Vergi Hukukunda Zamanaşımı ve Terkin

17 soru

Soru 1Soru

Mükellef (D), 20212021 takvim yılına ait ticari kazancına ilişkin vergi beyannamesini kanuni süresinde vermemiştir. Vergi dairesi, tarh (tahakkuk) zamanaşımı süresinin dolmasına 22 ay kala, 11 Kasım 20262026 tarihinde dosyayı matrah takdiri için Takdir Komisyonuna sevk etmiştir. Takdir Komisyonu kararı 1515 Ocak 20282028 tarihinde vergi dairesine ulaşmış ve idarece 2020 Ocak 20282028 tarihinde vergi tarh edilerek ihbarname düzenlenmiştir. Ayrıca mükellef, 20272027 yılı Ağustos ayında yaşanan ağır bir su baskını sonucu ticari varlıklarının %40\%40'ını kaybetmiş ve bu gerekçeyle 20212021 yılına ilişkin borçlarının silinmesini (terkin) talep etmiştir.

Buna göre, söz konusu vergi alacağının hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Takdir komisyonunda geçen sürenin zamanaşımını durdurma etkisi 11 yıl ile sınırlı olduğundan, tarh zamanaşımı süresi 3131 Aralık 20272027 tarihinde dolmuştur ve yapılan tarhiyat zamanaşımı nedeniyle hükümsüzdür.

Cevap

Takdir komisyonunda geçen sürenin zamanaşımını durdurma etkisi 11 yıl ile sınırlı olduğundan, tarh zamanaşımı süresi 3131 Aralık 20272027 tarihinde dolmuştur ve yapılan tarhiyat zamanaşımı nedeniyle hükümsüzdür.
Vergi Usul Kanunu uyarınca, matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımı süresini durdurur. Ancak bu durma süresi en fazla 11 yıl olabilir. Olayda zamanaşımının dolmasına 22 ay kala dosya komisyona sevk edilmiş ve komisyon kararı 11 yıldan daha uzun bir sürede gelmiştir. Bu durumda zamanaşımı süresi, sevk tarihinden itibaren 11 yıl sonra (11 Kasım 20272027) tekrar işlemeye başlar ve kalan 22 ayın sonunda (3131 Aralık 20272027) alacak zamanaşımına uğrar. Bu tarihten sonra yapılan tarhiyatlar zamanaşımı nedeniyle hükümsüzdür.

Adım Adım Çözüm

1
Normal tarh zamanaşımı süresini belirle.
20212021 yılı vergisi için zamanaşımı 11 Ocak 20222022 tarihinde başlar ve 3131 Aralık 20262026 tarihinde sona erer.
VUK 114114'e göre tarh zamanaşımı süresi takvim yılını takip eden yıldan itibaren 55 yıldır.
2
Takdir komisyonuna sevk anındaki kalan süreyi hesapla.
11 Kasım 20262026 tarihinde sevkle zamanaşımı durmuştur ve bitime tam 22 ay (6060 gün) kalmıştır.
Takdir komisyonuna başvurulması, işlemekte olan zamanaşımı süresini durdurur.
3
Durma süresinin azami sınırını uygula.
Komisyon kararı 1515 Ocak 20282028 tarihinde (14,514,5 ay sonra) gelse de, durma süresi en fazla 11 yıl (11 Kasım 20272027 tarihine kadar) kabul edilir.
VUK 114114 uyarınca takdir komisyonunda işlemeyen süre her halükarda bir yılı geçemez.
4
Yeni bitiş tarihini hesapla.
11 Kasım 20272027 tarihinden itibaren kalan 22 aylık süre tekrar işlemeye başlar ve zamanaşımı 3131 Aralık 20272027 tarihinde dolar.
Duran süre sınırı (11 yıl) aşıldığında, karar gelmese dahi kalan süre işlemeye devam eder.

Anahtar Kavram

Tarh zamanaşımı ve Takdir Komisyonunun durdurma etkisindeki bir yıllık tavan sınır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru

Vergi idaresinin, matrah takdiri amacıyla dosyayı Takdir Komisyonuna sevk etmesi durumunda, işlemekte olan tahakkuk (tarh) zamanaşımı süresi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zamanaşımı süresi durur.

Cevap

Vergi idaresinin matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurması durumunda tahakkuk zamanaşımı süresi durur.
Doğru yanıt olan seçenek, Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine dayanmaktadır. Bu maddeye göre, vergi dairesinin matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurması zamanaşımını durdurur. Komisyon kararı vergi dairesine geldikten sonra süre kaldığı yerden işlemeye devam eder, ancak bu durma süresi 11 yılı aşamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Tahakkuk zamanaşımını durduran nedenleri belirleyin.
Takdir Komisyonuna başvurulması bir durma nedenidir.
VUK Madde 114114 uyarınca idarenin matrah tespiti için komisyona gitmesi süreyi askıya alır.
2
Durma ve kesilme kavramlarını ayırt edin.
Durma süreyi olduğu yerde dondurur, kesilme ise sıfırlayıp baştan başlatır.
Tahakkuk zamanaşımında temel kural durmadır, tahsil zamanaşımında ise kesilme yaygındır.
3
Kanuni sınırı kontrol edin.
Duran süre 11 yılı geçemez.
Mükellefin sonsuza kadar belirsizlik içinde kalmaması için durma süresine üst sınır getirilmiştir.

