Examkin

Temel Hak ve Hürriyetler

206 soru

Soru 201Soru →

Siyasi partilerin mali şeffaflığını sağlamak ve harcamaların anayasal sınırlara uygunluğunu denetlemek amacıyla 1982 Anayasası'nda özel bir denetim mekanizması öngörülmüştür. Buna göre, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denetim yetkisi Anayasa Mahkemesi’ne aittir ve mahkeme bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardım sağlar.

Cevap

Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır ve mahkeme bu süreçte Sayıştay'dan yardım alır.
1982 Anayasası'nın 69. maddesi uyarınca, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır. Anayasa Mahkemesi, bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardım alır ve verdiği kararlar kesindir.

Adım Adım Çözüm

1
Siyasi partilerin anayasal statüsünü belirle.
Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır ve faaliyetleri anayasal denetime tabidir.
Anayasa'nın 68. ve 69. maddeleri partilerin rejimini belirler.
2
Mali denetimden sorumlu ana organı tespit et.
Anayasa Mahkemesi (AYM) bu konuda yetkili kılınmıştır.
Siyasi partilerin denetimi yargısal nitelikte bir koruma gerektirir.
3
AYM'nin denetim sırasında aldığı teknik desteği incele.
AYM bu denetimi yaparken Sayıştay'ın imkanlarından yararlanır.
Mali verilerin incelenmesi uzmanlık gerektiren bir süreçtir.

Anahtar Kavram

Siyasi Partilerin Mali Denetimi

İpuçları

1
Siyasi partilerin denetimi en yüksek yargı organı tarafından gerçekleştirilir.

Daha Fazla Pratik

Siyasi partilerin temelli kapatılma nedenlerini ve bu davanın kim tarafından açıldığını tekrar ediniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 202Soru →

19821982 Anayasası’nın 6565. maddesine göre; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." Bu hüküm uyarınca devletin mali kaynak yetersizliğini ileri sürerek kapsamını daraltabileceği veya erteleyebileceği haklar "isteme hakları" (pozitif statü) niteliğindedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin mali kaynak kısıtlılığını gerekçe göstererek anayasal ödevini tam olarak yerine getirmekten kaçınabileceği bir sosyal hak düzenlemesidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurması

Cevap

Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurması
Sosyal güvenlik hakkı, 1982 Anayasası’nın sosyal ve ekonomik haklar bölümünde yer alan tipik bir pozitif statü hakkıdır. Devletin bu hakkı sağlamak için gerekli teşkilatı kurması mali bir yükümlülük gerektirdiğinden, 65. maddedeki mali kaynakların yeterliliği sınırı bu hak için doğrudan geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
19821982 Anayasası 6565. madde kapsamını analiz etme
Bu madde, devletin sadece 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (pozitif statü/isteme hakları) bölümündeki görevlerini mali kaynaklarla sınırlar.
Negatif statü hakları (müdahale etmeme ödevleri) mali kaynak yetersizliği gerekçesiyle ihlal edilemez.
2
Seçeneklerdeki hakların Jellinek tasnifine göre sınıflandırılması
Konut dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği ve inanç hürriyeti negatif statü haklarıdır. Sosyal güvenlik ise pozitif statü hakkıdır.
Sosyal güvenlik, devletin aktif bir hizmet sunmasını ve harcama yapmasını gerektiren bir isteme hakkıdır.
3
Eğitim hakkındaki özel durumu değerlendirme
Eğitim hakkının 'mahrum bırakılmama' yönü negatif bir ödevdir, ancak 'eğitim imkanı sağlama' yönü pozitif ödevdir.
Soruda anayasal ödevin yerine getirilmesinden kaçınılabilecek durum sorulduğu için saf pozitif statü hakkı olan sosyal güvenlik ön plana çıkar.

Anahtar Kavram

Sosyal Hakların Mali Kaynak Sınırı (6565. Madde)

Daha Fazla Pratik

Sosyal devlet ilkesinin araçları ile hukuk devleti ilkesinin güvenceleri arasındaki farkları inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 203Soru →

19821982 Anayasası’nın 2323. maddesinde düzenlenen "Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti"nin anayasal sınırlandırılma rejimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak amacıyla hem yerleşme hürriyeti hem de seyahat hürriyeti kanunla kısıtlanabilir.

