Examkin

Otomatik İstikrar Sağlayıcı Araçlar

24 soru

Soru 21Soru →

Kuzey Ülkesi'nde yaşanan son makroekonomik daralma evresinde, milli gelir hızla düşmüş ancak hanehalkı tüketim harcamalarındaki azalış, milli gelirdeki bu sert daralmaya kıyasla oldukça sınırlı kalmıştır. Ekonomistlerin yayımladığı raporda, bu olumlu durumun ülkenin mali sisteminde yerleşik olan ve gelirin yastıklanmasını sağlayan kurumsal yapılardan kaynaklandığı, siyasi otoritenin duruma herhangi bir aktif müdahalede bulunmadığı vurgulanmıştır.

Buna göre raporda bahsedilen ve hanehalkı gelirindeki düşüşü sistemin kendi iç dinamikleriyle frenleyen bu yapıya, aşağıdaki durumlardan hangisi örnek olarak gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekonomideki iş kayıplarına paralel olarak, işsizlik sigortası fonundan hak sahiplerine yapılan ödemelerin sistemin doğası gereği kendiliğinden artış göstermesi

Cevap

İşsizlik sigortası ödemelerinin, herhangi bir yeni idari karar alınmaksızın işsizliğin artışına bağlı olarak kendiliğinden genişlemesi otomatik istikrar sağlayıcı bir mekanizmadır.
Otomatik istikrar sağlayıcı araçlar; ekonomik faaliyet hacmindeki daralma veya genişleme karşısında, önceden var olan mali mevzuat sayesinde milli geliri kendiliğinden destekleyen veya törpüleyen araçlardır. İşsizlik sigortası ödemeleri, durgunluk dönemlerinde işsizliğin artmasıyla birlikte herhangi bir ek meclis kararına veya hükümet kararnamesine ihtiyaç duymadan artar. Bu durum, hanehalkı harcanabilir gelirindeki sert düşüşü engelleyerek (yastıklama yaparak) toplam talebin canlı kalmasına yardımcı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki kavramsal çerçevenin tespit edilmesi
Siyasi otoritenin müdahalesi olmadan sistemin kendi işleyişiyle devreye giren mekanizmanın 'otomatik istikrar sağlayıcılar' olduğu belirlenir.
Soru metninde iradi bir karar alınmadığı ve gelirin yastıklanmasının (frenlenmesinin) kurumsal yapının doğasından kaynaklandığı vurgulanmaktadır.
2
Seçeneklerin maliye politikası araçlarına göre tasnif edilmesi
Seçeneklerin iradi politika, formül esnekliği, mali sürüklenme ve otomatik istikrar sağlayıcı olarak sınıflandırılması sağlanır.
Doğru mekanizmayı bulmak için, eylemin kendiliğinden mi yoksa bir kurala/eşik değere mi veya hükümet kararına mı bağlı olduğunu ayırt etmek gerekir.
3
Otomatik istikrar sağlayıcı örneğinin eşleştirilmesi
İşsizlik sigortasının işsizliğin artmasıyla beraber otonom olarak genişlediği ve talebi desteklediği sonucuna varılır.
İşsizlik sigortası, kurumsal yapısı gereği daralma dönemlerinde doğrudan harcanabilir geliri artırarak konjonktürel dalgalanmayı otomatik olarak yumuşatır.

Anahtar Kavram

Otomatik İstikrar Sağlayıcılar ile Formül Esnekliği ve İradi Politikalar Arasındaki Farklar

İpuçları

1
Soru kökündeki 'siyasi otoritenin duruma herhangi bir aktif müdahalede bulunmadığı' ifadesi, cevabın meclis veya hükümet kararı gerektirmeyen bir uygulama olması gerektiğini gösterir.
2
Belirli bir yüzde (oran) aşıldığında bir projenin devreye girmesi kuralı 'formül esnekliği'dir, bunu tam otomatik istikrar sağlayıcı araçlarla karıştırmamalısın.
3
Hanehalkı gelirindeki düşüşü doğrudan telafi eden ve sisteme zaten entegre edilmiş olan transfer ödemesi türünü (örneğin işsizlik maaşlarını) aramalısın.

Daha Fazla Pratik

Kurumlar vergisinin esnek yapısının ve artan oranlı gelir vergisinin nasıl otomatik istikrar sağlayıcı etki yarattığını da incelemelisin.