Anahtar Kavram

Tahakkuk Zamanaşımının Durması
Soru 3Soru

Vergi hukukunda vergi borcunu sona erdiren nedenlerden biri olan 'terkin' müessesesi ve vergi alacağının zamanaşımına uğraması süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yangın, deprem ve su basması gibi afetler nedeniyle varlıklarının en az üçte birini (1/31/3) kaybeden mükelleflerin vergi borçları, gördükleri zararla mütenasip olmak üzere kısmen veya tamamen silinebilir.

Cevap

Doğal afetler nedeniyle varlıklarının en az üçte birini kaybedenlerin borçlarının silinebileceğini belirten seçenek doğrudur.
Vergi Usul Kanunu'nun 115115. maddesine göre (Terkin), yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don gibi afetler yüzünden varlıklarının en az üçte birini (1/31/3) kaybeden mükelleflerin vergi borçları ve cezaları, zararla orantılı olarak silinebilir. Bu, vergi borcunu sona erdiren özel bir durumdur.

Adım Adım Çözüm

1
Terkin (Silme) şartlarını kontrol et.
VUK 115115 uyarınca yangın, deprem, su basması gibi durumlarda varlıkların 1/31/3'ünün kaybı gerekir.
Yasal terkin sınırının tespiti.
2
Zamanaşımını durduran ve kesen halleri ayırt et.
Takdir Komisyonuna sevk 'durduran' (süreyi donduran) bir haldir; ödeme veya haciz ise 'kesen' (süreyi sıfırlayan) bir haldir.
Hukuki sürecin işleyişini belirlemek.

Anahtar Kavram

Vergi Hukukunda Terkin ve Zamanaşımı Ayrımı

İpuçları

1
Zamanaşımında 'durma' ve 'kesilme' arasındaki farkı hatırlayın.
2
Doğal afetler nedeniyle borç silinmesi (terkin) için mal varlığındaki kayıp oranına odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Tahakkuk zamanaşımı (VUK) ile Tahsil zamanaşımı (6183 Sayılı Kanun) arasındaki farkları ve zamanaşımını kesen nedenleri tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 4Soru

Mükellef (B)'nin 2021 takvim yılına ait ticari kazancına ilişkin vergi incelemesi sırasında, vergi dairesi matrah takdiri amacıyla 15 Ekim 2025 tarihinde dosyayı Takdir Komisyonuna sevk etmiştir. Komisyonun takdir ettiği matrah kararı 20 Şubat 2026 tarihinde vergi dairesi kayıtlarına girmiştir. Öte yandan aynı mükellef, 2026 yılı içerisinde meydana gelen şiddetli bir sel felaketi neticesinde ticari varlığının %45'ini kaybetmiştir.

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri dikkate alındığında; zamanaşımı ve terkin müesseseleri bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tahakkuk zamanaşımı süresi, dosyanın Takdir Komisyonunda kaldığı süre boyunca durur ve mükellef varlığının 1/31/3'ünden fazlasını kaybettiği için terkin talebinde bulunabilir.

Cevap

Tahakkuk zamanaşımı süresinin Takdir Komisyonunda geçen süre kadar durması ve %45'lik varlık kaybının terkin için yasal alt sınır olan 1/3'ü aşması nedeniyle doğru seçenek ilk sırada verilen ifadedir.
Vergi Usul Kanunu uyarınca, matrah takdiri için dosyası Takdir Komisyonuna gönderilen mükellef için tahakkuk zamanaşımı süresi, kararın vergi dairesine ulaşmasına kadar (en fazla 1 yıl) durur. Ayrıca yangın, deprem, sel gibi doğal afetler nedeniyle varlığının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin vergi borçlarının silinmesi (terkin) mümkündür. %45'lik kayıp bu şartı sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Tahakkuk zamanaşımı başlangıcını ve normal bitişini belirle.
2021 yılı vergisi için zamanaşımı 1 Ocak 2022'de başlar ve normal şartlarda 31 Aralık 2026'da sona erer.
VUK'a göre zamanaşımı, vergiyi doğuran olayı takip eden yılın başından itibaren 5 yıldır.
2
Takdir Komisyonuna sevk işleminin etkisini analiz et.
15 Ekim 2025 - 20 Şubat 2026 arası (yaklaşık 4 ay 5 gün) süre durur ve bu süre 5 yıllık sınıra eklenir.
VUK Madde 113/2 uyarınca matrah takdiri için komisyona başvurulması zamanaşımını durdurur (maksimum 1 yıl).
3
Terkin şartlarını (VUK 115) kontrol et.
%45'lik kayıp, kanuni sınır olan %33,33'ten (1/31/3) büyüktür.
Doğal afetler sonucu varlığının en az 1/31/3'ünü kaybeden mükelleflerin vergi borçları terkin edilebilir.

Anahtar Kavram

Tahakkuk zamanaşımını durduran nedenler ve doğal afetler nedeniyle vergi terkini (VUK 115).
Soru 5Soru

Mükellef (A)'nın 2019 yılında vadesi dolan bir vergi borcu bulunmaktadır. Vergi idaresi, bu alacağı tahsil etmek amacıyla 2023 yılında mükellefin bir taşınmazı üzerine haciz şerhi işletmiştir. 2025 yılına gelindiğinde ise mükellef, yaşanan bir su baskını felaketi nedeniyle ticari varlığının %40'ını kaybettiğini resmi belgelerle ispat ederek ilgili vergi dairesinden borcun silinmesini talep etmiştir.

