Yüzde Yöntemiyle Analiz

149 soru

Bir işletmenin dönem sonu bilançosu üzerinde gerçekleştirilen dikey (yüzde) analiz çalışması sonucunda pasif (kaynak) yapısına ilişkin şu veriler elde edilmiştir:

Kaynak Grubu	Dikey Yüzde (%)
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	$42$
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	$18$
Özkaynaklar	$40$

Bu verilere dayanarak işletmenin kaynak yapısı hakkında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

İşletmenin toplam kaynaklarının

%60

'ı borçlardan oluşmaktadır.

İşletmenin finansal bağımsızlık oranı

%40

'tır.

İşletmenin devamlı sermayesinin toplam kaynaklar içindeki payı

%58

'dir.

İşletmenin toplam yabancı kaynakları içerisinde uzun vadeli borçların payı

%18

'dir.

İşletmenin özkaynakları, kısa vadeli yabancı kaynaklarını karşılayabilecek düzeyde değildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin toplam yabancı kaynakları içerisinde uzun vadeli borçların payı $%18$ 'dir.

Cevap

İşletmenin toplam yabancı kaynakları içerisinde uzun vadeli borçların payı %18'dir ifadesi yanlıştır; çünkü bu yüzde, toplam kaynaklar içindeki payı ifade etmektedir.

Dikey analiz sonuçlarında verilen

%18

oranı, Uzun Vadeli Yabancı Kaynakların 'Toplam Kaynaklar' (Pasif Toplamı) içindeki payını gösterir. Ancak seçeneklerde 'Toplam Yabancı Kaynaklar içerisinde' ifadesi kullanılmıştır. Toplam yabancı kaynaklar

%60

(

42+18

) olduğu için, uzun vadeli borçların bu grup içindeki gerçek payı

\frac{18}{60} = \%30

olmalıdır. Bu nedenle verilen ifade hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Toplam borç (yabancı kaynak) oranını hesaplayınız.

42 + 18 = 60

Finansal kaldıraç oranını bulmak için kısa ve uzun vadeli borçlar toplanır.

Devamlı sermaye payını hesaplayınız.

18 + 40 = 58

İşletmenin uzun vadeli finansman gücünü ölçmek için uzun vadeli borçlar ve özkaynaklar toplanır.

Genel yüzde ile grup içi yüzde ayrımını kontrol ediniz.

18 / 60 = \%30

Dikey analizde tablo değerleri toplam pasife oranlanır. Bir kalemin kendi grubu (yabancı kaynaklar) içindeki payı sorulduğunda, o kalemin değeri grup toplamına bölünmelidir.

Anahtar Kavram

Bilanço Dikey (Yüzde) Analizinde Genel ve Grup İçi Yüzde Ayrımı

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 122Soru →

Bir işletmenin $2025$ yılı faaliyet dönemine ait bazı finansal verileri aşağıda sunulmuştur:

Kalem	Tutar (TL)
Brüt Satışlar	$1.200.000$
Satış İndirimleri	$200.000$
Satışların Maliyeti	$550.000$
Faaliyet Giderleri	$200.000$
Toplam Varlıklar	$2.500.000$

Bu verilere göre, işletmenin gelir tablosu dikey yüzdeleri hesaplandığında "Faaliyet Kârı" dikey yüzdesi yüzde kaçtır?

\%10

\%20,83

\%25

\%37,5

\%45

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$

Cevap

İşletmenin faaliyet kârı dikey yüzdesi

\%25

olarak hesaplanır.

Faaliyet kârı dikey yüzdesi hesaplanırken, öncelikle net satışlar (

1.000.000

TL) ve faaliyet kârı (

250.000

TL) tutarları belirlenir. Faaliyet kârının net satışlara bölünmesiyle elde edilen

\%25

oranı, işletmenin her

100

TL'lik net satışından ne kadar faaliyet kârı elde ettiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

Net Satışlar tutarını hesapla

Net Satışlar = Brüt Satışlar (

1.200.000

TL) - Satış İndirimleri (

200.000

TL) =

1.000.000

Gelir tablosu dikey analizinde tüm kalemler Net Satışlara oranlanır; bu nedenle ilk adımda baz tutar belirlenmelidir.

Brüt Satış Kârı tutarını hesapla

Brüt Satış Kârı = Net Satışlar (

1.000.000

TL) - Satışların Maliyeti (

550.000

TL) =

450.000

Faaliyet kârına ulaşabilmek için öncelikle brüt kârın tespit edilmesi gerekir.

Faaliyet Kârı tutarını hesapla

Faaliyet Kârı = Brüt Satış Kârı (

450.000

TL) - Faaliyet Giderleri (

200.000

TL) =

250.000

Soruda dikey yüzdesi istenen hedef kalem faaliyet kârıdır.

Dikey yüzde formülünü uygula

Dikey Yüzde =

(\text{Faaliyet Kârı} / \text{Net Satışlar}) \times 100 = (250.000 / 1.000.000) \times 100 = \%25

Dikey analizde ilgili kalemin tutarı baz alınan kaleme (Net Satışlar) bölünerek yüzde değeri bulunur.

Anahtar Kavram

Gelir tablosu dikey (yüzde) analizinde baz alınan değer her zaman 'Net Satışlar' (

100

) kalemidir.

Alternatif Yöntem

Önce Brüt Satış Kârı dikey yüzdesini (

\%45

) bulup, ardından Faaliyet Giderleri dikey yüzdesini (

\%20

) hesaplayarak;

\%45 - \%20 = \%25

şeklinde fark üzerinden de sonuca ulaşılabilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 123Soru →

İşletmenin finansal tablo kalemlerini kendi içindeki oransal dengeleriyle değerlendiren dikey analiz (yüzde yöntemi) tekniği; yöntemsel kurgusu, baz alınan tutarlar ve analizin sağladığı yapısal perspektif açısından değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu analizin temel özellikleri ve uygulanışı hakkında yanlış bir açıklamadır?

Dikey analiz, işletmenin tek bir dönemine ait finansal verileri arasındaki yapısal ilişkiyi incelediği için özünde "statik" nitelikli bir analizdir; farklı yılların dikey yüzdelerinin yan yana getirilmesi bu yöntemi "dinamik" analiz yapmaz.

Gelir tablosundaki dikey yüzdeler hesaplanırken, satışların net hacmini ve maliyetlerin bu hacim üzerindeki payını doğru analiz edebilmek için "Brüt Satışlar" rakamı baz (

100

) olarak kabul edilir.

Bilançoda "grup içi yüzdeler", bir varlık veya kaynak kaleminin ait olduğu ana grup toplamı (örneğin; Dönen Varlıklar) içindeki payını göstererek grubun kendi içindeki dağılımını ölçer.

Dikey analiz yöntemi, özellikle farklı sektörlerde faaliyet gösteren veya farklı ölçekteki işletmelerin finansal yapılarının karşılaştırılmasında "ortak boyutlu" (common-size) tablolar oluşturarak standart bir kıyas zemini hazırlar.

Bu yöntemin temel amacı; işletmenin varlık dağılımının (aktif yapısı) ve kaynak kompozisyonunun (pasif yapısı) işletme amaçlarına ve finansman ilkelerine uygun olup olmadığını oransal olarak denetlemektir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gelir tablosundaki dikey yüzdeler hesaplanırken, satışların net hacmini ve maliyetlerin bu hacim üzerindeki payını doğru analiz edebilmek için "Brüt Satışlar" rakamı baz ( $100$ ) olarak kabul edilir.

Cevap

Gelir tablosunda dikey yüzdeler hesaplanırken baz büyüklük olarak Brüt Satışlar'ın kullanıldığını iddia eden seçenek hatalıdır; standart uygulamada Net Satışlar baz (

100

) kabul edilir.

Dikey analiz (yüzde yöntemi) uygulamasında, Gelir Tablosu kalemleri analiz edilirken baz (

100

) olarak kabul edilen değer 'Net Satışlar' rakamıdır. Brüt Satışlar rakamının baz alınması gerektiğini savunan ifade bu nedenle teknik olarak hatalıdır. Net Satışlar, işletmenin operasyonel verimliliğini ve kârlılığını ölçmek için kullanılan en sağlıklı baz büyüklüktür.

