Examkin

Soru

Zorluk: ZorTanzimat Fermanı (1839)

Tanzimat Fermanı (1839) ile Padişah Abdülmecid; "bundan böyle eski usullerin tamamıyla terk olunacağını" ve "vazolunacak kanunlara bizzat kendisinin de uymayı taahhüt ettiğini" açıklamıştır. Bu metnin iktidarın sınırlandırılma biçimi ve hukuki dayanağı açısından Sened-i İttifak (1808) ile karşılaştırılmasına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Tanzimat Fermanı, hükümdarın yetkilerini başka bir güçle pazarlık ederek sınırladığı bir sözleşme (pactum) değil; kendi mutlak iradesiyle yetkilerini hukuka tabi kıldığı tek taraflı bir 'otolimitasyon' belgesidir.Cevap
  2. B
    Tanzimat Fermanı, Sened-i İttifak'tan farklı olarak hükümdar ile yerel güç odakları (Ayanlar) arasında karşılıklı rızaya dayanan iki taraflı bir sözleşme niteliği taşır.
  3. C
    Tanzimat Fermanı, Türk hukuk tarihinde egemenliğin kaynağını padişahtan alıp millete devreden ve bu yönüyle halkın katılımıyla hazırlanan ilk anayasal metindir.
  4. D
    Tanzimat Fermanı, asli kurucu iktidar tarafından hazırlanan ve devletin temel organlarını düzenleyen kazuistik nitelikteki ilk modern Türk anayasasıdır.
  5. E
    Tanzimat Fermanı, sadece gayrimüslim tebaaya yeni haklar tanıyan ve yabancı devletlerin baskısı sonucunda imzalanan bir uluslararası antlaşma hükmündedir.

Cevap

Tanzimat Fermanı, hükümdarın yetkilerini başka bir güçle pazarlık ederek sınırladığı bir sözleşme (pactum) değil; kendi mutlak iradesiyle yetkilerini hukuka tabi kıldığı tek taraflı bir 'otolimitasyon' belgesidir.
Tanzimat Fermanı, Türk anayasal tarihindeki en belirgin 'otolimitasyon' örneğidir. Hükümdar, karşısında pazarlık yapacağı hiçbir hukuki veya siyasi güç odağı bulunmaksızın, tamamen kendi isteği ve iradesiyle (ferman yoluyla) hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve kendi yetkilerini sınırlamıştır. Bu durum, 1808 Sened-i İttifak'ın 'pactum' (sözleşme/misak) niteliğindeki ikili yapısından temelden farklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Hukuki nitelik analizi yapılması
Tanzimat Fermanı bir 'padişah buyruğu' yani ferman niteliğindedir.
Metnin bir tarafın (padişahın) tek taraflı iradesiyle mi yoksa karşılıklı bir pazarlıkla mı ortaya çıktığını belirlemek gerekir.
2
Otolimitasyon kavramının uygulanması
Padişahın 'vazolunacak kanunlara bizzat kendisinin de uyması', iktidarın kendi kendini sınırlamasıdır.
Hukukun üstünlüğü ilkesine geçişte, mutlak monarkın kendi yetkilerini gönüllü olarak daraltması 'otolimitasyon' (öz sınırlama) olarak adlandırılır.
3
Sened-i İttifak ile karşılaştırma
Sened-i İttifak bir sözleşme (pactum) iken Tanzimat Fermanı tek taraflı bir irade (ferman) beyanıdır.
Sened-i İttifak'ta padişah Ayanlarla masaya oturmuştur, ancak Tanzimat'ta halkın veya başka bir gücün imzası/katılımı yoktur.

Anahtar Kavram

İktidarın Sınırlanma Biçimleri: Otolimitasyon (Tek Taraflı) ve Pactum (Sözleşme)

Daha Fazla Pratik

Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı arasındaki 'kaynak ve irade' farklarını bir tablo üzerinden karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 40s
Bu soruyu puanla

Konular

Tanzimat Fermanı (1839)

Bu konudan daha fazla soru