Bu olayla ilgili olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tahsil zamanaşımı süresi 2023 yılındaki haciz işlemi ile kesilmiş olup bu tarihten itibaren yeniden işlemeye başlamıştır; ayrıca varlıkların %40'ının kaybı Vergi Usul Kanunu uyarınca terkin işlemi için gerekli olan 1/3'lük eşiği aşmaktadır.

Cevap

Tahsil zamanaşımının haciz nedeniyle kesilmesi ve varlık kaybının 1/3 oranını aşması sebebiyle terkin talebinin yerinde olması
Doğru yanıt, tahsil zamanaşımının haciz işlemiyle kesildiğini ve Vergi Usul Kanunu 115. madde uyarınca doğal afet durumunda 1/3 oranındaki varlık kaybının terkin için yeterli olduğunu belirten ifadedir. Olayda mükellefin %40 kaybı bu eşiğin üzerindedir ve haciz işlemi süreyi sıfırlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tahsil zamanaşımı başlangıcını ve normal bitişini belirle
2019 vadeli borç için süre 2020 başında başlar, normal şartlarda 2024 sonunda dolar.
6183 sayılı Kanun uyarınca tahsil zamanaşımı 5 yıldır ve vadenin rastladığı takvim yılını takip eden yılbaşından başlar.
2
Haciz işleminin etkisini analiz et
2023 yılındaki haciz işlemi zamanaşımını 'keser' (sıfırlar).
6183 Sayılı Kanun madde 103 uyarınca haciz tatbiki zamanaşımını kesen hallerdendir.
3
Terkin (VUK 115) şartlarını kontrol et
Su baskını bir doğal afettir ve %40'lık kayıp 1/3'lük (yaklaşık %33,3) yasal sınırdan büyüktür.
VUK 115'e göre yangın, deprem, su baskını gibi afetler sonucu varlıklarının en az üçte birini kaybedenlerin vergi borçları terkin edilebilir.

Anahtar Kavram

Tahsil Zamanaşımının Kesilmesi ve Terkin Şartları
Soru 6Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 61836183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre, vergi alacağının zamanaşımına uğraması ve terkin edilmesi süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Matrah takdiri amacıyla dosyanın Takdir Komisyonuna sevk edilmesi tarh zamanaşımı süresini durdurur; ancak bu durma süresi her hâlükârda 11 yılı geçemez.

Cevap

Matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulması tarh zamanaşımını durdurur, ancak bu durma süresi bir yılı geçemez.
Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre, matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması tarh zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı, komisyon kararının vergi dairesine tevdi edildiği günün ertesi tarihinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ancak bu durma süresinin 11 yılı geçemeyeceği kanunda açıkça belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Tarh (Tahakkuk) zamanaşımı kurallarının incelenmesi.
VUK 114114. maddeye göre 55 yıllık süre içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımının başlangıç ve bitiş koşullarını belirlemek için.
2
Zamanaşımını durduran özel durumun (Takdir Komisyonu) kontrol edilmesi.
Matrah takdiri için komisyona sevk süreci zamanaşımını durdurur, ancak bu süre kanunla 11 yıl ile sınırlandırılmıştır.
VUK'un amir hükmü gereği durma süresinin sınırını doğrulamak için.
3
Diğer seçeneklerdeki süre ve oranların (Terkin ve Tahsil) analizi.
Tahsil zamanaşımı başlangıcı vadeyi izleyen yılbaşıdır; terkin oranı 1/31/3'tür; aciz hali ise zamanaşımını keser.
Hukuki kavramlar arasındaki farkları (durma vs kesilme) netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Vergi Hukukunda Zamanaşımı Süreleri ve Durma/Kesilme Nedenleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, vergi dairesi tarafından matrah takdiri amacıyla dosyaların Takdir Komisyonuna sevk edilmesi, tarh (tahakkuk) zamanaşımı süresi üzerinde nasıl bir hukuki sonuç doğurur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zamanaşımı süresini durdurur; ancak duran süre hiçbir şekilde bir yılı geçemez.

Cevap

Takdir Komisyonuna sevk işlemi tarh zamanaşımı süresini durdurur, ancak duran süre bir yılı geçemez.
Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre, zamanaşımı süresi dolmadan matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur. Komisyon kararı vergi dairesine gelene kadar süre işlemez; ancak bu durma süresi hiçbir şekilde bir yılı aşamaz. Bu kural, idarenin keyfi olarak süreci uzatmasını engellemek amacıyla getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Tarh zamanaşımı kuralının belirlenmesi
55 yıllık süre
213213 sayılı VUK uyarınca vergi alacağının doğduğu yılı takip eden yılın başından itibaren 55 yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar.
2
Durduran sebebin etkisinin incelenmesi
Zamanaşımının durması
Matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulması, işlem sonuçlanana kadar süreyi dondurur (durma).
3
Kanuni sınırın uygulanması
Maksimum 11 yıl ek süre
VUK Madde 114114'e eklenen hükümle, komisyonda geçen sürenin zamanaşımını durdurma etkisi 11 yıl ile sınırlandırılmıştır.

Anahtar Kavram

Tarh Zamanaşımının Durması ve Takdir Komisyonu Sınırı

İpuçları

1
Tarh zamanaşımını durduran tek özel durum Takdir Komisyonuna sevk işlemidir.
2
Durma işlemi süreyi sıfırlamaz, sadece bir süreliğine 'pause' yapar; ancak bu pause süresinin bir sınırı vardır.
3
VUK Madde 114114'te yer alan bu sınır tam olarak 1212 aydır (11 yıl).