Adım Adım Çözüm

Dikey analizin tanımını ve mahiyetini hatırla.

Dikey analiz, bir tablonun kendi içindeki yapısal dengelerini ölçen statik bir yöntemdir.

Yöntemin temel çalışma prensibini belirlemek, yanlış genellemeleri elemenin ilk adımıdır.

Gelir Tablosu için dikey analiz baz büyüklüğünü (payda) kontrol et.

Gelir tablosunda her bir kalem "Net Satışlar" rakamına bölünerek yüzdesi bulunur.

Brüt satışlardan indirim ve iadeler düşüldükten sonra kalan 'Net Satışlar', işletmenin faaliyetlerini finanse edebileceği gerçek hacmi temsil eder.

Seçeneklerdeki kavramsal ayrımları test et (Statik/Dinamik, Genel/Grup içi).

Analizin tek döneme odaklanması statik olduğunu, grup içi yüzdelerin ise kendi grubuna oranlandığını doğrula.

KPSS düzeyindeki sorularda bu teknik ayrımlar genellikle çeldirici olarak kullanılır.

Anahtar Kavram

Dikey Analiz (Yüzde Yöntemi) Baz Büyüklükleri ve Statik Yapısı

Daha Fazla Pratik

Bilançoda 'aktif toplamı' baz alınarak yapılan dikey analiz ile 'grup içi' analiz arasındaki farkları içeren bir sayısal uygulama çözünüz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 124Soru →

Bir üretim işletmesinin dönem sonu bilançosu üzerinde gerçekleştirilen dikey (yüzde) analiz çalışması sonucunda aşağıdaki genel (dikey) yüzdeler elde edilmiştir:

Bilanço Kalem Grubu	Genel (Dikey) Yüzde
Duran Varlıklar	$\%65$
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	$\%40$
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	$\%10$
Özkaynaklar	$\%50$

Buna göre, işletmenin kaynak yapısı ve varlık finansmanı ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

İşletmenin finansal kaldıraç oranı

\%60

düzeyinde olup, özkaynaklar yabancı kaynaklardan daha yüksek bir paya sahiptir.

İşletmenin 'Net İşletme Sermayesi' negatif (noksan) değerde olup, duran varlıklarının bir kısmı kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmektedir.

İşletmenin duran varlıklarının tamamı özkaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklar (devamlı sermaye) ile finanse edildiği için likidite riski bulunmamaktadır.

İşletmenin kısa vadeli yabancı kaynaklarının grup içi dikey yüzdesi

\%40

olduğundan, işletme fon ihtiyacını ağırlıklı olarak bu gruptan karşılamaktadır.

Bu dikey analiz sonuçları işletmenin faaliyet hacmindeki artışları ve kârlılık eğilimini gösteren dinamik bir analiz niteliğindedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin 'Net İşletme Sermayesi' negatif (noksan) değerde olup, duran varlıklarının bir kısmı kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmektedir.

Cevap

İşletmenin Net İşletme Sermayesi negatif (noksan) değerde olup, duran varlıklarının bir kısmı kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmektedir.

Dikey analiz verilerine göre dönen varlık payı

\%35

iken, bu varlıkları finanse etmesi beklenen kısa vadeli yabancı kaynakların payı

\%40

'dır. Bu durum, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödemek için nakde çevirebileceği varlıklardan daha fazla borcu olduğunu (Net İşletme Sermayesi noksanı) ve aradaki

\%5

'lik farkın duran varlıklardan karşılandığını kanıtlar. Bu, finansal riskin yüksek olduğunu gösteren kesin bir bulgudur.

Adım Adım Çözüm

Dönen varlıkların genel dikey yüzdesini bulunuz.

Dönen Varlıklar \% = 100\% - 65\% = 35\%

Varlık toplamı

\%100

olduğundan, duran varlıklar dışındaki kısım dönen varlıkları temsil eder.

Net İşletme Sermayesi (NİS) dikey payını hesaplayınız.

NİS \% = 35\% - 40\% = -5\%

Net İşletme Sermayesi, dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar arasındaki farktır.

Duran varlık finansman kaynağını analiz ediniz.

Duran Varlıklar (\%65) > Devamlı Sermaye (\%10 + \%50 = \%60)

Duran varlıkların devamlı sermayeyi aşan

\%5

'lik kısmı, zorunlu olarak kısa vadeli kaynaklarla (KVYK) karşılanmaktadır.

Anahtar Kavram

Bilanço Kaynak Yapısı ve Vade Uyumu Analizi

Alternatif Yöntem

İşletmenin net işletme sermayesi durumunu anlamak için her zaman 'Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar' dengesine bakılmalıdır. Dikey analizde bu kalemlerin payları arasındaki fark doğrudan NİS'in toplam aktif/pasif içindeki payını verir.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 125Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki faaliyet dönemine ait gelir tablosu verileri üzerinde yapılan dikey (yüzde) analiz sonuçları aşağıda verilmiştir:

Gelir Tablosu Kalemleri	$1$ . Dönem $(\%)$	$2$ . Dönem $(\%)$
Net Satışlar	$100$	$100$
Satışların Maliyeti	$(62)$	$(70)$
Brüt Satış Kârı	$38$	$30$
Faaliyet Giderleri	$(12)$	$(18)$
Faaliyet Kârı	$26$	$12$
Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kârlar	$3$	$22$
Dönem Net Kârı	$21$	$25$

Bu verilere göre, işletmenin kârlılık yapısı ve faaliyet verimliliği hakkında yapılabilecek en isabetli yorum aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmenin ana faaliyet kârlılığı ciddi bir erozyona uğramış olup, dönem net kârındaki artış süreklilik niteliği taşımayan faaliyet dışı unsurlardan kaynaklanmıştır.

Net kâr marjının artması, işletmenin üretim maliyetlerini kontrol altına alarak pazar payını ve operasyonel verimliliğini artırdığını kanıtlamaktadır.

İşletme, faaliyet giderlerinde sağladığı tasarruf sayesinde satış maliyetlerindeki artışı telafi etmiş ve kârlılığını korumayı başarmıştır.

Brüt satış kârındaki düşüşün temel nedeni, finansman giderlerinin ve olağandışı giderlerin net satışlara oranla artmış olmasıdır.

Dikey yüzdelerdeki değişimler, işletmenin aktiflerinin daha verimli kullanıldığını ve birim satış başına düşen operasyonel kârın arttığını göstermektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin ana faaliyet kârlılığı ciddi bir erozyona uğramış olup, dönem net kârındaki artış süreklilik niteliği taşımayan faaliyet dışı unsurlardan kaynaklanmıştır.

Cevap

İşletmenin esas faaliyet kârlılığının zayıfladığı, net kârdaki artışın ise faaliyet dışı kalemlerden kaynaklandığını belirten yorum en isabetlisidir.

Dikey analiz sonuçları incelendiğinde, işletmenin hem brüt kâr marjının hem de faaliyet kâr marjının düştüğü görülmektedir. Bu durum, işletmenin ana faaliyetlerinde verimlilik kaybı yaşadığını ve maliyetlerin satışlara oranla arttığını kanıtlar. Ancak dönem net kâr marjının yükselmesi, bu olumsuz tablonun 'Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar' kalemindeki büyük artışla (örneğin faiz geliri, temettü geliri veya kambiyo kârı gibi) kapatıldığını göstermektedir. Bu tür gelirler işletmenin operasyonel gücünü değil, yan faaliyetlerini temsil eder ve kârın kalitesinin düşük olduğunu simgeler.

Adım Adım Çözüm

Brüt Kâr Marjını Analiz Et

\%38 \rightarrow \%30

düşüş

İşletmenin temel ticaret/üretim kârlılığındaki değişimi görmek için.

Faaliyet Kâr Marjını Analiz Et

\%26 \rightarrow \%12

sert düşüş

Esas faaliyetlerin ve operasyonel verimliliğin performansını ölçmek için.