Alternatif Yöntem

Şıkları elerken 'Bu işlem için mecliste oylama veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi gerekir mi?' sorusunu sorarak iradi politikaları hızlıca eleyebilirsiniz. Vergi indirimi veya yeni yardım paketleri karar gerektirirken, işsiz kalan birinin mevcut kanunlarla maaşa bağlanması yeni bir karar gerektirmez.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 22Soru →

Bir ülkenin Hazine ve Maliye Bakanlığı, bütçe gelirlerindeki konjonktürel dalgalanmaları en aza indirmek ve tahsilatı garanti altına almak amacıyla vergi sisteminde yapısal bir değişikliğe gitmiştir. Bu kapsamda, matrahı milli gelire karşı oldukça duyarlı olan kurumlar vergisi ile artan oranlı gelir vergisinin toplam vergi hasılatı içindeki payı önemli ölçüde azaltılmış; bunun yerine gelire karşı esnekliği sıfıra yakın olan maktu vergiler ve maktu harçların ağırlığı artırılmıştır.

Maliye politikası teorisi çerçevesinde, söz konusu ülkenin vergi sisteminde gerçekleştirdiği bu yapısal dönüşümün makroekonomik istikrar üzerindeki etkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergi sisteminin otomatik istikrar sağlayıcı özelliği zayıflamış olup, otonom harcama şoklarının milli gelir üzerindeki sarsıcı çarpan etkisi artacaktır.

Cevap

Vergi sisteminin otomatik istikrar sağlayıcı özelliği zayıflamış olup, otonom harcama şoklarının milli gelir üzerindeki sarsıcı çarpan etkisi artacaktır.
Otomatik istikrar sağlayıcıların temel mantığı, milli gelir artarken devletin kasasına giren verginin milli gelirden daha hızlı artması (ekonomiyi soğutması), milli gelir düşerken ise vergi yükünün kendiliğinden azalarak harcanabilir geliri desteklemesidir. Bu mekanizmanın çalışabilmesi için vergi sisteminin gelire karşı esnek olması (özellikle artan oranlı vergiler) şarttır. Sorudaki senaryoda ülke, esnek olmayan maktu vergilere yönelmiştir. Bu durum marjinal vergi oranını düşürerek çarpan katsayısını (1/[1−c(1−t)]1 / [1 - c(1-t)]) büyütür. Çarpanın büyümesi, ekonomide otonom harcamalarda meydana gelecek herhangi bir azalma veya artış şokunun (örneğin ihracatın aniden düşmesi) milli gelir üzerinde çok daha şiddetli ve yıkıcı bir etki yaratması anlamına gelir. Dolayısıyla sistemin otomatik istikrar sağlama gücü zayıflamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki politika değişikliğini analiz et.
Ülke, gelire karşı duyarlı (esnek) vergilerden (artan oranlı gelir ve kurumlar vergisi), gelire duyarsız (esnekliği sıfır olan) maktu vergilere geçiş yapmıştır.
Politikanın makroekonomik değişkenler (özellikle marjinal vergi haddi) üzerindeki yönünü belirlemek için.
2
Vergi esnekliği ile otomatik istikrar sağlayıcılar arasındaki ilişkiyi kur.
Bir vergi sisteminin otomatik istikrar gücü, vergi hasılatının milli gelire olan esnekliğine bağlıdır. Esneklik ne kadar yüksekse (artan oranlı sistemler), sistem ekonomideki daralma ve genişlemelere o kadar hızlı anti-siklik tepki verir.
Değişikliğin konjonktür üzerindeki kendiliğinden (otomatik) etkisini saptamak için.
3
Esnekliğin düşmesinin çarpan katsayısına etkisini değerlendir.
Maktu vergilere geçiş, marjinal vergi haddini (tt) sıfıra yaklaştırır. Çarpan formülünde 1/[1−c(1−t)]1 / [1 - c(1 - t)] vergi oranının düşmesi, çarpan katsayısını büyütür. Çarpanın büyümesi, herhangi bir yatırım veya tüketim şokunun milli gelirde yaratacağı dalgalanmanın şiddetini artırır.
Doğru seçenekte yer alan 'çarpan etkisi artacaktır' yargısının matematiksel/teorik ispatını yapmak için.