Daha Fazla Pratik

Tahsil zamanaşımını kesen nedenleri (61836183 Sayılı Kanun Madde 103103) çalışarak tarh zamanaşımı ile arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, 20202020 takvim yılında vergiyi doğuran olayı gerçekleşen bir gelir vergisi mükellefi hakkında yürütülen vergi incelemesi sırasında, matrah takdiri amacıyla 1010 Mayıs 20252025 tarihinde Takdir Komisyonuna başvurulmuştur. Takdir Komisyonu kararı 1515 Eylül 20262026 tarihinde vergi dairesi kayıtlarına girmiştir. Bu bilgilere göre, söz konusu vergi alacağına ilişkin tarh zamanaşımı süresi en geç hangi tarihte sona erer?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3131 Aralık 20262026

Cevap

Tarh zamanaşımı süresi en geç 31.12.202631.12.2026 tarihinde sona erer.
Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre tarh zamanaşımı süresi 55 yıldır ve vergiyi doğuran olayı takip eden yıl başından başlar. 20202020 yılındaki olay için normal süre 31.12.202531.12.2025 tarihinde dolar. Takdir komisyonuna sevk zamanaşımını durdurur ancak bu durma süresi 11 yılı geçemez. Olayda komisyonda geçen süre 11 yılı aştığı için, normal bitiş tarihine sadece 11 yıl eklenerek sonuç 31.12.202631.12.2026 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Normal tarh zamanaşımı süresinin belirlenmesi
Başlangıç: 01.01.202101.01.2021, Bitiş: 31.12.202531.12.2025
Tarh zamanaşımı, vergiyi doğuran olayı takip eden takvim yılı başından itibaren başlar ve normal süresi 55 yıldır.
2
Durdurucu nedenin süresinin hesaplanması
Duran süre: 10.05.202515.09.202610.05.2025 - 15.09.2026 (yaklaşık 11 yıl 44 ay)
Matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur.
3
Kanuni sınırın uygulanması
Duran süre üst sınırı: 11 yıl
Vergi Usul Kanunu Madde 114114'e göre, Takdir Komisyonu nedeniyle duran süre 11 yılı geçemez.
4
Yeni zamanaşımı tarihinin tespiti
31.12.2025+131.12.2025 + 1 yıl =31.12.2026= 31.12.2026
Komisyonda geçen süre kanuni sınırı (11 yıl) aştığı için, normal bitiş tarihine azami durma süresi olan 11 yıl eklenir.

Anahtar Kavram

Takdir Komisyonuna sevk işleminin tarh zamanaşımını durdurması ve 11 yıllık azami durma süresi kuralı.
Soru 9Soru

Mükellef (B)’nin 20202020 takvim yılına ait beyan dışı bıraktığı ticari kazancı, 12.10.202512.10.2025 tarihinde vergi dairesince tespit edilmiş ve matrah takdiri amacıyla aynı gün Takdir Komisyonuna sevk işlemi yapılmıştır. Takdir Komisyonu kararı 25.11.202625.11.2026 tarihinde vergi dairesine ulaşmıştır. Ayrıca mükellef, 10.02.202610.02.2026 tarihinde meydana gelen şiddetli bir deprem sonucunda mal varlığının %45\%45’ini kaybetmiştir.

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca, bu vergi alacağının hukuki durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarh zamanaşımı süresi Takdir Komisyonunda geçen süre nedeniyle en fazla 11 yıl uzayarak 31.12.202631.12.2026 tarihinde sona erer ve mükellef varlığının 1/31/3’ünden fazlasını kaybettiği için terkin talebinde bulunabilir.

Cevap

Tarh zamanaşımı süresi Takdir Komisyonunda geçen süre nedeniyle en fazla 11 yıl uzayarak 31.12.202631.12.2026 tarihinde sona erer ve mükellef varlığının 1/31/3’ünden fazlasını kaybettiği için terkin talebinde bulunabilir.
Doğru yanıt, hem tarh zamanaşımının durma süresindeki yasal üst sınırı (11 yıl) hem de doğal afet nedeniyle terkin (silinme) şartı olan varlık kaybı oranını (1/31/3) doğru bir şekilde birleştirmektedir. 20202020 yılına ait bir borç normal şartlarda 20252025 sonunda zamanaşımına uğrayacakken, komisyona sevk nedeniyle bu süre en geç 20262026 sonuna kadar uzar. Mükellefin %45\%45 oranındaki kaybı ise yasada aranan %33.3\%33.3 (1/31/3) eşiğini geçtiği için terkin imkanı doğar.

Adım Adım Çözüm

1
Tarh zamanaşımı başlangıç ve bitişinin tespiti
01.01.202101.01.2021 - 31.12.202531.12.2025
20202020 yılı vergiyi doğuran olayı için zamanaşımı takip eden yılın başından itibaren 55 yıldır.
2
Takdir Komisyonuna sevk etkisinin hesaplanması
Süre 11 yıl durur.
VUK 114114. madde uyarınca komisyonda geçen süre zamanaşımını durdurur ancak bu durma süresi 11 yılı aşamaz.
3
Yeni zamanaşımı tarihinin belirlenmesi
31.12.202631.12.2026
Normal bitiş tarihi olan 31.12.202531.12.2025 üzerine yasal üst sınır olan 11 yıl eklenir.
4
Terkin (Abatement) şartlarının kontrolü
Terkin mümkündür.
VUK 115115. maddeye göre deprem gibi afetlerde varlığın en az 1/31/3’ü ( 33.3%~33.3\%) kaybedilirse terkin yapılabilir; mükellefin kaybı %45\%45’tir.

