 1980 askeri müdahalesinden sonra siyasal hayatın yeniden inşası sürecinde, 1983 genel seçimlerine giden yolda Milli Güvenlik Konseyi’nin (MGK) kullandığı 'veto yetkisi' en kritik denetim araçlarından biri olmuştur. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu ve ilgili MGK kararları uyarınca uygulanan bu denetim mekanizmasının mahiyeti ve 1983 seçimleri üzerindeki belirleyici etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. MGK’nın siyasi partilerin kurucu üyeleri üzerindeki veto yetkisi mutlak ve gerekçesiz olup; bu yetki sonucunda asgari kurucu sayısını tamamlayamayan partilerin seçime katılımı hukuken engellenmiştir.Cevap
  2. B
    Veto edilen kurucu üyelerin yerine yeni isim önerilmesi kanunen yasaklanmış, bu durum kurucu listesinde tek bir veto alan partinin dahi doğrudan feshedilmesi sonucunu doğurmuştur.
  3. C
    Veto yetkisi sadece eski siyasi parti liderlerini kapsamış, yeni siyasetçilerin kurucu olabilmesi için Danışma Meclisi bünyesindeki Siyasi İşler Komisyonu’nun onayı esas alınmıştır.
  4. D
    Kurucu üyelerin veto edilmesi süreci, 1982 Anayasası uyarınca Danıştay denetimine tabi tutulmuş ve MGK’nın gerekçesiz vetoları idari yargı kararıyla iptal edilmiştir.
  5. E
    1983 seçimlerine katılan partiler, kurucu listelerini MGK Sekreteryası tarafından hazırlanan 'milli güvenlik soruşturmasından' geçirmek ve üyelerin yarısını emekli askerlerden seçmek zorunda bırakılmıştır.

Cevap

Milli Güvenlik Konseyi'nin kurucu üyeler üzerindeki mutlak ve gerekçesiz veto yetkisinin, asgari kurucu sayısına ulaşılamaması yoluyla partilerin seçime girmesini engellemesi.
Doğru seçenek olan ifade, 1983 seçimleri öncesindeki 'kontrollü demokrasi' pratiğini en isabetli şekilde açıklar. MGK, 2820 sayılı Kanun ile kendine tanıdığı veto yetkisini kullanarak, eski siyasi kadrolarla ilişkili gördüğü SODEP ve Büyük Türkiye Partisi gibi yapıların kurucu listelerini eritmiş; bu partilerin yasal asgari üye sayısına ulaşarak seçime girmesini engellemiştir. Bu yetki kesin ve yargı denetimi dışındadır.

Adım Adım Çözüm

1
1980 müdahalesi sonrası tüm siyasi partilerin 1981'de feshedildiğini ve 1983'te yeni partilerin kurulması sürecini analiz et.
Sıfırdan bir parti sistemi kurulmaya çalışıldığı anlaşılır.
Geçiş dönemi hukukunun eski siyasi aktörleri dışlama amacını belirlemek gerekir.
2
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu ve MGK'nın geçiş dönemi kararlarındaki 'veto' mekanizmasını incele.
MGK'nın (Beşli Konsey), partilerin kurucu listelerindeki isimleri hiçbir gerekçe göstermeksizin reddetme yetkisine sahip olduğu görülür.
Veto yetkisinin hukuki dayanağını ve sınırlarını anlamak sorunun çözüm anahtarıdır.
3
Veto edilen üyelerin yerine yeni isimlerin bildirilmesi ve yasal asgari sayı olan 30 kurucu üye şartını değerlendir.
MGK, istemediği partileri kurucu üyelerini sürekli veto ederek 30 kişilik sayıya ulaşmalarını engellemiş ve böylece seçim dışı bırakmıştır.
1983 seçimlerine neden sadece üç partinin (ANAP, MDP, HP) katılabildiğinin teknik nedenini ortaya koyar.

Anahtar Kavram

1983 Siyasal Geçiş Sürecinde Kontrollü Demokrasi ve MGK'nın Veto Denetimi
Bu soruyu puanla

Konular

12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve Milli Güvenlik Konseyi Dönemi

Bu konudan daha fazla soru