Din Kurumu

Modern bir ulus devlette vatandaşlar, bağımsızlıklarının kazanıldığı tarihi anmak için her yıl dev meydanlarda görkemli törenler düzenlemektedir. Tören süresince olağan günlük işler tamamen durdurulur; mekân bayraklarla ve sembollerle donatılarak son derece saygı uyandıran, dokunulmaz kabul edilen özel bir atmosfer inşa edilir. İnsanlar bu zaman diliminde sıradan kaygılarını bir kenara bırakarak kolektif bir coşku ve aidiyet hali yaşarlar. Tören bitiminde ise herkes yeniden olağan, maddi ve dünyevi yaşam döngüsüne geri döner. Bir din sosyoloğu, bu anma töreninde hiçbir doğaüstü varlığa veya tanrısal inanca atıf yapılmamasına rağmen, yaşanan durumu toplumsal bütünleşmeyi sağlayan 'dinî nitelikte bir olgu' olarak tanımlayıp analiz etmektedir.

Parçada bahsedilen sosyoloğun analizinde temel aldığı sosyolojik ayrım ve bu kavramlaştırmayı literatüre kazandıran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim, dini hayatın en temel özelliğini nesnelerin ve varlıkların iki ayrı alana bölünmesi olarak tanımlar. Bu alanlardan biri; olağanüstü, dokunulmaz, yasaklanmış ve saygı duyulan unsurları içerirken; diğeri günlük, sıradan ve dünyevi işleri kapsar.

Buna göre Durkheim'ın kuramında 'olağanüstü ve dokunulmaz' olanı ifade etmek için kullanılan temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Peter Berger'in 'Kutsal Şemsiye' (The Sacred Canopy) adlı eserinde geliştirdiği kuramsal çerçeveye göre; modernleşme ve beraberinde gelen çoğulculuk süreci, dini sistemlerin 'nesnel bir gerçeklik' olma vasfını sarsarak onları bireysel birer 'tercih' meselesine dönüştürür. Berger, dini bir dünya görüşünün birey zihninde 'apaçık' bir hakikat olarak kalabilmesi için o inancı sürekli onaylayan, destekleyen ve bireyi çevreleyen bir toplumsal temelin varlığını zorunlu görür.

Buna göre; modern çoğulcu toplumlarda dinin meşrulaştırıcı gücünün zayıflamasını ve inancın toplumsal destek mekanizmalarının çözülmesini ifade eden temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber, "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" adlı eserinde, modern kapitalizmin rasyonel yapısının doğuşunda dini değerlerin, özellikle de Kalvinizm’in etkisini analiz etmiştir. Weber'e göre Kalvinizm'in özünde yer alan, bireyin kurtuluşa erip ermeyeceğinin Tanrı tarafından önceden kararlaştırıldığını savunan ve bu belirsizliğin yarattığı kaygı ile bireyi dünyevi başarıyı bir "işaret" olarak aramaya iten temel doktrin aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojide dini grupların örgütlenme biçimleri ve toplumla olan ilişkileri "Kilise-Tarikat-Mezhep-Kült" tipolojisi çerçevesinde analiz edilmektedir. Bu sınıflandırmaya göre; genellikle yerleşik ve kurumsallaşmış dini yapılara (kilise) bir tepki olarak doğan, üyelerinden yüksek düzeyde sadakat ve katı disiplin bekleyen, dış dünyaya karşı mesafeli ve toplumun genel değer yargılarıyla belli ölçüde gerilim yaşayan dini oluşum aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Marx'ın din sosyolojisi analizlerinde din, sadece bireyleri teselli eden bir araç değil, aynı zamanda toplumsal gerçekliğin üzerini örten bir 'ideolojik peçe'dir. Marx'a göre dinin ortadan kalkması, ancak insanların din yoluyla telafi etmeye çalıştıkları nesnel yoksunlukların ve yabancılaşmanın kaynağı olan toplumsal düzenin değişmesiyle mümkündür.