Net Kâr Marjını Analiz Et

\%21 \rightarrow \%25

artış

Genel kârlılık sonucunu belirlemek için.

Kârın Kaynağını Sorgula

Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kârlar

\%3 \rightarrow \%22

artış

Faaliyet kârı düşerken net kârın neden arttığını açıklayan 'maskeleyici' kalemi bulmak için.

Anahtar Kavram

Kârın Kalitesi (Quality of Earnings)

Daha Fazla Pratik

İşletmenin kâr kalitesini daha iyi analiz etmek için 'Esas Faaliyet Kârı' ile 'Dönem Net Kârı' arasındaki farkın hangi kalemlerden kaynaklandığına odaklanan benzer sorular çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 126Soru →

Finansal tablo analiz tekniklerinden dikey analiz (yüzde yöntemi), işletmelerin ölçek farklılıklarını ortadan kaldırarak finansal yapının oransal kompozisyonunu ortaya koyan bir araçtır. Bu yöntemin kavramsal çerçevesi ve uygulama amaçları göz önüne alındığında, dikey analizin sağladığı analitik faydayı ve metodolojik sınırlarını en kapsamlı şekilde tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Statik niteliği gereği işletmenin finansal yapısını belirli bir an veya dönem itibarıyla 'ortak boyutlu tablolar' aracılığıyla analiz ederken; gelir tablosu kalemlerini Net Satışlar, bilanço kalemlerini ise Toplam Varlıklar bazında oransallaştırarak farklı ölçekteki işletmelerle karşılaştırılabilir veri seti oluşturur.

İşletmenin finansal kalemlerinde birden fazla dönem boyunca gerçekleşen oransal değişimleri, baz yıl olarak kabul edilen bir faaliyet dönemiyle kıyaslayarak yapısal eğilimleri ortaya koyan dinamik bir analiz yöntemidir.

Temel amacı işletmenin gelecekteki nakit yaratma kapasitesini ve kredi değerliliğini ölçmek olan bu yöntem, fon akım tablosu verilerini esas alarak hazırlanan ve sadece dış analizlerde kullanılan bir tekniktir.

Gelir tablosu dikey yüzdeleri hesaplanırken, her bir gelir ve gider kaleminin 'Brüt Satışlar' tutarı baz büyüklük (

%100

) kabul edilerek oranlanması, faaliyet kârlılığının yapısal analizinde temel kuraldır.

Bilançoda dikey yüzdeler hesaplanırken uygulanan 'grup içi yüzde' tekniği, her bir varlık kaleminin toplam aktifler içindeki payını ifade ederek işletmenin varlık kompozisyonunu genel düzeyde analiz eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Statik niteliği gereği işletmenin finansal yapısını belirli bir an veya dönem itibarıyla 'ortak boyutlu tablolar' aracılığıyla analiz ederken; gelir tablosu kalemlerini Net Satışlar, bilanço kalemlerini ise Toplam Varlıklar bazında oransallaştırarak farklı ölçekteki işletmelerle karşılaştırılabilir veri seti oluşturur.

Cevap

Dikey analiz, statik bir analiz türü olarak finansal tablo kalemlerini 'ortak boyutlu tablolar' üzerinden, gelir tablosunda Net Satışları ve bilançoda Toplam Varlıkları baz alarak ölçekten bağımsız karşılaştırma yapmaya olanak sağlar.

Doğru olan ifade, dikey analizin metodolojik özünü tam olarak yansıtmaktadır. Bu yöntem, her kalemi bir ana toplama oranlayarak finansal tabloları 'ortak boyutlu' (yüzdesel) hale getirir. Bu sayede işletmenin büyüklüğünden bağımsız olarak varlık dağılımı ve kârlılık yapısı analiz edilebilir. Statik yapıda olması, gelir tablosunda Net Satışları, bilançoda ise Toplam Varlıkları (Aktif Toplamı) baz alması yöntemin temel kavramsal kurallarıdır.

Adım Adım Çözüm

Yöntemin Zaman Boyutunu Belirleme

Statik Analiz

Dikey analiz tek bir döneme veya ana ait verileri kendi içinde oransallaştırdığı için statik karakterlidir.

Analiz Bazlarını (Payda) Tespit Etme

Bilanço: Aktif/Pasif Toplamı, Gelir Tablosu: Net Satışlar

Teorik çerçevede dikey yüzdeler hesaplanırken varlıklar toplam varlığa, gelir tablosu kalemleri ise net satış gelirine oranlanır.

Kıyaslama Kapasitesini Değerlendirme

Ortak Boyutlu Tablolar (Common-Size Statements)

Tutar yerine yüzde kullanılması, milyar liralık bir işletme ile milyon liralık bir işletmenin yapısal (örneğin stok ağırlığı) karşılaştırılmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Dikey Analizin (Yüzde Yöntemi) Statik Niteliği ve Yapısal Karşılaştırma Amacı

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 127Soru →

XYZ Anonim Şirketi'nin dönem sonu bilançosunda yer alan bazı varlık kalemlerine ilişkin tutarlar aşağıda sunulmuştur:

Bilanço Kalemi	Tutar (TL)
Kasa	$150.000$
Ticari Alacaklar	$400.000$
Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)	$100.000$
Stoklar	$550.000$
Gelecek Aylara Ait Giderler	$100.000$
Maddi Duran Varlıklar (Brüt)	$1.800.000$
Birikmiş Amortismanlar (-)	$600.000$
Verilen Depozito ve Teminatlar (Duran)	$100.000$

Bu verilere göre, dikey analiz (yüzde yöntemiyle analiz) sonuçlarına göre "Net Ticari Alacaklar" kaleminin bilançodaki genel (toplam) yüzdesi yüzde kaçtır?

12,5

16,7

27,3

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12,5

Cevap

Dikey analizde genel yüzde hesaplanırken ilgili kalem tutarı aktif toplamına oranlanır. Net ticari alacaklar

300.000

TL'nin, doğru hesaplanmış aktif toplamı olan

2.400.000

TL'ye oranı %12,5 olarak bulunur.

Dikey analizde genel yüzde hesaplanırken, pay kısmında ilgili kalemin net tutarı, payda kısmında ise tüm indirimler sonrası oluşan net aktif toplamı yer alır. Net ticari alacaklar

300.000

TL iken, tüm aktifin net toplamı

2.400.000

TL olduğundan, bu kalemin bütündeki payı %12,5'tir.

Adım Adım Çözüm

Net Ticari Alacaklar tutarının hesaplanması

300.000

Ticari Alacaklar (

400.000

) - Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (

100.000

) =

300.000

TL.

Dönen Varlıklar toplamının hesaplanması

1.100.000

Kasa (

150.000

) + Net Ticari Alacaklar (

300.000

) + Stoklar (

550.000

) + Gelecek Aylara Ait Giderler (

100.000

) =

1.100.000

TL.

Duran Varlıklar toplamının hesaplanması

1.300.000

Net MDV (

1.800.000 - 600.000

) + Verilen Depozito ve Teminatlar (

100.000

) =

1.300.000

TL.

Aktif Toplamının (Baz Kalem) hesaplanması

2.400.000

Dönen Varlıklar (

1.100.000

) + Duran Varlıklar (

1.300.000

) =

2.400.000

TL.

Genel yüzde (dikey yüzde) formülünün uygulanması

0,125 (%12,5)

(\text{Net Ticari Alacaklar} / \text{Aktif Toplamı}) \times 100 = (300.000 / 2.400.000) \times 100 = \%12,5

Anahtar Kavram

Bilançoda dikey analiz yapılırken her bir kalem, pasif kalemleri de dahil olmak üzere, Aktif (Varlık) Toplamına oranlanır. Düzenleyici hesaplar hem kendi kalemlerini hem de toplamı etkilediği için mutlaka düşülmelidir.