Anahtar Kavram

Tarh zamanaşımını durduran haller ve doğal afetler nedeniyle terkin şartları
Soru 10Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından itibaren başlayan beş yıllık tarh (tahakkuk) zamanaşımı süresinin başlangıç noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını takip eden yılın başı

Cevap

Vergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını takip eden yılın başı
Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre tarh zamanaşımı, vergi alacağının doğduğu (vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği) yılı takip eden takvim yılı başından itibaren başlar. Bu kural gereği vergi dairesinin ilgili vergiyi 55 yıl içinde hem tarh etmesi hem de mükellefe tebliğ etmesi zorunludur.

Adım Adım Çözüm

1
Tarh zamanaşımı tanımını hatırla.
213213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak 55 yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar.
Kanuni sürelerin başlangıç noktasını doğru tespit etmek sorunun temelidir.
2
Başlangıç tarihini seçeneklerle karşılaştır.
Vergiyi doğuran olayın yılına bakılır ve o yıl bittikten sonraki ilk gün (11 Ocak) başlangıç kabul edilir.
Zamanaşımı süresinin hesaplanması için başlangıç tarihinin netleşmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Tarh (Tahakkuk) Zamanaşımı Başlangıcı
Soru 11Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu çerçevesinde vergi alacağının zamanaşımına uğraması ve olağanüstü durumlarda borcu sona erdiren terkin müessesesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarh zamanaşımı süresi, matrah takdiri için Takdir Komisyonuna başvurulmasıyla durur; ancak bu şekilde işlemeyen süre her hâlükârda 11 yılı geçemez ve doğal afetler sonucu varlığın en az 1/31/3’ünün kaybedilmesi terkin için gerekli şartlardan biridir.

Cevap

Doğru seçenek, tarh zamanaşımının Takdir Komisyonuna sevk ile en fazla 11 yıl duracağını ve afet durumunda terkin için 1/31/3 oranında kayıp gerektiğini belirten ifadedir.
Doğru olan ifade, vergi hukukundaki iki temel teknik sınırı birleştirir: Takdir Komisyonu'nun tarh zamanaşımını durdurma etkisinin 11 yıllık tavan süresi ile doğal afetler nedeniyle borcun terkin edilebilmesi için gerekli olan minimum 1/31/3’lük kayıp oranı. Bu bilgiler 213213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 114114. ve 115115. maddelerine tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Tarh zamanaşımının durma koşullarını analiz et.
VUK Madde 114114'e göre Takdir Komisyonuna sevk zamanaşımını durdurur ancak bu süre 11 yılı aşamaz.
Zamanaşımı sürelerinin vergi idaresi tarafından keyfi olarak uzatılmasını engellemek için yasal sınır getirilmiştir.
2
Terkin müessesesinin şartlarını değerlendir.
VUK Madde 115115'e göre doğal afetler (deprem, sel vb.) sonucu varlık veya mahsulün en az 1/31/3'ü kaybedilmelidir.
Terkin, mükellefin ödeme gücünü olağanüstü şekilde yitirdiği durumlarda vergi borcunun silinmesini sağlayan bir hakkaniyet kuralıdır.
3
Tarh ve tahsil zamanaşımı farkını doğrula.
Tarh zamanaşımı vergiyi doğuran olayla, tahsil zamanaşımı ise borcun vadesiyle ilişkilidir.
İki kavramın hukuki mahiyeti ve dayandığı kanunlar (VUK vs. 61836183 sayılı Kanun) farklıdır.

Anahtar Kavram

Vergi Hukukunda Zamanaşımını Durduran Haller ve Terkin Şartları

Daha Fazla Pratik

VUK 114114 ve 61836183 Sayılı Kanun 102102. madde metinlerini karşılaştırarak 'durma' ve 'kesilme' nedenlerini bir tabloya dökerek çalışmanız önerilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

Mükellef (B)'nin 20202020 takvim yılına ait beyana dayalı ticari kazancı üzerinden hesaplanacak vergilerle ilgili bir inceleme başlatılmıştır. Vergi dairesi, matrah takdiri amacıyla 25.12.202525.12.2025 tarihinde dosyayı Takdir Komisyonuna sevk etmiş; komisyonun kararı ise ancak 15.01.202715.01.2027 tarihinde vergi dairesi kayıtlarına girmiştir. Bu süreçte aynı mükellef, 20192019 vadeli bir başka vergi borcu için 20242024 yılında gerçekleşen bir afet sonucu mal varlığının %40\%40'ını kaybettiğini belirterek terkin talebinde bulunmuştur.

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu olaydaki zamanaşımı süreleri ve terkin talebi ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20202020 yılı vergisi için tarh zamanaşımı süresi, takdir komisyonuna sevk nedeniyle durmuş olsa da bu süre kanunen bir yılı geçemeyeceği için zamanaşımı 31.12.202631.12 .2026 tarihi sonunda dolmuştur.

