Değişme ile İlgili Kavramlar (İlerleme, Gelişme, Evrim, Büyüme)

Toplumun tarihsel süreç içerisinde, herhangi bir dış müdahale olmaksızın, yavaş yavaş ve kendiliğinden basitten karmaşığa doğru yapısal bir farklılaşma geçirmesi süreci aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Toplumsal değişme kavramları içerisinde yer alan; değişimin belirli bir toplumsal değer sistemine göre "daha iyiye", "daha mükemmele" veya "daha arzulanan" bir aşamaya doğru gerçekleştiğini varsayan, bu yönüyle bünyesinde etik bir tercih ve öznel bir değer yargısı barındıran kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreçlerini analiz eden bir araştırmacı; bir ülkede nüfusun artmasını, kişi başına düşen enerji tüketiminin yükselmesini ve sanayi üretim kapasitesinin hacimsel olarak genişlemesini tespit etmiştir. Ancak araştırmacı, bu süreçte toplumsal kurumlarda yeni uzmanlaşma alanlarının ortaya çıkmadığını, bürokratik yapının rasyonelleşmediğini ve bireysel haklar bağlamında niteliksel bir dönüşüm yaşanmadığını da gözlemlemiştir. Bu araştırmacının tespitleri doğrultusunda, söz konusu toplumda gerçekleşen değişim türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir toplumda gerçekleşen sayısal artışların (örneğin kişi başına düşen milli gelirin artması), toplumsal yapıda meydana gelen niteliksel iyileşmeler ve kurumsal uzmanlaşma süreçleriyle birlikte gerçekleşmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir toplumda ekonomik üretim kapasitesindeki sayısal artışlara; eğitim sisteminin modernleşmesi, yeni toplumsal sınıfların ortaya çıkması ve bürokratik yapının rasyonelleşmesi gibi köklü yapısal farklılaşmaların eşlik etmesi durumu, toplumsal değişme literatüründe aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Toplumsal değişme süreçlerini analiz eden bir sosyoloğun, belirli bir toplum üzerinde yaptığı şu gözlemler dikkate alınmalıdır:

I. Üretim teknolojilerindeki kapasite artışına bağlı olarak kişi başına düşen enerji tüketiminin ve milli gelirin sadece sayısal olarak yükselmesi.
II. Ekonomik kapasitedeki bu yükselişle eş zamanlı olarak; toplumsal tabakalaşma yapısının farklılaşması, yeni kurumların oluşması ve toplumsal uzmanlaşmanın artmasıyla gerçekleşen yapısal dönüşüm.
III. Gerçekleşen bu yapısal dönüşümün, toplumun paylaştığı ortak değerler ve 'muasır medeniyet' idealleri doğrultusunda daha 'üstün' ve 'arzulanır' bir aşama olarak tanımlanması.

Bu gözlemler, toplumsal değişme literatüründeki kavramlarla eşleştirildiğinde aşağıdakilerin hangisinde doğru bir sıralama yapılmıştır?

Toplumsal değişme süreçlerini kuramsal bir çerçevede değerlendiren bir düşünür; bir toplumdaki teknolojik yeniliklerin artmasını, kurumsal yapının karmaşıklaşmasını ve bireysel hakların genişlemesini, sadece nesnel bir süreç olarak değil, aynı zamanda toplumun "olması gereken ideal ve daha iyi bir noktaya doğru yönelmesi" olarak tanımlamaktadır.

Düşünürün toplumsal değişimi, toplumsal olarak arzulanan bir hedefe doğru "olumlu ve etik bir gidişat" olarak nitelendirmesi, sosyolojideki aşağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Bir toplumun tarihsel süreç içerisinde dışarıdan bir müdahale ya da planlama olmaksızın, basit ve homojen bir yapıdan daha karmaşık ve heterojen bir yapıya doğru kendiliğinden ve yavaş yavaş dönüşmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreçlerini kuramsal bir çerçevede ele alan bir sosyolog, değişimin birikimli bir şekilde ve basitten karmaşığa doğru gerçekleştiğini, ancak bu sürecin mutlaka bir 'iyileşme' veya 'daha mükemmele doğru gidiş' olarak nitelenemeyeceğini savunmaktadır. Yazara göre değişimi 'iyi' ya da 'arzu edilen' olarak tanımlamak, bilimsel nesnellikten uzaklaşan bir değer yargısıdır.

