Gelişmekte olan ülkelerin (KOBÜ) mali yapıları incelendiğinde; kayıt dışı ekonominin yaygınlığı, vergi idaresinin teknik kapasitesinin yetersizliği ve kurumsal yapıların zayıflığı nedeniyle vergi gelirlerinin ağırlıklı olarak ithalat ve genel tüketime dayalı dolaylı vergilerden oluştuğu görülmektedir.
Buna göre, dışa açık böyle bir KOBÜ ekonomisinin ani bir dış şok (örneğin küresel resesyon veya ani sermaye çıkışı) neticesinde ciddi bir daralmaya girmesi durumunda, sahip olduğu bu yapısal mali özelliklerin yol açacağı en muhtemel makroekonomik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- AArtan oranlı gelir vergisi hasılatının toplam vergi gelirleri içindeki yüksek payı sayesinde, resesyon döneminde güçlü bir otomatik istikrar sağlayıcı etkinin devreye girerek talep düşüşünü sınırlaması
- BMerkez Bankası kaynaklarından kaçınılarak, derin ve gelişmiş iç sermaye piyasalarından uzun vadeli senetlerle borçlanılması yoluyla krizin enflasyonist baskı yaratmadan atlatılması
- Tüketim ve ithalat üzerinden alınan vergilerin ağırlıkta olması nedeniyle daralma döneminde vergi hasılatının çökmesi ve borçlanma kısıtları yüzünden hükümetin konjonktürle aynı yönlü (pro-siklik) daraltıcı politikalar uygulamak zorunda kalmasıCevap
- DDolaylı vergilerin yüksek oranlı ve regresif (tersine artan oranlı) yapısının, kriz dönemlerinde düşük gelirli kesimlerin harcanabilir gelirini koruyarak ekonomik küçülmeyi kendiliğinden yavaşlatması
- EDış finansman imkânlarının kesilmesi durumunda, bütçe açıklarının zorunlu iç tasarruflar yerine doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile kalıcı olarak finanse edilip iç talebin canlandırılması
Cevap
Dolaylı vergilere bağımlı mali yapı, daralma anında vergi hasılatının aniden düşmesine yol açar; iç borçlanma piyasalarının sığlığı nedeniyle hükümet bütçe açığını finanse edemez ve harcamaları kısmak gibi daraltıcı (pro-siklik) politikalar uygulamak zorunda kalır.
Gelişmekte olan ülkelerde devletin gelir yapısı, ağırlıklı olarak KDV, ÖTV ve ithalat vergileri gibi dolaylı vergilere dayanmaktadır. Makroekonomik bir daralma veya küresel bir kriz anında, ülkenin ithalatı ve iç tüketimi hızla daralır. Sistem tamamen bu işlemlere endeksli olduğu için, devletin vergi gelirleri aniden çöker ve bütçe açığı tırmanır. Gelişmiş ekonomiler böyle durumlarda kolayca ve düşük maliyetle borçlanarak harcamalarını artırıp ekonomiyi canlandırabilirken (antikonjonktürel politika); KOBÜ'lerin iç sermaye piyasaları sığdır ve dış dünyadan borç bulma maliyetleri kriz anında zirveye çıkar. Finansman bulamayan KOBÜ hükümetleri, artan bütçe açığını kontrol altına alabilmek adına krizin tam ortasında kamu yatırımlarını ve harcamalarını kesmek zorunda kalırlar. Bu zorunluluk, ekonomideki daralmayı daha da şiddetlendiren konjonktürle aynı yönlü (pro-siklik) bir maliye politikası sonucunu doğurur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Gelişmekte Olan Ülkelerde (KOBÜ) Vergi Esnekliği, Finansman Kısıtları ve Pro-siklik Maliye Politikası