Daha Fazla Pratik

Pasif tarafındaki kalemler için de benzer bir dikey analiz yaparak (Kaynak Toplamını baz alarak) özkaynakların genel yüzdesini hesaplayabilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 128Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki faaliyet dönemine ait dikey (yüzde) analiz yöntemiyle hazırlanan özet gelir tablosu verileri aşağıda sunulmuştur:

Gelir Tablosu Kalemleri	1. Yıl (%)	2. Yıl (%)
Net Satışlar	$100$	$100$
Satışların Maliyeti	$62$	$65$
Faaliyet Giderleri	$12$	$18$
Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar	$4$	$22$
Finansman Giderleri	$5$	$7$
Dönem Net Kârı	$18$	$24$

Bu verilere göre, işletmenin kârlılık yapısındaki değişimle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?

İşletmenin üretim verimliliği artmış ve satışların maliyetindeki oransal düşüş sayesinde dönem net kârı yükselmiştir.

İşletmenin özkaynak kullanımı artmış ve finansman giderlerinin net satışlar içindeki payı azalarak kârlılığa olumlu katkı yapmıştır.

Faaliyet giderlerindeki artış, işletmenin satış hacmini genişletme çabalarının başarılı olduğunu ve esas faaliyet kâr marjının iyileştiğini kanıtlamaktadır.

Net kâr marjındaki artış, işletmenin ana faaliyetlerindeki operasyonel başarısından ve maliyet kontrolündeki etkinliğinden kaynaklanmaktadır.

İşletmenin ana faaliyet kâr marjındaki sert düşüşe rağmen net kârın artması, kârlılık kalitesinin düştüğünü ve kârın sürekliliği düşük yan faaliyet gelirlerine dayandığını göstermektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin ana faaliyet kâr marjındaki sert düşüşe rağmen net kârın artması, kârlılık kalitesinin düştüğünü ve kârın sürekliliği düşük yan faaliyet gelirlerine dayandığını göstermektedir.

Cevap

İşletmenin ana faaliyet kâr marjındaki gerilemeye rağmen net kâr marjının artması, kârlılık kalitesinin bozulduğunu ve kârın yan faaliyetlere bağımlı hale geldiğini gösteren seçenektir.

Veriler analiz edildiğinde, işletmenin Satışların Maliyeti (

\%62 \rightarrow \%65

) ve Faaliyet Giderleri (

\%12 \rightarrow \%18

) kalemlerinin net satışlara oranının arttığı görülmektedir. Bu durum, işletmenin ana faaliyet kâr marjının (Esas Faaliyet Kârı / Net Satışlar)

\%26

seviyesinden

\%17

seviyesine gerilediğini ortaya koyar. Buna karşın Dönem Net Kârı'nın

\%18

'den

\%24

'e yükselmesinin tek sebebi, 'Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar' kaleminin

\%4

düzeyinden

\%22

gibi çok yüksek bir seviyeye çıkmasıdır. Bu tür gelirler genellikle sürekliliği olmayan veya işletmenin ana amacı dışındaki (faiz, kira, menkul kıymet kârı vb.) işlemlerden kaynaklandığı için kârlılık kalitesinin düştüğü ve kârın kırılganlaştığı yorumu en doğru yaklaşımdır.

Adım Adım Çözüm

1. Yıl için Esas Faaliyet Kâr Marjını hesaplayın.

\%100 - \%62 (SMM) - \%12 (Faal. Gid.) = \%26

İşletmenin ana faaliyetlerinden elde ettiği kârlılık düzeyini belirlemek için gereklidir.

2. Yıl için Esas Faaliyet Kâr Marjını hesaplayın.

\%100 - \%65 (SMM) - \%18 (Faal. Gid.) = \%17

Ana faaliyet kârlılığındaki değişimi (trendini) görmek için gereklidir.

Esas Faaliyet Kârı ile Dönem Net Kârı arasındaki değişimi karşılaştırın.

Esas faaliyet kârı

\%9

azalırken (

26 \rightarrow 17

), net kâr

\%6

artmıştır (

18 \rightarrow 24

Kârın kaynağını ve kalitesini analiz etmek için bu ayrıştırma yapılmalıdır.

Net kâr artışının kaynağını belirleyin.

Diğer faaliyet gelirleri

\%4

'ten

\%22

'ye çıkarak

(\%18

artış) net kârı yukarı çekmiştir.

Kârın sürdürülebilir olup olmadığını anlamak için ana faaliyet dışı kalemlerin etkisi incelenmelidir.

Anahtar Kavram

Kârlılık Kalitesi ve Esas Faaliyet Kârı Ayrışması

İpuçları

Gelir tablosu dikey analizinde her kalemi 'Net Satışlar' (

\%100

) ile ilişkilendirerek aradaki farkları (marjları) hesaplayın.

İşletmenin 'Esas Faaliyet Kârı'nı her iki yıl için hesaplayıp kıyaslayın:

100 - (Satışların Maliyeti + Faaliyet Giderleri)

Net kâr marjı artarken, ana faaliyet kâr marjı düşüyorsa kârın kaynağını 'Diğer Faaliyet Gelirleri' gibi sürekliliği düşük kalemlerde arayın.

Daha Fazla Pratik

İşletmenin 'Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelirleri'nin içinde 'Kambiyo Kârları'nın yüksek olması durumunda kârın sürekliliği ve nakit akışı arasındaki ilişkiyi sorgulayan sorular çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 129Soru →

Bir işletmenin cari döneme ait gelir tablosu verileri üzerinde yapılan dikey (yüzde) analiz sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Gelir Tablosu Kalemi	Dikey Yüzde (%)
Net Satışlar	$100$
Satışların Maliyeti	$65$
Faaliyet Giderleri	$10$

Bu bilgilere göre, işletmenin dikey analiz yöntemine göre 'Faaliyet Kârı' dikey yüzdesi yüzde kaçtır?

10

25

35

45

75

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $25$

Cevap

İşletmenin 'Faaliyet Kârı' dikey yüzdesi %25'tir.

Gelir tablosunun dikey analizinde tüm kalemler Net Satışlara oranlanır. İşletmenin kârlılık yapısı incelenirken, Net Satışlar (%100) payından sırasıyla Satışların Maliyeti (%65) ve Faaliyet Giderleri (%10) çıkarıldığında elde edilen %25'lik oran, işletmenin ana faaliyetlerinden elde ettiği kârlılığı temsil eden Faaliyet Kârı dikey yüzdesidir.

Adım Adım Çözüm

Brüt Satış Kârı yüzdesini hesapla

Brüt Satış Kârı Yüzdesi = %35

Dikey analizde Net Satışlar %100 kabul edildiği için, Brüt Satış Kârı = Net Satışlar (%100) - Satışların Maliyeti (%65) formülü uygulanır.

Faaliyet Kârı yüzdesini hesapla

Faaliyet Kârı Yüzdesi = %25

Faaliyet kârına ulaşmak için brüt kârdan faaliyet giderleri düşülmelidir: %35 - %10 = %25.

Anahtar Kavram

Gelir Tablosu Dikey Analizinde Kâr Marjlarının Hesaplanması

İpuçları

Gelir tablosu hiyerarşisinde Faaliyet Kârı, Brüt Satış Kârı'ndan sonra gelir.

Önce Brüt Satış Kârı yüzdesini bulmak için 100'den Satışların Maliyetini çıkarın, ardından bulduğunuz sonuçtan Faaliyet Giderlerini düşün.

Daha Fazla Pratik

İşletmenin Net Kârına ulaşmak için bu aşamadan sonra hangi kalemlerin dikkate alınması gerektiğini gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 130Soru →

Modern sera teknolojileri kullanarak tarımsal üretim ve ihracat yapan bir işletmenin $2025$ yılı bilançosu üzerinde dikey (yüzde) analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda işletmenin dönen varlık payı $\%35$ , duran varlık payı ise $\%65$ olarak hesaplanmıştır. Aynı dönemde faaliyet gösterilen sektörün dönen varlık ortalamasının $\%55$ olduğu tespit edilmiştir.

Bu verilere göre, işletmenin aktif yapısıyla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?