Anahtar Kavram

Otomatik İstikrar Sağlayıcıların Gücü ve Vergi Esnekliği

İpuçları

1
Otomatik istikrar sağlayıcıların gücü ile vergilerin matrah esnekliği arasında doğru orantı vardır. Maktu vergilerin esnekliği nedir?
2
Vergilerin gelire karşı duyarsızlaşması (maktu hale gelmesi), çarpan katsayısının formülündeki marjinal vergi haddini (tt) düşürür. Bu durum dışsal şokların etkisini nasıl değiştirir?

Daha Fazla Pratik

Otomatik istikrar sağlayıcıların gücünü sınırlayan 'mali sürüklenme' kavramının hangi tür enflasyon (talep/maliyet) altında daha yıkıcı olduğunu çalışın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 23Soru →

Makroekonomik şokların milli gelir ve istihdam üzerindeki sarsıcı etkilerini, herhangi bir iradi (ihtiyari) karar alma sürecine gerek kalmadan hafifletmek isteyen bir maliye otoritesi, ekonominin mevcut "otomatik istikrar" gücünü artırmayı hedeflemektedir.

Buna göre, söz konusu otoritenin aşağıdaki yapısal düzenlemelerden hangisini hayata geçirmesi bu amaca doğrudan hizmet eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dolaysız vergilerin toplam vergi hasılatı içindeki payını artırarak, gelir vergisinde yüksek esnekliğe sahip dilimli artan oranlı bir tarife yapısına geçilmesi

Cevap

Dolaysız vergilerin toplam vergi hasılatı içindeki payını artırarak, gelir vergisinde yüksek esnekliğe sahip dilimli artan oranlı bir tarife yapısına geçilmesi
Otomatik istikrar sağlayıcılar, ekonomideki dalgalanmalara karşı herhangi bir yasal veya idari müdahaleye (gecikmeye) gerek kalmadan kendiliğinden devreye giren mekanizmalardır. Bir ekonomide otomatik istikrar gücünün yüksek olması, vergi sisteminin gelir esnekliğine bağlıdır. Dolaysız vergilerin (özellikle gelir vergisinin) artan oranlı bir tarifeye sahip olması, genişleme dönemlerinde vergi hasılatının milli gelirden daha hızlı artmasını (böylece enflasyonist talebin çekilmesini), daralma dönemlerinde ise hasılatın milli gelirden daha hızlı düşmesini (böylece satınalma gücünün ekonomide kalmasını) sağlar. Bu esneklik, ekonomik dalgalanmaları törpüleyen en temel yapısal özelliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki temel amacı ve kısıtı belirle.
Amaç ekonominin 'otomatik istikrar' gücünü artırmaktır. Kısıt ise 'iradi bir karar alma sürecine gerek kalmadan' bu işlevin yerine getirilmesidir.
Sorunun bizden hangi mali araç türünü (otomatik vs iradi) istediğini netleştirmek için.
2
Seçeneklerdeki iradi politikaları ve diğer esneklik türlerini ele.
Yasama kararı gerektiren geçici vergi indirimi (iradi) ve eşik değere bağlı katsayılı harcama artışı (formül esnekliği) seçenekleri elenir.
Bu araçlar saf otomatik istikrar sağlayıcı tanımına uymazlar.
3
Otomatik istikrar gücünü azaltan ve artıran faktörleri karşılaştır.
Vergi dilimlerinin endekslenmesi mali sürüklenmeyi (gizli otomatik istikrarı) yok ederek gücü azaltır. Dolaysız vergilerde artan oranlılık ise gelire duyarlılığı maksimize ederek gücü artırır.
Doğru cevabın sadece bir otomatik istikrar sağlayıcı olması yetmez, sistemin gücünü 'artıran' yönde bir yapısal reform olması gerekir.

Anahtar Kavram

Otomatik İstikrar Sağlayıcı Araçların Etkinlik Koşulları

İpuçları

1
Aradığınız cevapta karar alma gecikmesi yaratan 'meclis onayı' veya bir göstergenin eşiği geçmesini bekleyen mekanizmalar olmamalıdır.
2
Enflasyonist dönemlerde vergi yükünün kendiliğinden artması (mali sürüklenme) iyi bir otomatik istikrar mekanizmasıdır. Bunu engelleyen 'endeksleme' uygulamaları istikrar gücünü düşürür.