Cevap

Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak gerekçesi sadece yerleşme hürriyeti için geçerli olup seyahat hürriyetini kapsamaz.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır; çünkü 'sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak' gerekçesi Anayasa'nın 2323. maddesinde sadece yerleşme hürriyeti için bir sınırlama sebebi olarak sayılmıştır. Seyahat hürriyeti ise sadece suç işlenmesini önlemek ve suç soruşturma/kovuşturması amacıyla sınırlanabilmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 2323. maddesindeki yerleşme hürriyeti sınırlama sebeplerini inceleyin.
Yerleşme hürriyeti; suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak amaçlarıyla sınırlanabilir.
Yerleşme hürriyetinin özel sınırlama sebepleri seyahat hürriyetinden daha geniştir.
2
Seyahat hürriyeti sınırlama sebeplerini inceleyin.
Seyahat hürriyeti; sadece suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amacıyla sınırlanabilir.
Seyahat hürriyeti için 'sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak' gibi bir gerekçe Anayasa'da yer almaz.
3
Seçenekleri karşılaştırarak yanlış ifadeyi belirleyin.
Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak amacının her iki hak için de ortak olduğu iddiası Anayasa'nın lafzına aykırıdır.
Hürriyetlerin sınırlandırılması rejiminde amaç-araç dengesi ve anayasal katalogdaki farklar esastır.

Anahtar Kavram

Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti Sınırlama Sebeplerinin Farklılığı
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 204Soru →

1982 Anayasası’nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; "Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmaksızın bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz." hükmündeki düzenleme usulü ve istisnaların kapsamı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vücut bütünlüğüne müdahale için tıbbi zorunluluk veya kanun yeterli bir hukuki dayanak teşkil edebilirken; bilimsel ve tıbbi deneyler için anayasal olarak yalnızca kişinin rızası bir istisna olarak öngörülmüştür.

Cevap

Vücut bütünlüğüne müdahale için tıbbi zorunluluk veya kanun yeterli bir dayanakken, bilimsel ve tıbbi deneyler için anayasal düzeyde öngörülen tek istisna kişinin rızasıdır.
Anayasa'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan noktalı virgül, hükmü iki farklı koruma alanına bölmektedir. İlk alan olan 'vücut bütünlüğü' için tıbbi zorunluluk ve kanun istisna olarak kabul edilmişken; ikinci alan olan 'bilimsel ve tıbbi deneyler' için sadece kişinin rızası istisna olarak sayılmıştır. Bu nedenle vücut bütünlüğüne kanunla müdahale edilebilirken, rıza olmadan deney yapılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasındaki cümle yapısını inceleyin.
Cümlenin noktalı virgül (;) ile iki ana bölüme ayrıldığı tespit edilir.
Noktalı virgül, birbiriyle ilişkili ancak farklı hükümler içeren cümle yapılarını ayırmak için kullanılır.
2
İlk bölümdeki (vücut bütünlüğü) istisnaları analiz edin.
İstisnalar: 'Tıbbi zorunluluklar' ve 'kanunda yazılı haller' olarak belirlenir.
Bu iki durum mevcutsa kişinin vücut bütünlüğüne rızası dışında da müdahale edilebilir.
3
İkinci bölümdeki (bilimsel ve tıbbi deneyler) istisnayı analiz edin.
İstisna: Yalnızca 'rıza' olarak belirlenir.
Metinde bu bölüm için tıbbi zorunluluk veya kanun gibi ek bir istisna öngörülmemiştir.

Anahtar Kavram

Anayasa Madde 17/2: Vücut Bütünlüğü ve Deney Yasağı Ayrımı
Soru 205Soru →

1982 Anayasası’nın "Siyasi Haklar ve Ödevler" bölümünde yer alan düzenlemeler ve siyasi partilere ilişkin anayasal esaslar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sendika kurma hakkı ve grev hakkı, vatandaşların devlet yönetimine katılımını sağlayan aktif statü (siyasi) haklar arasında yer alır.