Aktif toplamı içinde duran varlıkların payının yüksek olması, işletmenin kısa vadeli borç ödeme kapasitesinin sektördeki diğer işletmelere göre çok daha güvenli bir seviyede olduğunu kesin olarak kanıtlar.

Dönen varlık payının sektör ortalamasının altında kalması, işletmenin stok devir hızının çok yüksek olduğunu ve faaliyet döngüsünün sektör geneline göre daha kısa sürede tamamlandığını ifade eder.

Aktif dikey yüzdeleri toplamının

\%100

olması, işletmenin toplam varlıklarının yarısından fazlasının özkaynaklarla finanse edildiğini ve finansal bağımsızlık oranının yüksek olduğunu gösterir.

Duran varlıkların

\%65

gibi yüksek bir paya sahip olması, işletmenin tüm varlıklarının nakde dönüşme kabiliyetinin arttığını ve atıl kapasite riskinin tamamen ortadan kalktığını teyit eder.

İşletmenin duran varlık payının sektör ortalamasına göre yüksek olması, üretim kapasitesine yönelik yoğun yatırımları yansıtmakla birlikte, dönen varlıkların düşük payı nedeniyle likidite riskinin arttığını ve işletme sermayesi yönetiminin kritik önem taşıdığını göstermektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin duran varlık payının sektör ortalamasına göre yüksek olması, üretim kapasitesine yönelik yoğun yatırımları yansıtmakla birlikte, dönen varlıkların düşük payı nedeniyle likidite riskinin arttığını ve işletme sermayesi yönetiminin kritik önem taşıdığını göstermektedir.

Cevap

İşletmenin duran varlık payının sektör ortalamasına göre yüksek olması, üretim kapasitesine yönelik yatırımları göstermekle birlikte likidite riskinin arttığını ve işletme sermayesi yönetiminin önemini işaret etmektedir.

Doğru seçenek, işletmenin varlık yapısını hem yatırım (kapasite) hem de risk (likidite) açısından dengeli bir şekilde analiz etmektedir. Tarımsal üretim gibi tesis yoğun bir sektörde duran varlıkların yüksekliği modern yatırımları temsil edebilir; ancak dönen varlıkların sektör ortalamasının (

\%55

) çok altında (

\%35

) kalması, işletmenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamada zorlanabileceğini ve net işletme sermayesinin yetersiz kalabileceğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

Varlık yapısı dikey yüzdelerini analiz etme

İşletmede Dönen Varlıklar:

\%35

, Duran Varlıklar:

\%65

İşletmenin varlık dağılımını belirlemek analizin ilk adımıdır.

Sektör ortalaması ile karşılaştırma yapma

İşletmenin dönen varlık payı (

\%35

), sektör ortalamasının (

\%55

) oldukça altındadır.

Sektör ortalaması, işletmenin yapısal durumunun normalliğini test etmek için referans noktasıdır.

Sapmanın finansal etkilerini yorumlama

Duran varlık payının yüksekliği (

\%65

) üretim kapasitesine yatırımı gösterirken, dönen varlıkların düşüklüğü likidite sıkışıklığı riskini doğurur.

Aktif yapısı yorumlanırken varlıkların likiditesi ve üretim kapasitesi arasındaki denge değerlendirilmelidir.

Anahtar Kavram

Dikey Analiz ve Aktif Yapısı Yorumlama

İpuçları

İşletmenin dikey yüzdelerini sektör ortalamasıyla kıyaslayarak hangi varlık grubunda yoğunlaşma olduğunu belirleyin.

Duran varlıkların payının artması ile likidite (nakde dönüşme hızı) arasındaki ters orantıyı hatırlayın.

Dönen varlık payının sektörün (

\%55

) çok altında (

\%35

) kalmasının, kısa vadeli borçların ödenmesinde yaratabileceği risklere odaklanın.

Daha Fazla Pratik

İşletmenin pasif yapısını (kaynak yapısı) analiz ederek, bu yüksek duran varlık yatırımlarının uzun vadeli kaynaklarla finanse edilip edilmediğini kontrol eden bir soru çözülebilir.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 131Soru →

Bir teknoloji market zincirinin $2025$ yılı bilançosu dikey (yüzde) yöntemiyle analiz edilmiş ve aktif yapısına ilişkin aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

Aktif Kalemleri	Dikey Yüzde (\%)
Dönen Varlıklar	$85$
Duran Varlıklar	$15$
Aktif Toplamı	$100$

Bu analiz sonuçlarına göre, işletmenin varlık yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İşletmenin varlıklarının büyük bir kısmı kısa sürede nakde dönebilecek niteliktedir.

İşletmenin brüt satış kârı toplam varlık tutarından daha yüksektir.

İşletme, üretim kapasitesini artırmak amacıyla duran varlık yatırımlarına ağırlık vermiştir.

İşletmenin toplam varlık hacmi bir önceki faaliyet dönemine göre %85 oranında artmıştır.

İşletmenin net işletme sermayesi aktif toplamının %85'ine eşittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin varlıklarının büyük bir kısmı kısa sürede nakde dönebilecek niteliktedir.

Cevap

İşletmenin varlık yapısı büyük oranda likit kalemlerden (dönen varlıklardan) oluşmaktadır.

Dikey analiz sonuçlarına göre aktif toplamının

%85

gibi büyük bir kısmının dönen varlıklardan oluşması, işletmenin kaynaklarının çoğunu kısa vadeli (likit) varlıklara ayırdığını gösterir. Bu durum, özellikle stok devir hızının önemli olduğu teknoloji marketleri gibi ticaret işletmeleri için karakteristik ve beklenen bir aktif yapısıdır.

Adım Adım Çözüm

Dikey yüzde oranlarının anlamını tanımlamak

Dönen varlıklar = %85, Duran varlıklar = %15

Dikey analiz, her bir kalemin ait olduğu grup veya genel toplam (aktif toplamı) içindeki payını gösterir.

Varlık gruplarının niteliğini değerlendirmek

Likit yapı ön plandadır.

Dönen varlıklar, bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde nakde dönüşebilecek varlıkları temsil eder.

İşletme türü ile yapıyı ilişkilendirmek

Ticaret işletmesi için uygun yapı.

Perakende ticaret yapan işletmelerde stok ve nakit döngüsü hızlı olduğu için aktifte dönen varlık payının yüksek olması beklenir.

Anahtar Kavram

Dikey (Yüzde) Analizde Aktif Yapısı Yorumu

İpuçları

Dönen varlıkların aktif içindeki payı ne kadar yüksekse, işletme o kadar likittir.

Dikey analiz, kalemlerin toplam içindeki ağırlığını gösterir; geçmiş yıllarla kıyaslama yapmaz.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir analizi pasif (kaynak) yapısı için yaparak işletmenin finansman stratejisini değerlendirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 132Soru →

Dayanıklı tüketim malları üretimi sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin $2025$ yılı bilançosu dikey analiz yöntemiyle incelenmiş ve sektör ortalamaları ile karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:

Aktif Kalemleri	İşletme (Dikey % )	Sektör Ortalaması (Dikey % )
Hazır Değerler	$5$	$10$
Ticari Alacaklar	$25$	$20$
Stoklar	$40$	$25$
Dönen Varlıklar Toplamı	$70$	$55$
Duran Varlıklar Toplamı	$30$	$45$
AKTİF TOPLAMI	$100$	$100$

Buna göre, sektör ortalamaları ile işletme verileri karşılaştırıldığında, aktif yapısına ilişkin yapılabilecek en isabetli yorum aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmenin aktif toplamı içinde stokların payının sektör ortalamasının oldukça üzerinde olması, çalışma sermayesinin stoklara bağlandığını ve olası bir talep daralmasında likidite riskiyle karşılaşılabileceğini gösterir.

Duran varlık payının (%30) sektör ortalamasından (%45) düşük olması, işletmenin üretim kapasitesinin yetersiz olduğunu ve teknolojik yenileme yatırımlarına ihtiyaç duyduğunu kesin olarak kanıtlar.

