Kamu borçlarının kaynağına göre sınıflandırılmasında 'hukuki kıstas' borcun ihraç edildiği piyasa, para birimi ve tabi olduğu mevzuata; 'iktisadi kıstas' ise borçlanılan kaynağın (tasarruf sahibinin) yerleşiklik durumuna (rezidans) odaklanmaktadır.
Buna göre, yurt dışında yerleşik bir yatırım fonunun, Türkiye’nin yerel piyasasında ihraç edilen ve Türk Lirası cinsinden ödemeleri gerçekleştirilen Devlet İç Borçlanma Senetlerini (DİBS) satın alması durumunda, bu borcun niteliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AAlacaklı taraf yabancı bir kuruluş olduğu için hukuki kıstas gereği bu işlem bir 'dış borç' olarak tanımlanmalıdır.
- Borçlanma aşamasında dış dünyadan ülke ekonomisine ek bir satın alma gücü girişi gerçekleştiği için iktisadi kıstasa göre bu işlem bir 'dış borç'tur.Cevap
- CBorcun itfası (geriye ödenmesi) ulusal para birimiyle yapıldığından, iktisadi açıdan milli gelir üzerinde bir daraltıcı etki yaratmayacağı kabul edilir.
- DHem hukuki hem de iktisadi kıstasa göre bu işlem bir 'iç borç'tur; zira ihraç işlemi yerel piyasa koşullarına ve Türk hukukuna tabidir.
- Eİktisadi kıstasa göre bu bir 'iç borç'tur; çünkü borçlanılan fonlar yurt içindeki bir borsa aracılığıyla kamu kesimine aktarılmıştır.
Cevap
İktisadi kıstas açısından bu işlem bir dış borç niteliğindedir; çünkü borçlanılan tasarruflar yurt dışı yerleşiklere aittir ve borçlanma anında ülkeye reel bir kaynak girişi sağlanmıştır.
İktisadi kıstasa göre bir borcun 'iç' veya 'dış' olarak tanımlanmasında belirleyici faktör, borçlanılan kaynağın sahibi olan gerçek veya tüzel kişilerin yerleşiklik (ikametgah) durumudur. Alacaklı olan yatırım fonu yurt dışında yerleşik olduğu için, bu fonun sağladığı sermaye dış dünyadan gelen bir tasarruftur. Bu durum borçlanma anında ülkede toplam kullanılabilir kaynakları (milli geliri) artıran bir etki yarattığı için iktisadi açıdan dış borçlanma olarak kabul edilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yerleşiklik Esası (Residency Principle)