Bu düşünceden hareketle, Marx'ın din kurumu hakkındaki görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Modernleşme süreciyle birlikte dinin toplumsal kurumlar üzerindeki belirleyiciliğinin azalması, ancak dinsel ihtiyaçların yok olmayıp bireysel alanda çeşitlenerek devam etmesi sosyolojide farklı kavramlarla tartışılmıştır. Bu bağlamda; dinin kurumsal bir yapıdan (kilise, mezhep, dini otorite vb.) koparak bireyin "özel yaşam küresine" çekilmesini, bireyin modern yaşamın sunduğu farklı kaynaklardan kendine özgü bir "nihai anlam sistemi" oluşturmasını ve dinin kamusal görünürlüğünü yitirmesine rağmen bireysel düzeyde varlığını sürdürmesini ifade eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojide dini grupların tipolojik analizi yapılırken, grubun toplumsal çevreyle olan gerilim düzeyi ve kurumsallaşma derecesi temel ölçütler olarak kabul edilir. H. Richard Niebuhr’un analizlerine göre; başlangıçta kurulu dini düzene bir protesto olarak ortaya çıkan ve dış dünyayla olan gerilimi yüksek olan bir yapının; zaman içerisinde bürokratikleşme, üyelerin ekonomik refahının artması ve inancın bir sonraki kuşağa aile yoluyla aktarılmasıyla birlikte toplumla daha uzlaşmacı hale gelmesiyle oluşan dini organizasyon türü aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber, modernleşme süreciyle birlikte rasyonelleşme ve bürokratikleşmenin artması sonucunda; toplumsal yaşamın dinsel ve mistik unsurlardan arınarak akılcı bir çerçeveye oturmasını 'dünyanın büyüsünün bozulması' (disenchantment of the world) teziyle açıklamıştır. Buna göre Weber’in bu kavramla vurguladığı temel sosyolojik değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Bellah tarafından geliştirilen "sivil din" kavramı; bir toplumun kendi tarihini, değerlerini ve ulusal kimliğini kutsal bir çerçeve içinde anlamlandırmasını sağlayan semboller, ritüeller ve inançlar bütününü ifade eder. Bu kavram, belirli bir dini kurumun (kilise, cami vb.) tekelinde olmaksızın, toplumsal bütünleşmeyi sağlayan "ortak bir inanç şemsiyesi" işlevi görür. Buna göre, sivil dinin toplumsal doğası ve işleyişi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Toplumsal eşitsizliklerin, bireysel acıların ve dünyadaki haksızlıkların dinsel bir sistem içerisinde anlamlı bir çerçeveye oturtulması, Max Weber'in din sosyolojisi çalışmalarında merkezi bir yer tutar. Weber, dinsel inançların "neden ben?" sorusuna yanıt vererek dünyayı anlaşılabilir kılan rasyonel bir açıklama sunduğunu belirtir. Örneğin; yoksulluğun veya hastalıkların ilahi bir sınav veya geçmiş yaşamdaki eylemlerin (karma) bir sonucu olarak sunulması, bu durumları meşrulaştırarak bireyin psikolojik ve sosyal dengesini korumasına yardımcı olur. Bu parçada ifade edilen, dünyadaki adaletsizliklerin dinsel bir mantıkla rasyonalize edilmesini ve meşrulaştırılmasını sağlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Dinsel organizasyonların tipolojik sınıflandırmasında; ne kilise gibi tüm toplumu kapsama iddiasında olan ne de mezhep (sect) gibi kurulu düzene sert bir muhalefet sergileyen, dinsel çoğulculuğu kabul ederek diğer inanç gruplarının meşruiyetini tanıyan ve genellikle orta sınıf değerleriyle uyumlu bir yapı sergileyen organizasyon biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim, 'Dinsel Yaşamın İlkel Biçimleri' adlı eserinde dini; kutsal sayılan, yani diğerlerinden ayrı tutulan ve yasaklanan şeylerle ilgili inanç ve pratiklerin oluşturduğu bütünleşik bir sistem olarak tanımlar. Durkheim'ın işlevselci yaklaşımına göre, topluluk halinde gerçekleştirilen dinsel ritüellerin ve törenlerin temel toplumsal amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Peter Berger, dinin toplumsal dünyayı anlamlı kılan bir düzen ($nomos$) inşa ettiğini ve bu düzeni kozmik bir çerçeveye oturtarak bireyi kaosun (anomi) yıkıcı etkilerinden koruduğunu savunur. Berger'in dinin bu koruyucu ve meşrulaştırıcı işlevini betimlemek için kullandığı temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Merton'ın yapısal-işlevselci analizine göre toplumsal kurumların amaçlanan ve görünürdeki sonuçları "açık işlev", amaçlanmayan ve dolaylı sonuçları ise "gizli işlev" olarak tanımlanır. Bu bağlamda, bir dini grubun düzenlediği yardım faaliyetlerinin birincil amacı dini bir görevi ifa etmekken; bu faaliyetlerin grup üyeleri arasındaki güven duygusunu artırarak toplumsal bütünleşmeye katkı sağlaması, dini kurumun aşağıdaki işlevlerinden hangisine örnektir?

