Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir il müdürlüğü, bölgesinde yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle çiftçilere destek olmak amacıyla acil bir tohum alımı ve dağıtımı gerçekleştirmiştir. Yapılan bu alımın maliyeti, tarımsal üretimin çökmesini engelleyerek sağladığı toplumsal faydanın çok altındadır. Ancak Sayıştay denetiminde, bu alım için bütçe kanunuyla tahsis edilmiş herhangi bir ödenek bulunmadığı ve satın alma işleminin, ilgili mevzuatta 'harcama yetkilisi' olarak tanımlanmayan bir alt birim amiri tarafından resen başlatılıp sonuçlandırıldığı tespit edilmiştir.
Buna göre, gerçekleştirilen bu işlem kamu giderlerinin temel unsurları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Sağlanan toplumsal fayda nedeniyle iktisadi bir nitelik taşımasına rağmen; harcamanın bütçe ödeneğine dayanmaması hukuki unsurunu, yetkili kılınmamış bir kişi tarafından talimatlandırılması ise idari unsurunu sakatlamıştır.Cevap
- BSağlanan sosyal fayda maliyetten yüksek olduğu için işlem doğrudan kamu gideri vasfı kazanmış olup, bu durum bütçe ödeneği şartı olan hukuki unsurun yokluğunu telafi eder.
- Cİşlem, kâr amacı güdülmeksizin tamamen sosyal devlet ilkesi gereği yapıldığından, kamu giderlerinin idari ve hukuki unsurlarından ziyade yalnızca özel giderlerden ayrım noktası olan saik unsuru ihlal edilmiştir.
- Dİl müdürlüğü taşra teşkilatı statüsünde olduğu için yapılan harcama dar anlamda kamu gideri kapsamında değerlendirilmez; dolayısıyla bütçe kanunu ile izin verilmesi şeklindeki hukuki unsur aranmaz.
- E5018 sayılı Kanun sistematiğine göre, toplumsal aciliyet barındıran istisnai durumlarda kamu idareleri, harcama yetkilisinin onayı olmaksızın da hukuken geçerli kamu gideri yaratabilirler.
Cevap
Sağlanan toplumsal fayda nedeniyle iktisadi bir nitelik taşımasına rağmen; harcamanın bütçe ödeneğine dayanmaması hukuki unsurunu, yetkili kılınmamış bir kişi tarafından talimatlandırılması ise idari unsurunu sakatlamıştır.
Modern maliye teorisinde ve 5018 sayılı Kanun kapsamında bir işlemin 'kamu gideri' sayılabilmesi için üç temel unsuru bir arada taşıması gerekir: İktisadi unsur (kaynak kullanımı ve toplumsal fayda), hukuki unsur (Bütçe Kanunu ile tahsis edilmiş ödenek) ve idari unsur (harcama yetkilisi tarafından talimatlandırılması ve belgelendirilmesi). Verilen senaryoda işlem iktisadi olarak rasyonel ve faydalı olsa dahi, ödeneksiz yapıldığı için hukuki açıdan, yetkisiz kişi tarafından yapıldığı için de idari açıdan sakat olup geçerli bir kamu gideri vasfı taşımaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları