Soru

Zorluk: OrtaKamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları

Bir genel bütçeli kamu idaresinin taşra teşkilatında görevli bir memur, kurumun acil bir ihtiyacını karşılamak amacıyla piyasadan doğrudan temin usulüne benzer şekilde bazı ofis ve kırtasiye malzemeleri satın almış, faturaları da kuruma teslim etmiştir. Alınan malzemeler kurumda fiilen kullanılarak kamu hizmetinin aksaması engellenmiş ve belli bir toplumsal fayda elde edilmiştir. Ancak kurumun mali hizmetler birimi, söz konusu alım işlemi için ilgili bütçe tertibinde yeterli ödenek bulunmadığını ve alım öncesinde harcama yetkilisinin onayının alınmadığını belirterek bu bedelin bütçeden ödenemeyeceğini bildirmiştir.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve kamu giderlerinin temel nitelikleri dikkate alındığında, bu işlemle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. İlgili bütçe tertibinde ödenek bulunmaması işlemin hukuki unsurunu, harcama yetkilisinin onayı olmadan yapılması ise idari unsurunu sakatladığından geçerli bir kamu gideri oluşmamıştır.Cevap
  2. B
    Malzemelerin kamu hizmetinde kullanılarak ekonomik ve sosyal bir fayda sağlaması, ödenek şartı aranmaksızın işlemin yasal bir kamu gideri sayılması için tek başına yeterlidir.
  3. C
    Kamu kurumları da özel sektör işletmeleri gibi kâr ve maliyet avantajı amacıyla hareket edebileceğinden, uygun fiyatlı acil alımlarda harcama yetkilisi onayı zorunlu değildir.
  4. D
    Taşra teşkilatı birimleri 5018 sayılı Kanun kapsamındaki merkezi yönetim bütçesine dâhil olmadığından, bu tür mahalli alımlarda bütçe kanunu ile verilmiş bir yetki aranmaz.
  5. E
    Dar anlamda kamu giderleri sadece kamu personeline yapılan maaş ödemelerini kapsadığından, kırtasiye ve ofis malzemesi alımlarında hukuki bir ödenek dayanağına ihtiyaç duyulmaz.

Cevap

Kamu harcamasının geçerli sayılabilmesi için yasal bir dayanağının olması (Bütçe Kanunu ile ödenek tahsisi) ve yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi (Harcama yetkilisi onayı) gerekir. Bu unsurların eksikliği harcamayı yasa dışı kılar.
Kamu giderlerinin temel unsurlarından olan 'hukuki unsur', yapılacak harcamanın mutlaka bir kanuna (özellikle Bütçe Kanunu ile tahsis edilen ödeneğe) dayanmasını gerektirir. 'İdari unsur' ise harcamanın idareyi temsil eden yetkili makamlar (5018 sayılı Kanun'a göre Harcama Yetkilisi) tarafından gerçekleştirilmesini ifade eder. Senaryoda harcama yetkilisi onayı alınmaması idari unsuru, bütçede ödenek bulunmaması ise hukuki unsuru ihlal etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki eksik işlemleri ve karşılık geldikleri idari/hukuki kavramları eşleştirme.
Bütçede ödenek bulunmaması hukuki unsurun, harcama yetkilisi onayının alınmaması ise idari unsurun ihlal edildiğini gösterir.
Kamu giderlerinin hukuki unsuru kanunilik ve ödenek tahsisi, idari unsuru ise yetkili makamın irade beyanıdır.
2
Elde edilen toplumsal faydanın (iktisadi unsur) yasal eksiklikleri giderip gidermeyeceğini analiz etme.
Hizmetin aksamaması ve fayda sağlanması (iktisadi unsur) mevcut olsa dahi, 5018 sayılı Kanun gereği idari ve hukuki unsurları taşımayan işlemler kamu gideri olarak bütçeden ödenemez.
Devlet harcamalarında şekil ve yetki şartları kamu hukukunun emredici kurallarıdır, fayda tek başına yasal dayanak oluşturmaz.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları ve Geçerlilik Şartları
Bu soruyu puanla