II. Meşrutiyet döneminde parlamenter sistemin doğasına uygun olarak devlet başkanının yasama organı üzerindeki tahakkümü kırılmak istenmiş, bu doğrultuda padişahın yasama sürecine müdahalesi ve meclisin varlığına son verme yetkileri katı kurallara bağlanmıştır. Buna göre, 1909 Anayasa Değişiklikleri çerçevesinde Heyet-i Vükela ile Meclis-i Mebusan arasında aşılmaz bir siyasi kriz doğduğunda, padişahın Meclis-i Mebusan'ı feshedebilmesi anayasal olarak aşağıdaki şartlardan hangisine bağlanmıştır?
- Fesih kararının yürürlüğe girebilmesi için Meclis-i Ayan'ın bu işleme muvafakat (onay) vermesineCevap
- BFesih yetkisinin anayasadan tamamen çıkarılarak meclisin görev süresi dolana kadar feshedilememesi kuralının getirilmesine
- CKrizin çözümü için padişahın fesih kararından önce zorunlu olarak doğrudan halkoylamasına (referanduma) başvurmasına
- DFesih işleminin herhangi bir kurumun onayına tabi olmaksızın, doğrudan doğruya padişahın mutlak takdir yetkisiyle gerçekleştirilmesine
- EHükûmetin fesih talebinin, Meclis-i Mebusan Genel Kurulunda üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabul edilmesine
Cevap
Padişahın meclisi feshedebilmesinin Meclis-i Ayan'ın bu karara muvafakat (onay) vermesi şartına bağlanması.
1909 yılında yapılan anayasa değişikliklerinin temel amacı padişahın yasama organı üzerindeki mutlak otoritesini kırarak parlamenter sistemi güçlendirmekti. 1876'nın ilk halinde padişah, Meclis-i Mebusan'ı istediği an gerekçesiz feshedebilirken, 1909 değişikliği ile bu durum katı bir kurala bağlanmıştır. Buna göre, hükûmet ile Mebusan Meclisi arasında kriz çıktığında, padişahın meclisi feshedebilmesi ancak ve ancak Meclis-i Ayan'ın (Senato'nun) bu fesih kararına muvafakat (onay) vermesi şartıyla mümkün kılınmıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
1909 Anayasa Değişikliklerinde Padişahın Fesih Yetkisinin Sınırlandırılması