Bu sosyoloğun eleştirel bir mesafeyle yaklaştığı ve nesnel bir süreç olan 'evrim' kavramından ayırdığı temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme kuramlarında; bir yapının kurumsal işleyişinde, iş bölümü kalıplarında veya temel niteliklerinde herhangi bir farklılaşma gerçekleşmeksizin, sadece mevcut toplumsal unsurların sayısal değerlerinde ve fiziki hacminde meydana gelen artışı ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreçlerini analiz eden bir sosyolog; bir toplumda gerçekleşen değişimin sadece sayısal artışlarla açıklanamayacağını, bu değişimin aynı zamanda toplumun belirlediği arzu edilen bir amaca veya ideale doğru olup olmadığının sorgulanması gerektiğini savunmaktadır. Sosyoloğun vurguladığı, özünde bir 'değer yargısı' barındıran ve toplumdan topluma farklılık gösterebilen bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme literatüründe; 'evrim' kavramı değişimin yönü ve niteliği konusunda tarafsız (nötr) bir süreci, 'büyüme' kavramı ise sadece sayısal artışı ifade etmektedir. Buna karşın, toplumsal değişimin belirli bir toplumsal ideale, daha iyiye veya arzulanan bir hedefe doğru gerçekleştiğini belirten ve bu yönüyle bünyesinde mutlaka bir 'değer yargısı' barındıran kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreçlerini değerlendiren bir sosyolog; bir toplumda sanayileşmenin yaygınlaşması, bürokratik yapının rasyonelleşmesi ve iş bölümünün uzmanlaşması gibi nesnel ve yapısal dönüşümlerin yaşandığını saptamıştır. Ancak bu sosyolog, söz konusu değişimlerin toplumsal huzuru bozduğunu ve bireysel yabancılaşmayı artırdığını belirterek, bu süreci mutlaka 'daha iyiye bir gidiş' veya 'toplumsal bir üstünlük' olarak nitelendirmemektedir. Bu sosyoloğun yaklaşımı, toplumsal değişmenin hangi iki kavramı arasındaki temel farka dayanmaktadır?

Aydınlanma düşüncesinin temelinde yer alan; toplumun belirli bir aşamadan daha mükemmel, daha 'iyi' ve daha gelişmiş bir aşamaya doğru, belirli bir ülkü (ideal) doğrultusunda hareket ettiğini varsayan toplumsal değişme kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreçlerini analiz eden bir sosyolog, bir toplumda gerçekleşen teknolojik dönüşümün sadece teknik bir değişim olmadığını; bu değişimin toplumu "daha yaşanabilir", "daha adil" ve "daha mükemmel" bir noktaya taşıdığını iddia etmektedir. Sosyoloğun bu yaklaşımı, değişimin yönü ve niteliğine ilişkin aşağıdaki kavramlardan hangisi ile tanımlanmaktadır?

Toplumsal değişme literatüründe bazı kavramlar değişimi nesnel bir süreç olarak tanımlarken, bazıları ise sürece etik bir anlam yüklemektedir. Özellikle Aydınlanma düşüncesiyle özdeşleşen; değişimin daha "iyi", "mükemmel" ve "arzu edilen" bir aşamaya doğru, doğrusal bir çizgide gerçekleştiği varsayımı, bu kavramın öznel bir değer yargısı taşıdığını göstermektedir.

Buna göre, değişimin yönü konusunda mutlaka olumlu bir gidişatı ifade eden ve içinde etik bir değerlendirme barındıran kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir toplumda gerçekleşen değişimi analiz eden bir araştırmacı; sadece nüfus artışı veya üretim miktarındaki yükselme gibi sayısal verilere değil, aynı zamanda toplumsal kurumların kendi içlerinde uzmanlaşmasına, rollerin çeşitlenmesine ve yapının daha karmaşık bir organizasyon düzeyine ulaşmasına vurgu yapmaktadır. Bu araştırmacının hem nicel hem de nitel dönüşümleri kapsayacak şekilde kullandığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Gelişmekte olan ülkelerin makro göstergelerini inceleyen uluslararası bir kalkınma örgütü, yayımladığı bir raporda şu değerlendirmeye yer vermiştir:

"Son yirmi yıllık süreçte söz konusu ülkenin üretim kapasitesinde, dış ticaret hacminde ve kişi başına düşen millî gelirinde sürekli bir artış eğilimi kaydedilmiştir. Ne var ki bu istatistiksel sıçrama; gelir dağılımında adaletin sağlanması, sivil toplumun karar alma süreçlerindeki etkisinin artması ve sosyal kurumların çağdaş normlara göre yeniden yapılanması gibi niteliksel dönüşümleri beraberinde getirememiştir. Aksine, geleneksel eşitsizlik biçimleri kendini yeniden üreterek varlığını korumuştur."

Sosyolojik değişme kavramları dikkate alındığında, raporda ortaya konulan bu durumu en doğru ifade eden yargı aşağıdakilerden hangisidir?

XIX. yüzyıl sosyolojisinde toplumsal kurumların dönüşümünü açıklamak için canlı organizmaların uyum ve farklılaşma süreçleri model alınmıştır. Bu yaklaşıma göre toplumsal yapıdaki dönüşüm; ahlaki bir idealin veya dışsal bir siyasi iradenin planlı yönlendirmesiyle gerçekleşmez. Süreç; türdeş (homojen) ve basit yapıların, uzun zaman dilimleri içerisinde daha karmaşık, heterojen ve uzmanlaşmış alt birimlere ayrışması şeklinde kendi iç dinamikleriyle işler. Burada vurgulanan dönüşüm; mutlak anlamda iyiye doğru bilinçli bir gidişi ifade eden değer yargılarından ziyade, nesnel, yavaş ve kendiliğinden işleyen yapısal bir farklılaşma silsilesidir.

Bu parçada temel dinamikleri ve özellikleri açıklanan sosyolojik kavram aşağıdakilerden hangisidir?