Dönen varlıkların aktif içindeki payının (%70) sektörün üzerinde seyretmesi, işletmenin dönem sonu karlılık oranlarının ve özkaynak verimliliğinin yüksek olacağının temel göstergesidir.

Hazır değerler payının (%5) sektörün altında kalması, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme konusunda her an ciddi bir temerrüt riski taşıdığını ifade eder.

İşletme, sektördeki rakiplerine kıyasla duran varlık yatırımlarına daha fazla ağırlık vererek uzun vadeli büyüme stratejisini önceliklendirmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin aktif toplamı içinde stokların payının sektör ortalamasının oldukça üzerinde olması, çalışma sermayesinin stoklara bağlandığını ve olası bir talep daralmasında likidite riskiyle karşılaşılabileceğini gösterir.

Cevap

İşletmenin aktif toplamı içinde stokların payının (%40) sektör ortalamasının (%25) oldukça üzerinde olması, çalışma sermayesinin stoklara bağlandığını ve olası bir talep daralmasında likidite riskiyle karşılaşılabileceğini belirten yorum doğrudur.

Dikey analiz sonuçlarına göre işletmenin dönen varlık payı sektörün üzerinde olsa da, bu artışın temel kaynağı stoklardır (%40). Üretim işletmelerinde stokların aktif içindeki payının sektör ortalamasının (%25) çok üzerinde olması, işletmenin fonlarını düşük likiditeli varlıklara bağladığını, satışların aksaması durumunda nakit sıkıntısı (likidite riski) yaşayabileceğini ve işletme sermayesi ihtiyacının yüksek olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

İşletme verileri ile sektör ortalamalarını kalem bazında karşılaştırın.

İşletmenin dönen varlıkları (%70) sektörden (%55) yüksek, duran varlıkları (%30) ise sektörden (%45) düşüktür.

Dikey analizde yapısal sapmaları tespit etmek için kıyaslama şarttır.

Dönen varlıkların alt kalemlerindeki yoğunlaşmayı analiz edin.

İşletmede en yüksek pay %40 ile stoklara aittir. Sektörde bu oran %25'tir.

Varlıkların hangi likidite grubunda toplandığını anlamak risk analizinin temelidir.

Stok ağırlıklı yapının finansal etkisini değerlendirin.

Stoklar, nakde dönüşümü alacaklara göre daha zor olan kalemlerdir. Bu durum çalışma sermayesini bağlar ve nakit akışını zorlaştırabilir.

Dönen varlıkların yüksek olması her zaman yüksek likidite anlamına gelmez; stok ve alacak devir hızı kritiktir.

Anahtar Kavram

Bilanço Dikey Analizi ve Aktif Yapısı Yorumu

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 133Soru →

Bir üretim işletmesinin $2025$ yılına ait finansal tablolarında yer alan bazı veriler aşağıda sunulmuştur:

Kalem	Tutar (TL)
Brüt Satışlar	$4.500.000$
Satış İndirimleri	$500.000$
Satışların Maliyeti	$2.400.000$
Faaliyet Giderleri	$800.000$
Toplam Varlıklar	$10.000.000$

Bu verilere göre, işletmenin gelir tablosu dikey yüzdeler (yüzde yöntemiyle) analizinde "Faaliyet Kârı" kalemi dikey yüzdesi yüzde kaçtır?

8

17,8

20

35,5

40

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $20$

Cevap

İşletmenin dikey yüzdeler analizinde Faaliyet Kârı dikey yüzdesi

20

olarak hesaplanır.

Gelir tablosu dikey analizinde Net Satışlar

100

kabul edilir. İşletmenin verilerinden yola çıkarak Net Satışlar

4.000.000

TL olarak bulunur. Faaliyet Kârı ise

800.000

TL'dir.

800.000 / 4.000.000

işlemi sonucunda ulaşılan yüzde

20

değeri, ilgili kalemin net satışlar içindeki payını doğru yansıtır.

Adım Adım Çözüm

Net Satışlar tutarının hesaplanması

4.500.000 - 500.000 = 4.000.000

Gelir tablosu dikey analizinde tüm kalemlerin oranlandığı baz kalem Net Satışlardır.

Faaliyet Kârı tutarının hesaplanması

4.000.000 - 2.400.000 - 800.000 = 800.000

Brüt Satış Kârından (

4.000.000 - 2.400.000 = 1.600.000

TL) Faaliyet Giderleri çıkarılarak Faaliyet Kârına ulaşılır.

Dikey yüzdenin hesaplanması

(800.000 / 4.000.000) \times 100 = %20

İlgili kalem tutarının baz kalem olan Net Satışlara bölünmesiyle dikey yüzde elde edilir.

Anahtar Kavram

Gelir tablosu dikey analizinde ana baz (100 kabul edilen kalem) her zaman Net Satışlardır.

Daha Fazla Pratik

Satışların maliyetinin dikey yüzdesini hesaplayarak işletmenin brüt kâr marjı ile ilişkisini analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 134Soru →

Turizm ve otel işletmeciliği sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin $2025$ yılı bilançosu dikey (yüzde) yöntemiyle analiz edilmiş ve aktif yapısına ilişkin aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

Aktif Kalemleri	Genel (Toplam) Yüzde (\%)
Dönen Varlıklar	$15$
Duran Varlıklar	$85$
(Maddi Duran Varlıklar)	( $80$ )

Buna göre, dikey analiz ilkeleri ve sektörel özellikler dikkate alındığında işletmenin aktif yapısıyla ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?

İşletmenin duran varlık ağırlıklı bir yapıya sahip olması, faaliyet gösterdiği sektörün sermaye yoğun niteliğiyle uyumludur ve tek başına bir likidite krizi göstergesi olarak kabul edilemez.

Dönen varlık payının

\%15

gibi düşük bir seviyede kalması, işletmenin net işletme sermayesinin negatif olduğunu ve kısa vadeli borç ödeme gücünün bulunmadığını kesin olarak kanıtlar.

Duran varlıkların aktif toplamı içindeki payının

\%85

olması, işletmenin bu varlıkları tamamen özkaynaklarla finanse ettiğini ve mali yapısının çok güçlü olduğunu gösterir.

Maddi duran varlık payının yüksekliği, işletmenin ilgili dönemde kapasite artırımı amacıyla büyük ölçekli yeni yatırımlar yaptığını ve aktifinin bir önceki yıla göre büyüdüğünü gösteren dinamik bir bulgudur.

İşletmenin dönen varlıklarının toplam varlıklar içindeki payı duran varlıklardan az olduğu için aktif devir hızının sektör ortalamasının çok üzerinde gerçekleşmesi beklenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin duran varlık ağırlıklı bir yapıya sahip olması, faaliyet gösterdiği sektörün sermaye yoğun niteliğiyle uyumludur ve tek başına bir likidite krizi göstergesi olarak kabul edilemez.

Cevap

Turizm ve otel işletmeciliği gibi hizmet sektörlerinde, ana faaliyetin yürütülmesi için gereken otel binaları, arsalar ve demirbaşlar gibi maddi duran varlıkların toplam varlıklar içindeki payının yüksek olması sektörel bir gerekliliktir. Bu yapıya 'sermaye yoğun yapı' denir. Dikey analizde bu oranların yüksek olması tek başına bir finansal başarısızlık veya likidite sorunu değil, işletmenin iş modelinin bir yansımasıdır.

Adım Adım Çözüm

Verilen aktif yapısı verilerini ve sektörü analiz etme

İşletme turizm sektöründedir ve aktifinin

\%85

'i duran varlıklardan (özellikle maddi duran varlıklardan) oluşmaktadır.

Varlık yapısı yorumlanırken işletmenin içinde bulunduğu sektörün (üretim, ticaret, hizmet) fiziksel altyapı gereksinimleri temel alınmalıdır.

Dikey analiz yönteminin sınırlarını belirleme

Dikey analiz statik bir analizdir; tek başına likidite rasyolarını (cari oran vb.) veya finansman kaynaklarını açıklamaz.

Dikey analiz sadece varlıkların toplam içindeki kompozisyonunu gösterir, pasif kalemleri bilinmeden finansal risk tam ölçülemez.

