Bir ülkede açıklanan son makroekonomik verilere göre, kapasite kullanım oranlarındaki düşüşe bağlı olarak işsizlik oranlarında belirgin bir artış yaşanırken, aynı dönemde yapısal nedenlerle cari işlemler açığının da tehlikeli boyutlara ulaştığı raporlanmıştır. Bu eş anlı dengesizlikleri gidermek isteyen hükümet; bir yandan kamu altyapı yatırımlarını artırıcı bir ek bütçe hazırlarken, diğer yandan spesifik ithal mallara uygulanan gümrük vergisi oranlarını yükseltmiş ve ihracatçı sektörlere yönelik vergi iadesi (sübvansiyon) programını genişletmiştir.
Buna göre, uygulanan bu maliye politikası bileşimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik olarak doğrudur?
- Altyapı yatırımlarındaki artış iç dengeyi sağlamaya yönelik harcama artırıcı bir hamleyken; gümrük vergisi ve sübvansiyon kararları, artan gelirin ithalata yönelmesini engellemeyi amaçlayan harcama kaydırıcı politikalardır.Cevap
- BKarşılaşılan makroekonomik tablo bir 'uyumlu dengesizlik' durumu olduğundan, uygulanan tüm mali araçlar doğrudan toplam talebi kısmaya yönelik harcama azaltıcı politikalar sınıfında yer alır.
- CGümrük vergilerinin artırılması ve ihracat sübvansiyonları, doğrudan doğruya toplam yurt içi emilimi (absorpsiyonu) daraltarak dış açığı kapatmayı hedefleyen harcama azaltıcı politikalardır.
- DKamu harcamalarındaki artış öncelikli olarak dış dengeyi sağlamayı hedeflerken, dış ticarete yönelik alınan vergi önlemleri otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmaları çalıştırarak işsizliği azaltmayı amaçlar.
- EHükümetin ihracatçılara yönelik vergi iadesi sağlaması salt arz yönlü iktisat politikalarının bir gereği olup, temel amacı dış ticarette harcama kaydırmaktan ziyade mali sürüklenmeyi engellemektir.
Cevap
Uygulanan politikanın, iç denge için harcama artırıcı (genişletici) önlemler ile dış dengeyi korumak için harcama kaydırıcı (gümrük vergisi ve sübvansiyon) araçların eş anlı kullanıldığı bir karma model olduğunu belirten ifadedir.
Sorudaki senaryoda işsizlik ve cari açığın bir arada bulunması temel bir politika çatışmasıdır. Bu ikili sorunu çözmek için hükümet, Tinbergen Kuralı'na uygun biçimde iki farklı aracı devreye sokmuştur: Kamu harcamalarını artırarak toplam emilimi (absorpsiyonu) ve dolayısıyla istihdamı yükseltmek hedeflenmektedir (harcama artırıcı/genişletici etki). Ancak emilimin artması normal şartlarda ithalatı artırıp cari açığı daha da bozacaktır. Bunu engellemek ve eş anlı dış dengeyi sağlamak için spesifik ithalat vergileri artırılmış ve ihracat desteklenmiştir; bu hamleler, yurtiçi ve yurtdışı talebi yabancı mallardan yerli mallara yönlendiren 'harcama kaydırıcı' (expenditure-switching) araçlardır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İç ve Dış Denge Çatışmasında Harcama Kaydırıcı ve Harcama Değiştirici Politikaların Eş Anlı Kullanımı