Cevap

Doğru değerlendirme, tarh zamanaşımı süresinin takdir komisyonuna sevk nedeniyle durmasına rağmen kanuni bir yıllık sınır gereği 31.12.202631.12 .2026 tarihinde dolduğunu belirten ifadedir.
Vergi Usul Kanunu'na göre tarh zamanaşımı normalde 55 yıldır. Takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdursa da, işlemeyen bu süre kanunen 11 yılı aşamaz. 20202020 yılı vergisi için zamanaşımı normalde 20252025 sonunda dolacakken, sevk işlemi bitime 66 gün kala yapılmıştır. Komisyon kararı 11 yıldan uzun sürdüğü için, zamanaşımı en fazla 11 yıl durmuş (25.12.202625.12 .2026) ve kalan 66 günün eklenmesiyle 31.12.202631.12 .2026 tarihinde kesin olarak dolmuştur. Ayrıca terkin için %40\%40 kayıp oranı, kanuni alt sınır olan 1/31/3 (%33,3) şartını sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
20202020 yılı için normal tarh zamanaşımı süresini belirle.
Zamanaşımı 01.01.202101.01.2021 tarihinde başlar ve normal şartlarda 31.12.202531.12.2025 tarihinde sona erer.
VUK Madde 114114 gereği süre, vergiyi doğuran olayı takip eden yıl başından itibaren 55 yıldır.
2
Takdir komisyonuna sevk işleminin durma etkisini hesapla.
25.12.202525.12.2025 tarihinde sevk yapıldığında zamanaşımının bitmesine 66 gün kalmıştır. Bu 66 günlük süre durur.
Takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durduran bir nedendir.
3
Duran sürenin azami sınırını uygula.
Karar 11 yıldan daha uzun sürede (15.01.202715.01 .2027) geldiği için, zamanaşımı en fazla 11 yıl süreyle (25.12.202625.12 .2026'ya kadar) durabilir.
VUK Madde 114/2114/2 uyarınca takdir komisyonunda işlemeyen süre her halükarda 11 yılı geçemez.
4
Kalan süreyi ekleyerek nihai tarihi bul.
25.12.202625.12 .2026 tarihinden itibaren kalan 66 gün işlemeye başlar: 25.12.2026+625.12 .2026 + 6 gün = 31.12.202631.12 .2026.
Duran süre sınırı dolduktan sonra kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
5
Terkin şartlarını kontrol et.
Mükellef varlıklarının %40\%40'ını kaybetmiştir; bu oran kanuni eşik olan 1/31/3'ün (%33,3) üzerindedir.
VUK Madde 115115 gereği afet nedeniyle terkin için varlıkların en az üçte birinin kaybı şarttır.

Anahtar Kavram

VUK Madde 114114 uyarınca tarh zamanaşımının takdir komisyonuna sevk ile durması ve 11 yıllık azami durma süresi sınırı.

Alternatif Yöntem

Zamanaşımı hesaplarken 'durma' (suspension) ile 'kesilme' (interruption) arasındaki farkı netleştirmek çözümde kritiktir. Durmada süre kaldığı yerden devam ederken, kesilmede süre sıfırlanıp baştan başlar. Takdir komisyonuna sevk bir 'durma' nedenidir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 13Soru

Mükellef (S), 20212021 takvim yılına ilişkin ticari kazancını süresinde beyan etmiştir. Ancak vergi dairesi, matrahın eksik hesaplandığı şüphesiyle 2020 Ekim 20262026 tarihinde dosyayı matrah takdiri için Takdir Komisyonuna sevk etmiştir. Takdir Komisyonu kararı 1515 Kasım 20272027 tarihinde vergi dairesi kayıtlarına girmiştir. Ayrıca mükellef, 20272027 yılı içerisinde meydana gelen bir sel felaketi nedeniyle ticari varlığının %40\%40’ını kaybetmiştir.

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca, bu olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Takdir Komisyonuna sevk işlemi tarh zamanaşımını durdurur; ancak işlemeyen süre her hâlükarda 11 yılı geçemeyeceğinden, vergi alacağı en geç 31.12.202731.12.2027 tarihine kadar tarh ve tebliğ edilmelidir.

Cevap

Takdir Komisyonuna sevk işlemi tarh zamanaşımını durdurur; ancak işlemeyen süre her hâlükarda 1 yılı geçemeyeceğinden, vergi alacağı en geç 31.12.2027 tarihine kadar tarh ve tebliğ edilmelidir.
Doğru ifade, Takdir Komisyonuna sevkin tarh zamanaşımını durdurduğunu ancak bu durma süresinin 11 yıl ile sınırlı olduğunu belirtmektedir. 20212021 yılı kazancının zamanaşımı normal şartlarda 31.12.202631.12 .2026 tarihinde dolacaktır; 11 yıllık maksimum ek süre ile bu tarih 31.12.202731.12 .2027 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Normal tarh zamanaşımı süresinin hesaplanması
20212021 yılına ait vergi için zamanaşımı 01.01.202201.01.2022 tarihinde başlar ve 55 yıl sonra 31.12.202631.12 .2026 tarihinde sona erer.
VUK Madde 114114'e göre tarh zamanaşımı süresi 55 yıldır.
2
Takdir Komisyonuna sevk nedeniyle duran sürenin analizi
Dosya komisyonda 11 yıldan fazla (1313 ay 55 gün) kalmıştır ancak kanuni sınır 11 yıldır.
VUK Madde 114114 uyarınca takdir komisyonunda geçen sürenin zamanaşımını durdurma etkisi 11 yıl ile sınırlandırılmıştır.
3
Yeni zamanaşımı bitiş tarihinin belirlenmesi
31.12.2026+131.12.2026 + 1 yıl =31.12.2027= 31.12.2027.
Maksimum durma süresi olan 11 yıl, normal bitiş tarihine eklenir.