Sektörel uygunluğu değerlendirme

Turizm ve otelcilikte binalar, tesisler ve arazi gibi maddi duran varlıkların toplam aktifin büyük kısmını oluşturması beklenen bir durumdur.

Hizmet sunumu için gerekli olan kapasite bu sabit varlıklarla sağlandığından, sermaye yoğunluğu sektörün doğası gereğidir.

Anahtar Kavram

Bilanço dikey analizinde aktif yapısının sektörel bağlamda yorumlanması.

İpuçları

Bir otel işletmesinin en değerli varlıklarının neler olabileceğini düşünün.

Dikey analiz statik bir analizdir, yani zaman içindeki değişimleri değil, sadece o anki dağılımı gösterir.

Bilançonun sol tarafı (aktif) paranın nereye yatırıldığını, sağ tarafı (pasif) ise bu paranın nereden geldiğini gösterir.

Daha Fazla Pratik

İşletmenin pasif yapısını (borç ve özkaynak dağılımını) analiz eden dikey analiz sorularını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 135Soru →

Bir işletmenin dönem sonu bilançosunda yer alan varlık kalemlerine ilişkin tutarlar aşağıda verilmiştir:

Hesap Adı	Tutar (TL)
Hazır Değerler	$180.000$
Ticari Alacaklar	$240.000$
Stoklar	$180.000$
Duran Varlıklar Toplamı	$600.000$

İşletmenin aktif toplamı $1.200.000$ TL olduğuna göre, dikey analiz sonuçlarına göre Ticari Alacaklar kaleminin grup içi yüzdesi aşağıdakilerden hangisidir?

\%15

\%20

\%30

\%40

\%50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%40$

Cevap

Ticari Alacaklar kaleminin grup içi yüzdesi

\%40

'tır.

Ticari Alacaklar kalemi bilançonun 'Dönen Varlıklar' grubunda yer alır. Bu grubun toplamı, verilen kalemlerin toplamı olan

600.000

TL'dir. Grup içi yüzde hesaplanırken ilgili kalemin tutarı (

240.000

TL), bu grup toplamına bölündüğünde (

240.000 / 600.000

)

\%40

sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Dönen Varlıklar grubu toplamını hesaplayın.

180.000 + 240.000 + 180.000 = 600.000

Grup içi yüzde hesaplanırken paydada kalemin ait olduğu grubun toplamı yer almalıdır.

Ticari Alacaklar kaleminin grup toplamına oranını bulun.

\frac{240.000}{600.000} = 0,40

Grup içi yüzde formülü: (Hesap Tutarı / Grup Toplamı) şeklindedir.

Sonucu yüzde cinsinden ifade edin.

0,40 \times 100 = \%40

Analiz sonuçları standart olarak yüzdelik dilimlerle gösterilir.

Anahtar Kavram

Bilançoda dikey analiz yapılırken 'grup içi yüzde', ilgili kalemin tutarının ait olduğu ana grup toplamına (Dönen Varlıklar, Duran Varlıklar vb.) bölünmesiyle hesaplanır.

Soru 136Soru →

Finansal tablo analizi tekniklerinden biri olan dikey analiz (yüzde yöntemi), kalemlerin bir bütün içindeki ağırlığını ve finansal yapının dengesini ölçmek amacıyla kullanılır.

Buna göre, dikey analiz tekniğinin uygulanması ve temel amacı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Finansal tablo kalemlerinin yıllar itibarıyla gösterdiği değişim hızlarını ve gelişim yönünü inceleyen dinamik bir analizdir.

Gelir tablosu dikey yüzdelerinin hesaplanmasında kullanılan baz kalem "Brüt Satışlar" tutarıdır.

İşletmenin finansal yapısını ve faaliyet sonuçlarını tek bir dönem bazında inceleyen statik bir analiz tekniğidir.

Temel amacı, işletmenin geçmiş dönem verileriyle karşılaştırma yaparak geleceğe yönelik trend tahminlerinde bulunmaktır.

Bilanço dikey yüzdeleri hesaplanırken her bir kalemin "Dönem Net Kârı" rakamı içindeki payı esas alınır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin finansal yapısını ve faaliyet sonuçlarını tek bir dönem bazında inceleyen statik bir analiz tekniğidir.

Cevap

İşletmenin finansal yapısını ve faaliyet sonuçlarını tek bir dönem bazında inceleyen statik bir analiz tekniği olması dikey analizin temel özelliğidir.

Dikey analiz, işletmenin tek bir dönemine ait finansal tablolarını incelediği için statik bir analizdir. Bu analiz sayesinde, örneğin dönen varlıkların toplam varlıklar içindeki payı veya satışların maliyetinin net satışlar içindeki ağırlığı gibi yapısal dengeler görülür.

Adım Adım Çözüm

Dikey analizin tanımını ve kapsamını değerlendirme

Dikey analiz, finansal tablodaki her bir kalemin aynı tablodaki ana bir kaleme (baz kaleme) bölünmesiyle yapılır.

Bu yöntem, kalemlerin bütün içindeki payını (yüzdesini) görmeyi sağlar.

Analizin zaman boyutunu analiz etme (Statik vs Dinamik)

Sadece tek bir mali dönemin verileri kullanıldığı için analiz statiktir.

Dinamik analizler için en az iki veya daha fazla dönemin karşılaştırılması gerekir.

Baz kalemleri doğrulama

Bilançoda Aktif Toplamı = %100, Gelir Tablosunda Net Satışlar = %100 kabul edilir.

Analizin standartlaştırılması ve karşılaştırılabilirliği için bu baz kalemler kullanılır.

Anahtar Kavram

Dikey analiz (yüzde yöntemi) tek bir döneme odaklanan statik bir analizdir.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 137Soru →

Aşağıda bir ticari işletmenin finansal analizinde kullanılan 2025 yılı dönem sonu bilanço verilerinden bir kesit sunulmuştur:

Hesap Kalemi	Tutar (TL)
Hazır Değerler	$420.000$
Ticari Alacaklar	$630.000$
Stoklar	$450.000$
Dönen Varlıklar Toplamı	$1.500.000$
Aktif Toplamı	$3.500.000$

Buna göre, dikey analiz (yüzde yöntemiyle analiz) sonuçlarına göre işletmenin "Ticari Alacaklar" kaleminin grup içi yüzdesi aşağıdakilerden hangisidir?

12\%

18\%

28\%

30\%

42\%

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $42\%$

Cevap

İşletmenin Ticari Alacaklar kaleminin grup içi yüzdesi

42\%

olarak hesaplanır.

Grup içi dikey yüzdeler hesaplanırken ilgili hesap kaleminin tutarı, içinde bulunduğu ana grup toplamına bölünür. Bu soruda Ticari Alacaklar (

630.000

TL), Dönen Varlıklar grubu (

1.500.000

TL) içerisinde yer aldığı için;

630.000 / 1.500.000 = 0,42

yani

\%42

sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

Ticari alacakların içinde bulunduğu ana grubu belirleyin.

Ticari Alacaklar, bilançonun "Dönen Varlıklar" grubu içerisinde yer almaktadır.

Grup içi yüzde hesaplaması için ilgili kalemin bağlı olduğu grup toplamının bilinmesi gerekir.

Grup içi yüzde formülünü uygulayın.

Grup İçi Yüzde = (Kalem Tutarı / Grup Toplamı)

\times 100

Dikey analizde grup içi oranlar, o kalemin ait olduğu toplam içindeki ağırlığını gösterir.

Verilen değerleri formülde yerine koyun.

(

630.000

1.500.000

)

\times 100 = 42

630.000

TL'lik ticari alacak tutarı,

1.500.000

TL'lik dönen varlıklar toplamına oranlanır.

Anahtar Kavram

Bilançoda dikey analiz (yüzde yöntemi) yapılırken, her bir kalemin toplam aktif (genel yüzde) veya ait olduğu grup (grup içi yüzde) içindeki ağırlığı hesaplanır.