Daha Fazla Pratik

Formül esnekliği ve mali sürüklenme kavramlarının otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmalarla olan teorik farklılıklarını tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 24Soru →

Makroekonomik istikrarsızlıklarla mücadele eden bir ülke, dışsal ekonomik şokların milli gelir üzerinde yarattığı dalgalanmaları dışarıdan bir müdahaleye gerek kalmadan sönümleme kapasitesini (yerleşik esnekliğini) güçlendirmek istemektedir.

Maliye teorisine göre, aşağıdaki yapısal değişikliklerden hangisinin hayata geçirilmesi bu ülkedeki otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmaların etkinliğini doğrudan artırır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kişisel gelir vergisi tarifesinde yer alan dilim sayısının çoğaltılarak marjinal vergi oranlarının daha yüksek bir artan oranlılığa kavuşturulması

Cevap

Kişisel gelir vergisi tarifesinde yer alan dilim sayısının çoğaltılarak marjinal vergi oranlarının daha yüksek bir artan oranlılığa kavuşturulmasını ifade eden seçenektir.
Kişisel gelir vergisinin artan oranlı yapısının güçlendirilmesi (marjinal oranların ve dilimlerin artırılması), vergi sisteminin genel gelir esnekliğini yükseltir. Bu yapısal özellik, ekonominin genişleme evrelerinde bireylerin daha yüksek vergi dilimlerine girerek piyasadan daha fazla satın alma gücünün çekilmesini, daralma evrelerinde ise daha düşük dilimlere inerek satın alma gücünün oransal olarak korunmasını sağlar. Böylece mali sistemin makroekonomik şokları herhangi bir müdahaleye gerek duymadan emme kapasitesi (yerleşik esneklik) en üst düzeye çıkarılmış olur.

Adım Adım Çözüm

1
Otomatik istikrar sağlayıcıların etkinliğini (yerleşik esnekliği) belirleyen temel faktörü tanımlamak.
Yerleşik esneklik, vergi ve harcama sisteminin milli gelirdeki değişimlere karşı duyarlılığına (gelir esnekliğine) bağlıdır.
Milli gelire karşı duyarlılığı yüksek olan mali araçlar, ekonomik şokları emmede çok daha başarılıdır.
2
Seçeneklerdeki yapısal değişikliklerin vergi sisteminin gelir esnekliğine etkisini değerlendirmek.
Artan oranlı tarifede dilimlerin ve marjinal oranların çoğaltılması, gelir esnekliğini artırarak güçlü bir otomatik tepki mekanizması kurar.
Bireylerin geliri arttıkça çok daha yüksek vergi oranlarına tabi olmaları, ekonominin aşırı ısınmasını engellerken; gelir düştüğünde hızla alt dilimlere inmeleri harcanabilir gelir düşüşünü sınırlar.
3
Otomatik istikrar gücünü zayıflatan veya farklı türde politikalar içeren çeldirici seçenekleri elemek.
Formül esnekliği (göstergeye bağlı oran değişimi), iradi yatırım politikaları, dolaylı vergilerin ağırlığının artırılması ve vergi dilimlerinin enflasyona endekslenmesi seçenekleri elenmiştir.
Bu uygulamalar ya farklı bir maliye politikası aracıdır ya da bizzat sistemin yerleşik esnekliğini zayıflatan müdahalelerdir.

Anahtar Kavram

Yerleşik Esneklik ve Otomatik İstikrar Sağlayıcıların Gücünü Artıran Faktörler

İpuçları

1
Bir vergi veya harcama kaleminin otomatik istikrar sağlayıcı olabilmesi için, milli gelirdeki değişimlere karşı çok hassas (esnek) olması gerekir.
2
Dolaylı vergilerin veya enflasyona endekslenmiş tarifelerin gelire duyarlılığı düşüktür. Buna karşın, kişinin geliri arttıkça ödediği verginin oransal olarak daha hızlı arttığı sistemler, yerleşik esnekliği en yüksek olanlardır.

Daha Fazla Pratik

Formül esnekliği ile otomatik istikrar sağlayıcılar arasındaki teorik ayrımı ve mali sürüklenmenin enflasyon üzerindeki frenleyici etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 2 / 2
Otomatik İstikrar Sağlayıcı Araçlar Alıştırma Soruları — KPSS Maliye — Sayfa 2 | Examkin