Türkiye'de Kentleşme Süreci ve Politikaları

Afet risklerine karşı dirençli kentler oluşturmak amacıyla yürürlüğe konulan **$6306$ sayılı Kanun** kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm projelerinin birincil amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1950$’li yıllardan itibaren ivme kazanan hızlı kentleşme sürecinde, konut talebinin yasal arz mekanizmalarıyla karşılanamaması sonucunda ortaya çıkan yapılaşma türleri mevzuatta farklı kavramlarla tanımlanmıştır. Bu süreçte barınma sorununa bir çözüm üretmek amacıyla $1966$ yılında yürürlüğe giren $775$ sayılı Gecekondu Kanunu, belirli kriterleri taşıyan yapıları "gecekondu" olarak tanımlamıştır.

Buna göre; bir kişinin mülkiyeti kendisine ait olan bir taşınmaz üzerinde, yetkili idareden yapı ruhsatı almadan veya ruhsata aykırı olarak inşa ettiği yapı, kentleşme hukuku terminolojisinde aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Türkiye'de kentsel dönüşümün temel yasal çerçevesini oluşturan mevzuatta $2023$ yılının son çeyreğinde yapılan kapsamlı düzenlemeler, kentsel dönüşüm uygulamalarının mekansal sınırlarını ve idari yetki paylaşımını yeniden yapılandırmıştır.

Buna göre, söz konusu yasal değişiklikler ışığında "Rezerv Yapı Alanı" ilanı ve bu alanlardaki mülkiyet haklarının kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuksal açıdan doğrudur?

Türkiye'de imar afları, genellikle ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıların yasal statüye kavuşturulması amacıyla çıkarılmaktadır. Bu uygulamaların kentsel mekanın yönetimi ve kamu yararı açısından doğurduğu sonuçlar değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi imar aflarının kent planlama disiplini üzerindeki en temel olumsuz etkisi olarak kabul edilebilir?

Türkiye'de hızlı kentleşme sürecinin yarattığı konut sorununa hukuki bir çözüm üretmek amacıyla 1966 yılında yürürlüğe giren 775 sayılı Gecekondu Kanunu, yapıları mülkiyet ilişkisine ve arazi statüsüne göre sınıflandırmaktadır. Bu kanuna göre bir yapının "gecekondu" olarak nitelendirilebilmesi için yapının inşa edildiği arazinin mülkiyet durumu belirleyici bir unsurdur.

Bu bilgiler ışığında, aşağıdakilerden hangisi 775 sayılı Kanun kapsamında yasal olarak bir "gecekondu" örneğidir?

Türkiye'de $1950$'li yıllardan itibaren ivme kazanan iç göç hareketleri, sadece kentlerin değil, göç veren kırsal bölgelerin de demografik yapısını köklü bir şekilde değiştirmiştir. Göçün "seçici" bir nitelik taşıması, belirli yaş ve cinsiyet gruplarının hareketliliğini ön plana çıkarmıştır. Bu seçicilik dikkate alındığında, yoğun göç veren bir kırsal yerleşim biriminde demografik açıdan aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Türkiye'de 2003 yılında 4966 sayılı Kanun ile başlayan ve 2004 yılında Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü'nün yetkilerinin devredilmesiyle pekişen süreçte, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) finansal yapısında köklü bir değişim yaşanmıştır. Bu dönemde benimsenen ve TOKİ’nin mülkiyetindeki değerli arazileri özel sektörle iş birliği içinde değerlendirerek elde ettiği kârı dar gelirli grupların konut projelerine sübvansiyon olarak aktarmasını sağlayan temel finansman yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