Geleneksel toplumlarda din, toplumsal gerçekliğin tek ve sarsılmaz meşruiyet kaynağıyken; modernleşme süreçleriyle birlikte farklı inanç sistemlerinin ve dünya görüşlerinin aynı toplumsal alanda bir arada var olması kaçınılmaz hale gelmiştir. Bireyin hangi inanca bağlanacağı konusunda bir 'tercih' yapmak durumunda kalması, dinsel inancın 'verili' (taken-for-granted) olma niteliğini aşındırmıştır.

Peter Berger'e göre, dinsel tekellerin kırıldığı ve inancın bir tercih meselesine dönüştüğü bu sosyolojik durum aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber, "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" adlı çalışmasında dinin sadece toplumsal yapının bir yansıması olmadığını, aksine ekonomik eylemleri ve toplumsal değişimi tetikleyen bağımsız bir değişken olabileceğini savunmuştur. Weber'e göre, özellikle Kalvinizm gibi Protestan mezheplerinde görülen; kişinin mesleğini Tanrı tarafından verilen bir görev (calling) olarak görmesi ve dünyadaki başarısını "seçilmişlik" belirtisi olarak yorumlaması modern kapitalizmin rasyonel birikim mantığına zemin hazırlamıştır.

Weber'in bu analizinde, inananların dünyevi zevklerden ve lüksten kaçınarak disiplinli bir çalışma ve tasarruf bilinci geliştirmesini ifade eden temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Modern din sosyolojisi çalışmalarında öne çıkan bir yaklaşıma göre; dinsel bağlılığın azalması (sekülerleşme) kaçınılmaz bir süreç değil, dinsel arzın kalitesi ve çeşitliliğiyle ilgili bir durumdur. Bu yaklaşıma göre dinsel organizasyonlar birer 'firma', dinsel öğretiler 'ürün' ve inananlar ise maliyet-fayda analizi yaparak kendilerine en uygun 'teselliyi' seçen rasyonel birer 'tüketici'dir.

Dini, dinsel piyasadaki rekabet ve rasyonel aktörlerin tercihleri üzerinden açıklayan bu sosyolojik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

H. Richard Niebuhr tarafından geliştirilen yaklaşıma göre; başlangıçta ana akım topluma ve yerleşik dini kurumlara muhalif bir 'sekt' (tarikat) olarak ortaya çıkan dinsel grupların, zamanla üyelerinin ekonomik refahının artması ve yeni kuşakların katılımıyla radikalizmini yitirerek toplumla uzlaşması ve bürokratik bir yapı kazanması süreci aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik literatürde dinsel organizasyonlar; kurumsallaşma dereceleri, üyelik biçimleri ve içinde bulundukları toplumla kurdukları ilişkinin niteliğine göre tipolojik bir sınıflandırmaya tabi tutulurlar. Bu sınıflandırmada yer alan 'sekt' (tarikat) ve 'kült' yapıları; her ikisinin de yerleşik toplumsal düzene yönelik muhalif tutumları ve dinsel ana akımla aralarındaki yüksek gerilim nedeniyle birbirine benzemektedir. Buna göre, 'sekt' (tarikat) yapısını 'kült'ten ayıran temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?