Cevap

Sendika kurma ve grev haklarının siyasi haklar (aktif statü hakları) arasında yer aldığını belirten ifade yanlıştır; çünkü bu haklar sosyal ve ekonomik haklar kategorisindedir.
Siyasi haklar ve ödevler (aktif statü hakları), bireyin devlet yönetimine ve siyasal hayata katılımını sağlayan haklardır (Örn: Seçme-seçilme, vatandaşlık, parti kurma, dilekçe hakkı). Ancak sendika kurma hakkı (Madde 51) ile grev ve lokavt hakkı (Madde 54), Anayasa'nın üçüncü bölümünde 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' başlığı altında düzenlenmiştir. Dolayısıyla bu hakların siyasi haklar kategorisinde değerlendirilmesi hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Hakların anayasal tasnifini analiz et.
1982 Anayasası hakları; Kişi Hakları (Negatif), Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif) ve Siyasi Haklar (Aktif) olarak üç gruba ayırır.
Siyasi haklar ile sosyal haklar arasındaki kategorik farkı belirlemek için bu tasnif gereklidir.
2
Seçeneklerdeki hakları bölümleriyle eşleştir.
Seçme-seçilme, parti kurma ve vatandaşlık siyasi haklar bölümünde; sendika ve grev ise sosyal ve ekonomik haklar bölümünde yer almaktadır.
Soruda istenen yanlış eşleştirmeyi bulmak için her bir hakkın anayasal dayanağı kontrol edilmelidir.
3
Siyasi partilere ilişkin özel düzenlemeleri (denetim ve kapatma) doğrula.
Mali denetimin Anayasa Mahkemesi (Sayıştay yardımıyla) tarafından yapıldığı ve kapatılan partinin başka adla kurulamayacağı bilgileri anayasal metinle uyumludur.
Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit ederek yanlış seçeneği kesinleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Siyasi Hakların Tasnifi ve Seçim İlkeleri

Alternatif Yöntem

Hakları gruplandırırken 'devletten ne bekleniyor?' sorusunu sorun. Eğer bir hizmet veya koruma (sendika, güvenlik, eğitim) isteniyorsa sosyal haktır; eğer yönetime dahil olma (oy verme, aday olma, parti kurma) söz konusuysa siyasi haktır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 206Soru →

19821982 Anayasası’nın 6565. maddesinde yer alan; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." hükmü, devletin pozitif edim yükümlülüğü altında olduğu hakların sınırını belirleyen temel bir kuraldır. Bu kural uyarınca, devlet sosyal bir hizmeti yerine getirirken mali imkanlarının kısıtlılığını hukuki bir gerekçe olarak ileri sürebilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen anayasal hak ve ödevlerden hangisi, 19821982 Anayasası’nın sistematiği ve 6565. madde hükmü çerçevesinde devletin "mali kaynak yetersizliğini" ileri sürerek kısıtlayabileceği veya yerine getirmekten kaçınabileceği bir hak kategorisinde yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına dokunulmaması ile bu hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı

Cevap

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, devletin mali kaynak yetersizliğini gerekçe göstererek kısıtlayabileceği bir kategori olan 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' arasında yer almaz; bu hak bir 'Kişi Hak ve Ödevi'dir.
Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, 19821982 Anayasası'nın 2020. maddesinde 'Kişi Hak ve Ödevleri' (Negatif Statü Hakları) başlığı altında düzenlenmiştir. Bu haklar, bireyin devlet müdahalesinden uzak tutulduğu dokunulmaz bir alanı temsil eder. Devletin bu hakka saygı göstermesi mali bir harcama gerektirmediğinden, Anayasa’nın 6565. maddesindeki 'mali kaynakların yeterliliği' ölçütü bu hak için bir kısıtlama gerekçesi olamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 6565. maddesinin hukuki kapsamını belirlemek.
Mali kaynak yeterliliği sınırı sadece devletin pozitif hizmet sunmakla yükümlü olduğu 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (Pozitif Statü Hakları) için geçerlidir.
Negatif statü hakları (Kişi hakları) devletin karışmama ödevini yansıttığından bütçesel bir yük getirmez ve bu madde kapsamı dışındadır.
2
Seçeneklerdeki hakların anayasal kategorilerini (bölümlerini) tasnif etmek.
Ailenin korunması (4141. md), Eğitim hakkı (4242. md) ve Sosyal güvenlik (6060. md) 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' bölümünde; Özel hayatın gizliliği (2020. md) ise 'Kişi Hak ve Ödevleri' bölümündedir.
Anayasa koyucu, hakların niteliğine göre onları farklı bölümlerde toplamıştır ve 6565. madde sadece üçüncü bölümdeki hakları etkiler.
3
Ailenin korunması ile aile hayatına saygı arasındaki kavramsal farkı analiz etmek.
Ailenin korunması (4141. md) devletten kreş, sosyal yardım gibi hizmetler istemeyi; aile hayatına saygı (2020. md) ise devletin özel alana müdahale etmemesini ifade eder.
Adayların sıklıkla karıştırdığı bu iki hak, farklı statü kategorilerinde yer aldıkları için farklı sınırlama rejimlerine tabidir.

Anahtar Kavram

Sosyal ve Ekonomik Hakların Mali Sınırı (Madde 65) ve Hakların Sınıflandırılması
ÖncekiSayfa 11 / 11
Temel Hak ve Hürriyetler Alıştırma Soruları — KPSS Kamu Yönetimi — Sayfa 11 | Examkin