$6306$ sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm sürecinde, uygulamaların hızlandırılması ve afet riskine karşı dirençli yapı stokunun oluşturulması amacıyla $2023$ yılında yapılan yasal düzenlemelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de $1980$ sonrası benimsenen neoliberal politikalar çerçevesinde kentsel mekanın bir meta olarak kentsel ranta açılması ve piyasa dinamikleriyle uyumlu konut üretimi hedeflenmiştir. Bu sürecin en önemli kurumsal aktörlerinden biri olarak, konut finansmanı ve üretimini organize etmek amacıyla $1984$ yılında kurulan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1980$ sonrasında benimsenen neoliberal politikalar, kentsel mekanı kamu hizmeti odaklı bir yapıdan çıkararak sermaye birikim sürecinin ana unsurlarından biri olan rant alanına dönüştürmüştür. Bu süreçte, $1980$'li yıllarda çıkarılan imar affı yasalarının (özellikle $2981$ sayılı Kanun) önceki dönemlerdeki barınma odaklı aflardan en belirgin farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de $1923$ ile $1950$ yılları arasındaki dönemde kentleşme hızı oldukça düşük seyretmiş ve kent nüfusu toplam nüfusun yaklaşık $\%25$’ini aşmamıştır. Bu dönemdeki sınırlı kentleşme hareketinin en temel dinamiği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de periyodik aralıklarla yürürlüğe giren imar afları, imar planlarının öngördüğü kentsel dokunun dışına çıkan yapıları yasal statüye kavuşturmaktadır. Bu uygulamaların, yerel yönetimlerin kentsel hizmet sunma kapasitesi ve planlama disiplini üzerindeki en temel yapısal olumsuz sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1950$ sonrasında ivme kazanan ve $1980$ sonrası dönemde neoliberal dinamiklerle yeni bir boyut kazanan iç göç hareketleri, sadece kentleri değil, göç veren bölgeleri de derin bir demografik dönüşüme uğratmıştır. Bu süreçte kırsal alanlardan kente yönelen nüfusun seçiciliği (yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi) dikkate alındığında; göç veren bölgelerde ortaya çıkan demografik yapı ile kamu yönetimi hizmet sunum ilkeleri arasındaki en temel çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1980$ sonrası neoliberal kentleşme süreci, kentsel mekanın piyasa mekanizmalarıyla yeniden yapılandırıldığı ve kentsel rantın sermaye birikim sürecine dahil edildiği bir dönemi ifade eder. Bu süreçte, $1984$ yılında hayata geçirilen kurumsal ve yasal düzenlemelerin temel işleviyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye’de $1980$ sonrası dönemde kentsel mekanın üretim ve bölüşüm süreçlerinde yaşanan köklü dönüşüm, neoliberal politikaların mekansal bir yansıması olarak değerlendirilmektedir. Özellikle $1984$ yılında hayata geçirilen yasal ve kurumsal reformların (Büyükşehir belediyelerinin kurulması, TOKİ'nin tesisi ve kapsamlı imar afları) kentsel rantın niteliği üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, bu sürecin işleyişine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de imar afları, şehircilik ilkeleri ve planlama esasları açısından "kazanılmış hak" ve "kamu yararı" dengesini sarsan uygulamalar olarak değerlendirilmektedir. Özellikle imar planlarında sosyal ve teknik altyapı alanı (yol, yeşil alan, okul, sağlık ocağı vb.) olarak ayrılmış yerlerdeki yapıların çeşitli yasal düzenlemelerle mevcudiyetlerini sürdürmelerine imkan tanınması, planlama süreci açısından ciddi bir engel teşkil etmektedir.

Bu durumun kentsel planlama ve kent yönetimi üzerindeki en temel olumsuz etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1980$ sonrası neoliberal politikalar, kentsel mekanın kamu yararından ziyade sermaye birikimi ve "kentsel rant" odaklı bir meta olarak görülmesine yol açmıştır. Bu süreçte, $1984$ yılında çıkarılan $2981$ sayılı İmar Affı Kanunu ile gecekonduların yasallaşması ve çok katlı binalara dönüşmesi teşvik edilmiştir. Gecekonduların yerini alan, apartmanlaşma ile gecekondu özelliklerini bir arada taşıyan bu yapılaşma türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1950$'li yıllardan itibaren Marshall Yardımları'nın etkisiyle tarımda makineleşmenin (traktör kullanımı) hızlanması ve kırsal yapının çözülmesi, büyük bir kentleşme dalgasını beraberinde getirmiştir. Göçü tetikleyen faktörler; kırsal kaynaklı zorlayıcı (itici), kentsel kaynaklı özendirici (çekici) ve göçün gerçekleşmesini kolaylaştırıcı (iletici) nedenler olarak kategorize edilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $1950$ sonrası hızlı kentleşme sürecinde göçü başlatan kırsal kaynaklı 'itici nedenler' arasında gösterilemez?

Türkiye'de $1930$ yılında kabul edilen $1580$ sayılı Belediye Kanunu ve $1933$ yılında yürürlüğe giren $2290$ sayılı Belediye Yapı ve Yollar Kanunu'nun getirdiği düzenlemeler ile Erken Cumhuriyet Dönemi ($1923$-$1950$) uygulamaları birlikte değerlendirildiğinde; bu dönemdeki kentleşme sürecinin temel karakteristiği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de konut yetersizliği nedeniyle kamu arazileri veya özel mülkiyete ait alanlar üzerinde denetimsiz biçimde yükselen yapılar, $1966$ yılında yürürlüğe giren $775$ sayılı Gecekondu Kanunu ile disiplin altına alınmaya çalışılmıştır. Bu kanun metninde yer alan tanıma dayalı olarak, bir yapının 'gecekondu' statüsünde değerlendirilmesinde aşağıdaki unsurlardan hangisi 'mülkiyet hukuku' açısından ayırt edici bir kriterdir?