Merkezi idareye bağlı bir yürütme organı, kuraklıktan etkilenen iç bölgelerde 'hidro-tarımsal entegrasyon' odaklı bir kamu yatırımı tasarlamaktadır. Projenin ön değerleme raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:
I. Projenin piyasa fiyatları üzerinden yapılan salt finansal analizinde, elde edilecek gelirlerin maliyetleri karşılamadığı ve projenin Net Bugünkü Değerinin (NBD) negatif olduğu saptanmıştır.
II. Uzmanlar, piyasadaki döviz ve işgücü fiyatlarının gerçek fırsat maliyetlerini yansıtmadığı gerekçesiyle değerlemede 'gölge fiyatlar' kullanmış; bu yöntemle hesaplanan toplumsal (sosyal) NBD ise pozitif çıkmıştır.
III. Proje faaliyete geçtiğinde yukarı havzadaki çiftçilerin tarımsal gelirleri artacak, ancak suyun yön değiştirmesi sebebiyle aşağı havzadaki balıkçıların gelirleri düşecektir. İlgili mevzuat gereği, devletin zarar gören balıkçılara herhangi bir tazminat ödemesi yapması öngörülmemektedir.
Buna göre, söz konusu projenin maliyet-fayda analizi ve refah kriterleri bağlamında değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Gölge fiyatlar kullanılarak hesaplanan pozitif sosyal NBD, projenin Kaldor-Hicks kriterine göre toplumsal refahı artırdığını gösterir; ancak fiili bir tazminat mekanizması işletilmediği için proje katı Pareto kriterini sağlamamaktadır.Cevap
- BKamu yatırımlarının temel güdüsü, özel sektör yatırımlarında olduğu gibi doğrudan finansal kârlılık sağlamak olduğundan; piyasa fiyatlarıyla hesaplanan finansal NBD'nin negatif çıkması projenin kesin olarak reddedilmesini gerektirir.
- CGölge fiyat yaklaşımı, piyasa başarısızlıklarının olduğu durumlarda değil; aksine yalnızca tam rekabet piyasası koşullarının eksiksiz işlediği mal ve hizmetlerin değerlemesinde kullanılan teorik bir yöntemdir.
- DBalıkçıların refah kaybını gidermek üzere devletçe yapılabilecek olası bir telafi ödemesi (transfer harcaması), balıkçılardan devlete doğrudan bir mal veya hizmet akışını gerektireceğinden toplumsal maliyetleri yansıtan reel bir giderdir.