Anahtar Kavram

Tarh zamanaşımının takdir komisyonuna sevk nedeniyle durması ve 1 yıllık azami süre kısıtı.
Soru 14Soru

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre; yangın, deprem, yer kayması, su basması gibi afetler nedeniyle varlıklarını kaybeden mükelleflerin vergi borçlarının silinebilmesi (terkin) için, bu afetler sonucunda varlıkların en az hangi oranda kaybedilmiş olması şarttır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13\frac{1}{3}’ünün (Üçte birinin)

Cevap

Doğal afetler nedeniyle vergi borçlarının terkin edilebilmesi için varlıkların en az üçte birinin (13\frac{1}{3}) kaybedilmiş olması gerekir.
Vergi Usul Kanunu’nun 115. maddesine göre; yangın, deprem, su basması gibi afetler yüzünden varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin vergi borçları, Maliye Bakanlığı tarafından terkin edilebilir (silinebilir).

Adım Adım Çözüm

1
İlgili kanun maddesini belirleme
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 115. maddesi (Terkin)
Doğal afetler sonucu vergi borcunun sona ermesi terkin müessesesi kapsamında düzenlenmiştir.
2
Varlık kaybı oranını tespit etme
En az 13\frac{1}{3} oranında kayıp
Kanun koyucu, mükellefin ödeme gücünün önemli ölçüde sarsıldığını kabul etmek için bu oranı asgari sınır olarak belirlemiştir.

Anahtar Kavram

Vergi Usul Kanunu Madde 115 uyarınca doğal afetler nedeniyle terkin şartları.
Tahmini Süre:45s
Soru 15Soru

Mükellef (A)'nın 20202020 takvim yılına ait beyan dışı bıraktığı ticari kazancı 27.12.202527.12.2025 tarihinde vergi dairesi tarafından tespit edilerek aynı gün dosya Takdir Komisyonuna sevk edilmiştir. Takdir Komisyonu kararı 05.01.202705.01 .2027 tarihinde vergi dairesine tevdi edilmiş; vergi dairesi ise bu karara istinaden düzenlediği ihbarnameyi 12.01.202712.01.2027 tarihinde mükellefe usulüne uygun olarak tebliğ etmiştir. Mükellef ise bu süreçte gerçekleşen bir sel felaketi nedeniyle mal varlığının 14\frac{1}{4}'ünü kaybettiğini belirterek borcun silinmesini talep etmiştir.

Bu olayla ilgili olarak 213213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Takdir komisyonunda geçen sürenin zamanaşımını durdurma etkisinin bir yıl ile sınırlı olması nedeniyle, ihbarnamenin tebliğ edildiği tarihte tarh zamanaşımı dolmuştur.

Cevap

Takdir komisyonunda geçen sürenin bir yılı aşan kısmının zamanaşımını durdurmaması sebebiyle, tebliğ tarihi itibarıyla tarh zamanaşımı gerçekleşmiştir.
Vergi Usul Kanunu'nun 114. maddesine göre tarh zamanaşımı 5 yıldır ve Takdir Komisyonuna sevk bu süreyi durdurur; ancak duran süre 1 yılı aşamaz. 2020 yılı vergisi için 27.12.2025'te duran süreye en fazla 1 yıl eklenebilir. Bu durumda 27.12.2026'da süre tekrar işlemeye başlar ve kalan 5 gün eklendiğinde 01.01.2027'de zamanaşımı dolar. 12.01.2027 tarihinde yapılan tebliğ bu sürenin dışındadır.

Adım Adım Çözüm

1
Zamanaşımı başlangıç ve bitişini tespit etme
2020 yılı vergisi için süre 01.01.2021'de başlar ve normalde 31.12.2025'te biter.
VUK 114'e göre zamanaşımı, vergiyi doğuran olayı takip eden yıl başından itibaren 5 yıldır.
2
Durduran nedeni ve kalan süreyi hesaplama
27.12.2025'teki sevk ile zamanaşımı durmuştur. Bu tarihte normal sürenin dolmasına 5 gün kalmıştır (27, 28, 29, 30, 31 Aralık).
Takdir komisyonuna sevk, tarh zamanaşımını durdurur.
3
Kanuni durma sınırı olan 1 yılı uygulama
Duran süre 27.12.2026 tarihinde (1 yıl sonra) dolmuş ve zamanaşımı tekrar işlemeye başlamıştır.
VUK 114/2 uyarınca, takdir komisyonunda işlemeyen süre her halükarda bir yılı geçemez.
4
Nihai zamanaşımı tarihini belirleme
27.12.2026 tarihine kalan 5 gün eklendiğinde, zamanaşımı 01.01.2027 tarihi mesai bitiminde dolmaktadır.
Duran süre bittiğinde, kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
5
Tebliğ ve terkin durumunu değerlendirme
12.01.2027 tarihindeki tebliğ, zamanaşımı dolduktan sonra yapıldığı için geçersizdir. Sel felaketi için ise 1/3 kayıp şartı (VUK 115) oluşmamıştır (1/4 < 1/3).
Zamanaşımı dolduktan sonra tarhiyat yapılamaz ve ihbarname tebliğ edilemez.

