Bir kamu otoritesi, az gelişmiş bir bölgede ulaşım altyapısını güçlendirmek amacıyla geniş çaplı bir otoyol projesinin maliyet-fayda analizini gerçekleştirmektedir. Analizde, piyasa fiyatları yerine gölge fiyatlar (shadow prices) dikkate alınmış ve projenin yaratacağı toplam sosyal faydanın, sosyal maliyetlerden ve güzergâh üzerindeki bazı arazilerin kamulaştırılması nedeniyle yöre halkının uğrayacağı refah kaybından daha yüksek olduğu saptanmıştır. Otorite, bu projeyi hayata geçirirken çeşitli refah ekonomisi kriterlerini ve harcama türlerini değerlendirmektedir.
Buna göre, projenin değerlendirilmesi ve olası etkileri bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Proje sonucunda kazançlı çıkanların elde edeceği fayda, zarar görenlerin refah kaybını potansiyel olarak karşılayabilecek büyüklükte olduğu için, fiili bir telafi ödemesi yapılmasa dahi proje Kaldor-Hicks telafi prensibine göre toplum refahını artırıcı kabul edilir.Cevap
- BDevletin bu projeyi üstlenirken özel sektör yatırımlarında olduğu gibi doğrudan finansal kârını maksimize etmesi hedeflenmelidir; dolayısıyla projenin Pareto optimalitesini sağlayabilmesi için kazananların kaybedenleri yalnızca potansiyel olarak telafi edebilmesi yeterlidir.
- CProje nedeniyle mağdur olan yöre halkına devlet tarafından yapılacak ödemelerin 'transfer harcaması' sayılabilmesi için bu kişilerin devlete doğrudan bir hizmet sunması zorunludur ve bu ödeme gerçekleştiğinde proje doğrudan Scitovsky çifte testini geçmiş sayılır.
- DMaliyet-fayda analizinde gölge fiyatların kullanılması, yalnızca piyasanın tam rekabet koşullarında kusursuz işlediği durumlarda geçerli bir yöntemdir ve sosyal faydanın maliyetleri aşması istisnasız bir Pareto iyileşmesini garanti eder.
Cevap
Doğru yanıt, projenin fiili bir ödeme yapılmasa bile Kaldor-Hicks kriterine göre refahı artırıcı kabul edileceğini belirten seçenektir.
Kaldor-Hicks telafi prensibine göre, bir politika değişikliği veya proje sonucunda kazançlı çıkanların elde ettiği fayda, zarar görenlerin kayıplarını telafi edecek kadar büyükse (yani net sosyal fayda pozitifse), fiili bir tazminat ödenmese dahi bu durum toplum refahını artırıcı olarak değerlendirilir. Senaryoda sosyal faydanın maliyetleri ve yöre halkının uğradığı refah kayıplarını aştığı belirtildiğinden, doğru yanıt bu prensibi tam olarak yansıtmaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kaldor-Hicks Telafi Prensibi, Refah Kriterleri ve Maliyet-Fayda Çerçevesi