Bütçe İlkeleri

Bir kamu idaresi, $2025$ yılı yatırım programında yer alan büyük ölçekli bir altyapı projesi için yılı içinde akreditif açmış ancak malın teslimi ve ödeme işlemlerinin $31$ Aralık tarihine kadar tamamlanamayacağı anlaşılmıştır. $5018$ sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun "Bütçe ödeneklerinin kullanım süresi" ile ilgili hükümleri uyarınca, söz konusu ödenek artıkları hakkında tesis edilecek işlem aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik maliye doktrininde devletin "dar kapsamlı" kalmasını sağlayan ve mali bir tabu olarak kabul edilen "yıllık bütçe denkliği" anlayışı, $1929$ Dünya Ekonomik Buhranı sonrasında yerini "müdahaleci devlet" modeline ve fonksiyonel finans yaklaşımlarına bırakmıştır. Bu dönüşüm sürecinde ortaya çıkan modern bütçe teorileri, denkliğin süresi ve bütçenin iktisadi işlevi bakımından farklılıklar göstermektedir. Buna göre, bütçe denkliğine yaklaşım bakımından "Devrevi Bütçe Teorisi" (Cyclical Budget) ile "Telafi Edici Bütçe Teorisi" (Compensatory Budget) arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Devletin iktisadi hayata müdahalesinin en aza indirildiği "dar kapsamlı devlet" modelinde, kamu harcamalarının vergi ve benzeri olağan gelirlerle karşılanarak bütçenin her yıl tam olarak dengelenmesini öngören temel mali kural aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu mali yönetiminde demokratik hesap verebilirliğin sağlanması ve bütçe hakkının etkin bir şekilde kullanılması, bütçe sürecinin her aşamasında şeffaflığı ve bilgiye erişimi zorunlu kılan 'açıklık (alenilik)' ilkesiyle mümkündür. Bu ilke, bütçeye ilişkin verilerin sadece teknik birer kayıt olmaktan çıkıp halkın denetimine tabi mali birer belge niteliği kazanmasını sağlar.

Açıklık ilkesinin kurumsal yansımaları ve bütçe hakkıyla olan bağı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ilkenin doğrudan bir gereği veya uygulama aracı olarak kabul edilemez?

Bütçe ödeneklerinin kullanımında esas alınan uzmanlaşma (giderlerin tahsisi) ilkesinin; ödeneklerin bütçe kanununda belirtilen hizmet türü ve amacı dışında başka bir hizmetin finansmanında kullanılamayacağını ifade eden boyutu aşağıdakilerden hangisidir?

Bütçe hukukunda yer alan 'Genellik İlkesi'nin bir gereği olarak, devletin elde ettiği belirli bir kamu gelirinin doğrudan belirli bir kamu hizmetinin finansmanına ayrılmaması ve tüm gelirlerin bir merkezde toplanarak tüm giderlerin bu kaynaktan karşılanmasını ifade eden alt kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bütçe hukukunda 'Genellik İlkesi'nin iki temel sacayağından biri olan 'Adem-i Tahsis' (Tahsis Etmeme) kuralı, kamu gelirlerinin belirli giderlere önceden bağlanmamasını ve tüm kaynakların bir 'ortak havuz' (common pool) mantığıyla yönetilmesini ifade eder. Bu kuralın teorik arka planında, siyasal iktidarın değişen toplumsal ihtiyaçlara göre kaynakları serbestçe yönlendirebilme yetkisinin korunması yatar.

Buna göre, 'Adem-i Tahsis' kuralının sistematik olarak ihlal edilmesinin (gelirlerin belirli amaçlara özgülenmesinin), bütçe yönetimi üzerinde yaratacağı en temel yapısal sorun aşağıdakilerden hangisidir?

$5018$ sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, bütçe ödeneklerinin "yıllık olma" ilkesi çerçevesinde malî yılın bitimiyle birlikte kullanım süresinin dolması kuralının temel istisnalarından biri olan "gelecek yıllara yaygın yükümlülükler" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Klasik maliye doktrini, "dar kapsamlı devlet" anlayışını korumak ve devletin ekonomik hayata müdahalesini asgari düzeyde tutmak amacıyla bütçe denkliğini yıllık bazda mutlak bir zorunluluk (mali tabu) olarak görmüştür. Buna karşılık, "müdahaleci devlet" anlayışının gelişmesiyle birlikte bütçenin ekonomik istikrarı sağlama işlevi ön plana çıkmış; bu durum bütçe denkliği ilkesinin "Devrevi Bütçe" ve "Telafi Edici Bütçe" gibi modern yaklaşımlarla yeniden yorumlanmasına yol açmıştır.

Bütçe denkliğinin hedeflendiği zaman dilimi ve bütçenin konjonktürel işlevi dikkate alındığında, "Devrevi Bütçe" teorisinin klasik "yıllık bütçe denkliği" ilkesinden ayrıldığı temel nokta aşağıdakilerden hangisidir?

Bütçe kanun teklifinde yer alan gelir ve gider tahminlerinin, idarenin dürüstlük ve iyi niyetine (bona fide) dayanmasını, rakamların kasıtlı olarak saptırılmamasını öngören bütçe ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu mali yönetiminde mali şeffaflık ve denetimin sağlanabilmesi için devletin tüm gelir ve giderlerinin tek bir bütçe dokümanı içinde toplanması "birlik ilkesi" olarak adlandırılır. Ancak bazı mali yapılar bu bütünlüğün dışında kalarak ilkeye istisna teşkil etmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bütçede birlik ilkesinin bir istisnası olarak kabul edilir?