Anahtar Kavram

Tarh Zamanaşımı ve Takdir Komisyonunun Durdurma Etkisi
Soru 16Soru

Mükellef (A)'nın 20192019 takvim yılına ait beyan dışı bıraktığı hasılatı vergi dairesi tarafından 20242024 yılında tespit edilmiş ve matrah takdiri için dosya 01.10.202401.10 .2024 tarihinde Takdir Komisyonuna sevk edilmiştir. Komisyon kararı 15.11.202515.11 .2025 tarihinde vergi dairesine ulaşmış, vergi dairesi ise 20.11.202520.11 .2025 tarihinde tarhiyat işlemini tamamlayarak mükellefe tebliğ etmiştir. Bu süreçte mükellef, 20252025 yılı başında gerçekleşen bir deprem sonucunda ticari varlıklarının 14\frac{1}{4}'ünü kaybetmiş ve vergi borçlarının terkini talebiyle başvuruda bulunmuştur.

Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarhiyat geçerlidir; ancak deprem nedeniyle yapılan terkin başvurusu, kayıp oranı 13\frac{1}{3}’lük kanuni sınırın altında kaldığı için reddedilir.

Cevap

Tarhiyatın geçerli olduğu ve terkin talebinin kayıp oranının yetersizliği sebebiyle reddedileceği ifade edilen seçenek doğrudur.
Vergi hukukunda Takdir Komisyonuna sevk tarh zamanaşımını durdurur ancak bu süre 11 yılı aşamaz. 20192019 yılı için normalde 20242024 sonunda dolacak olan süre, 11 yıllık durma etkisiyle 20252025 sonuna uzar. Tebliğ 20252025 Kasım ayında yapıldığı için zamanaşımı gerçekleşmemiştir. Terkin için ise varlıkların en az 13\frac{1}{3}'ünün kaybı şarttır; 14\frac{1}{4} oranındaki kayıp bu şartı sağlamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Normal tarh zamanaşımı süresini hesapla
31.12.202431.12.2024
20192019 yılındaki vergiyi doğuran olayı takip eden yılbaşından (01.01.202001.01.2020) itibaren 55 yıllık süre 20242024 sonunda biter.
2
Takdir Komisyonuna sevk işleminin durdurma etkisini uygula
Yeni süre sonu: 31.12.202531.12.2025
Komisyonda geçen süre (13.513.5 ay), VUK 114114 uyarınca azami 11 yıl durdurma etkisine sahiptir. Normal süreye 11 yıl eklenir.
3
Tarhiyatın geçerliliğini kontrol et
Geçerli
Tebliğ tarihi olan 20.11.202520.11.2025, uzatılmış olan 31.12.202531.12 .2025 tarihinden öncedir.
4
VUK 115115 terkin şartını değerlendir
Terkin talebi reddedilir
Doğal afetlerde terkin için varlıkların en az 13\frac{1}{3}’ünün kaybedilmesi gerekir; mükellef 14\frac{1}{4} kaybetmiştir.

Anahtar Kavram

Tarh zamanaşımında Takdir Komisyonu durma süresi sınırı ve VUK 115 terkin oranları.

Daha Fazla Pratik

Tahsil zamanaşımını kesen nedenler ile tarh zamanaşımını durduran nedenler arasındaki farkları karşılaştırmalı bir tablo ile inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 17Soru

20212021 takvim yılında vergiyi doğuran olayı gerçekleşen bir vergi borcu için vergi dairesi, matrah takdiri yapmak üzere 10.11.202610.11.2026 tarihinde Takdir Komisyonuna başvurmuştur. Takdir Komisyonunun matrah takdirine ilişkin kararı 15.11.202715.11.2027 tarihinde vergi dairesi kayıtlarına girmiştir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca, bu vergi borcu ile ilgili tarh zamanaşımı süresinin dolacağı en son tarih aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 31.12.202731.12.2027

Cevap

Zamanaşımı süresi, takdir komisyonuna sevk ile durur ancak bu durma süresi bir yılı geçemeyeceği için zamanaşımı tarihi 31.12.202731.12.2027 olur.
Vergi Usul Kanunu'nun 114114. maddesine göre tarh zamanaşımı süresi 5 yıldır. Matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur ancak duran süre bir yılı geçemez. Senaryoda komisyon kararı yaklaşık 1414 ay sonra geldiği için, zamanaşımı süresine sadece azami sınır olan 11 yıl eklenebilir. Bu durumda normalde 31.12.202631.12.2026 tarihinde dolacak olan süre, 11 yıl uzayarak 31.12.202731.12.2027 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Normal zamanaşımı süresini belirle.
31.12.202631.12.2026
20212021 yılında doğan vergi borcu için 5 yıllık tarh zamanaşımı 20222022 yılında başlar ve 20262026 sonunda biter.
2
Durma süresini ve kanuni sınırı analiz et.
Durma süresi: 11 yıl (üst sınır)
VUK Madde 114114'e göre takdir komisyonuna sevk zamanaşımını durdurur ancak duran süre bir yılı geçemez.
3
Durma süresini normal bitiş tarihine ekle.
31.12.202731.12.2027
Komisyon kararı bir yıldan uzun sürede (1212 aydan fazla) geldiği için azami sınır olan 11 yıl, normal süreye eklenir.

Anahtar Kavram

Tarh zamanaşımı takdir komisyonuna sevk ile durur; ancak bu durma süresi Vergi Usul Kanunu uyarınca azami 1 yıl ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca 'terkin' müessesesi (VUK 115), doğal afetler nedeniyle varlıkların en az 1/3'ünün kaybedilmesi durumunda borcun silinmesini sağlar.

Daha Fazla Pratik

Tahsil zamanaşımını kesen ve durduran nedenleri (6183 sayılı Kanun) çalışarak tarh zamanaşımı ile aralarındaki farkları karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 30s