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Türk bütçe sisteminde mali disiplini ve şeffaflığı artırmak amacıyla 'merkezi yönetim bütçesi' kavramı altında geniş bir kurumsal yapıyı bir araya getirmiştir. Ancak bütçe teorisinde 'Birlik İlkesi'ne getirilen istisnalar ile 'Genellik İlkesi'nin bir alt kuralı olan 'adem-i tahsis' (tahsis yasağı) kuralına getirilen istisnalar, öğrenci düzeyinde sıklıkla birbiriyle karıştırılmaktadır.

Buna göre, bütçe ilkeleri ve 5018 sayılı Kanun'un kurumsal çerçevesi birlikte değerlendirildiğinde; aşağıdakilerden hangisi doğrudan 'birlik ilkesinin' bir istisnası olmayıp, 'genellik ilkesinin' (adem-i tahsis) bir istisnası niteliğindedir?

Bir kamu idaresi, bölgedeki çevre kirliliğini azaltmak amacıyla yeni bir atık geri dönüşüm tesisi kurmayı planlamaktadır. Projenin bütçe uygulama sürecinde iki temel hedef belirlenmiştir: Birincisi; tesis için gerekli teknik ekipmanın kalite standartlarından ödün vermeksizin piyasadaki en düşük maliyetle tedarik edilmesi, ikincisi ise; tesisin işletilmesi sırasında birim atık başına harcanan enerji miktarının ve personel giderlerinin minimize edilerek çıktı performansının artırılmasıdır.

Buna göre, idarenin birim atık başına harcanan girdi miktarını minimize ederek performansı artırma hedefi, doğrudan aşağıdaki bütçe ilkelerinden hangisinin bir gereğidir?

$5018$ sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde bütçe ödeneklerinin kullanımında esas alınan "uzmanlaşma (giderlerin tahsisi) ilkesi" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bütçe ödeneklerinin; hangi hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla harcanacağının belirlenmesi (nitelik), bu harcamanın bütçe ile verilen tutarı aşmaması (nicelik) ve ödeneklerin sadece ilgili olduğu mali yıl içinde kullanılması (zaman) ilkelerini kapsayan bütçe temel ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$5018$ sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu sistematiğinde yer alan "giderlerin tahsisi (uzmanlaşma)" ilkesi; ödeneklerin kullanımı üzerine nitelik, nicelik ve zaman bakımından çeşitli sınırlamalar getirmektedir.

Buna göre uzmanlaşma ilkesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bütçe hukukunda bütçe tahminlerinin sadece teknik ve istatistiksel verilere uygun olması (nesnel gerçeklik) yeterli görülmemekte; aynı zamanda bütçeyi hazırlayan iradenin tahmin aşamasında "iyi niyetli" (bona fide) olması şartı aranmaktadır. Yürütme organının, bütçe kanun teklifini hazırlarken mali imkanları ve ekonomik gerçekleri bildiği halde, yasama organının bütçe üzerindeki denetim yetkisini ve bütçe hakkını işlevsiz kılmak amacıyla rakamları kasten manipüle etmesi, aşağıdaki bütçe ilkelerinden hangisinin "öznel" boyutunun ihlal edildiğini gösterir?

Bütçe hakkının demokratik bir toplumda işlevsel bir şekilde kullanılabilmesi, bütçe sürecinin halkın ve temsilcilerinin denetimine ne ölçüde açık olduğuyla doğrudan ilişkilidir. Bütçe ilkelerinden "açıklık (alenilik)", bütçe kanun teklifinin ekleriyle birlikte Resmi Gazete'de yayımlanması ve TBMM'deki bütçe müzakerelerinin kamuoyuna açık tutulması gibi mekanizmalarla bu denetimi sağlar. Ancak modern mali yönetim anlayışında bu ilke, teknik bütçe verilerinin vatandaşlar tarafından "anlaşılabilir" kılınmasını da kapsayan daha geniş bir sorumluluğu beraberinde getirmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi açıklık ilkesinin "anlaşılabilirlik" boyutunu güçlendirerek demokratik hesap verebilirliği en üst düzeye çıkarmayı hedefleyen uygulamalardan biridir?

Klasik maliye doktrininde bütçe denkliğinin bir "mali tabu" olarak kabul edilmesinin ve her mali yıl sonunda mutlaka $Gelir = Gider$ eşitliğinin aranmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu idaresi, $2025$ yılı bütçesindeki yatırım ödeneklerini kullanarak iki farklı işlem tesis etmiştir:

I. Bir inşaat işi için yüklenici ile sözleşme imzalanmış ancak işin $\%20$'lik kısmı (taahhüt artığı) mali yıl sonuna kadar tamamlanamamıştır.
II. Yurt dışından ithal edilecek teknik ekipmanlar için banka nezdinde akreditif açılmış ancak cihazlar yıl sonuna kadar gümrükten çekilmemiştir.

$5018$ sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun "yıllık olma" ilkesi ve "ödeneklerin kullanım süresi" hükümleri uyarınca, bu iki işleme ait ödeneklerin $31$ Aralık itibarıyla hukuki durumu aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?