İpuçları

Grup içi dikey analizde payda olarak aktif toplamını değil, ilgili grubun toplamını (Dönen Varlıklar Toplamı) kullanmalısınız.

Ticari Alacaklar tutarını (

630.000

TL), bağlı olduğu Dönen Varlıklar toplamına (

1.500.000

TL) bölerek yüzdeye dönüştürün.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir işlemi pasif taraftaki 'Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar' içindeki 'Ticari Borçlar' için yaparak pratik yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 138Soru →

Bir işletmenin dönem sonu bilançosunda yer alan bazı aktif kalemlerinin tutarları şu şekildedir:

Aktif Kalemler	Tutar (TL)
Hazır Değerler	$50.000$
Ticari Alacaklar	$75.000$
Stoklar	$125.000$
Duran Varlıklar	$250.000$

Buna göre, "Ticari Alacaklar" kaleminin bilançodaki genel (toplam) yüzdesi aşağıdakilerden hangisidir?

%10

%15

%25

%30

%50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %15

Cevap

Ticari Alacaklar kaleminin bilançodaki genel (toplam) yüzdesi %15'tir.

Genel yüzde (dikey yüzde), bir bilanço kaleminin bilanço toplamı (Aktif Toplamı) içindeki payını gösterir. Bu soruda Aktif Toplamı

500.000

TL olarak hesaplanmıştır. Ticari Alacaklar tutarı olan

75.000

TL'nin

500.000

TL'ye oranı

0,15

yani %15'tir.

Adım Adım Çözüm

Aktif (Varlık) toplamını hesaplayınız.

50.000 + 75.000 + 125.000 + 250.000 = 500.000

Genel yüzdeler hesaplanırken baz alınan değer Aktif Toplamıdır.

Ticari Alacaklar kaleminin tutarını Aktif Toplamına oranlayınız.

75.000 / 500.000 = 0,15

Dikey analizde genel yüzde, kalem tutarının grup toplamına değil, bilanço toplamına bölünmesiyle bulunur.

Bulunan oranı yüzde cinsinden ifade ediniz.

0,15 \times 100 = \%15

Analiz sonuçlarının standart gösterimi yüzde (%) biçimindedir.

Anahtar Kavram

Bilanço dikey analizinde genel yüzde hesaplanırken, her bir kalem veya grup tutarı Aktif (veya Pasif) toplamına bölünür.

Daha Fazla Pratik

Benzer veriler üzerinden Pasif tarafındaki kalemlerin (örneğin Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar) genel yüzdelerini hesaplayarak pratik yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 139Soru →

Dikey (yüzde) analiz yöntemiyle incelenen bir işletmenin gelir tablosunda; brüt satış kârının net satışlara oranı % $40$ , faaliyet kârının net satışlara oranı % $8$ ve olağan kârın net satışlara oranı ise % $15$ olarak tespit edilmiştir.

Bu verilere dayanarak işletmenin kârlılık yapısı ve gider verimliliği ile ilgili yapılabilecek aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

İşletmenin faaliyet dışı kârı, esas faaliyet kârından daha yüksek bir tutara sahiptir.

İşletmenin satışların maliyeti, net satışların %

40

'ına eşittir.

İşletmenin brüt kârının %

80

'i faaliyet giderlerinin karşılanmasında kullanılmıştır.

İşletmenin faaliyet giderleri net satışların %

60

'ına tekabül etmektedir.

İşletme, dönem içerisinde esas faaliyetlerinden zarar etmesine rağmen faaliyet dışı gelirlerle kâra geçmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin brüt kârının % $80$ 'i faaliyet giderlerinin karşılanmasında kullanılmıştır.

Cevap

İşletmenin brüt kârının %

80

'i faaliyet giderlerinin karşılanmasında kullanılmıştır.

Dikey analiz verilerine göre net satışların %

40

'ı brüt kâr, %

8

'i ise faaliyet kârıdır. Bu iki kâr kalemi arasındaki fark olan %

32

(

40 - 8

), faaliyet giderlerinin net satışlara oranını gösterir. Faaliyet giderlerinin brüt kârı ne oranda tükettiğini bulmak için %

32

, %

40

'a oranlanır; bu da %

80

sonucunu verir. Bu durum, işletmenin brüt kârının çok büyük bir kısmını esas faaliyetlerini yürütmek için harcadığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

Net satışları baz alarak satışların maliyeti oranını hesapla.

Net Satışlar (%

100

) - Brüt Satış Kârı (%

40

) = Satışların Maliyeti (%

60

)

Dikey analizde net satışlar %

100

kabul edilir.

Faaliyet giderlerinin net satışlara oranını bul.

Brüt Satış Kârı (%

40

) - Faaliyet Kârı (%

8

) = Faaliyet Giderleri (%

32

)

Brüt kârdan faaliyet giderleri düşüldüğünde faaliyet kârına ulaşılır.

Faaliyet giderlerinin brüt kâr içindeki payını hesapla.

Faaliyet Giderleri (%

32

) / Brüt Satış Kârı (%

40

) = %

80

Soruda istenen yorum, faaliyet giderlerinin brüt kârı ne ölçüde tükettiğini belirlemektir.

Faaliyet dışı kalemlerin etkisini analiz et.

Olağan Kâr (%

15

) - Faaliyet Kârı (%

8

) = Faaliyet Dışı Net Gelir (%

7

)

Olağan kâr, faaliyet kârına faaliyet dışı gelirlerin eklenip giderlerin düşülmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Dikey Analizde Kâr Kalemleri Arasındaki İlişki

İpuçları

Gelir tablosu dikey analizinde net satışların her zaman %

100

olduğunu hatırlayın.

Brüt kârdan faaliyet kârına geçişte hangi gider kaleminin düşüldüğünü ve bu tutarın brüt kârın ne kadarı olduğunu hesaplayın.

Faaliyet giderleri %

40 - %

8 = %

32

olarak bulunur. Soruda bu %

32

'lik giderin %

40

'lık kâr içindeki payı sorulmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda faaliyet giderlerinin brüt kârdan daha yüksek olduğu durumu (faaliyet zararı) analiz etmeyi deneyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Tutarlar üzerinden giderek varsayımsal bir hesaplama yapabilirsiniz. Net satışları

100

TL kabul ederseniz; Brüt Kâr

40

TL, Faaliyet Kârı

8

TL olur. Aradaki

32

TL faaliyet gideridir.

32 / 40

oranı size %

80

sonucunu verecektir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 140Soru →

Bir sanayi işletmesinin mali tablolarını dikey analiz yöntemiyle inceleyen bir denetçi, işletmenin dönem sonu bilançosunda yer alan şu verilere ulaşmıştır:

Hesap Kalemi / Grup	Tutar (TL)
Kasa	$80.000$
Bankalar	$120.000$
Diğer Dönen Varlıklar	$300.000$
Dönen Varlıklar Toplamı	$500.000$
Duran Varlıklar Toplamı	$1.500.000$

Bu verilere göre, yapılacak dikey analiz çalışmasında 'Bankalar' kaleminin grup içi yüzde değeri aşağıdakilerden hangisidir?

%12

%24

%60

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %24

Cevap

Bankalar kaleminin grup içi yüzde değeri %24 olarak hesaplanmıştır.

Dikey analizde grup içi yüzde hesaplanırken, bilançodaki her bir kalemin tutarı o kalemin yer aldığı ana grup toplamına bölünür. Bu soruda 'Bankalar' hesabı 'Dönen Varlıklar' grubu içerisinde yer aldığından,

120.000

TL tutarındaki bankalar kalemi,

500.000

TL tutarındaki dönen varlıklar toplamına bölünerek

\%24

sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

İlgili kalemin ve ait olduğu grubun toplam tutarlarını belirleyin.

Bankalar =

120.000

TL; Dönen Varlıklar Toplamı =

500.000

TL.

Grup içi yüzde hesaplaması için payda olarak aktif toplamı değil, grubun kendi toplamı kullanılmalıdır.

Grup içi yüzde formülünü uygulayın.

\text{Grup İçi Yüzde} = (120.000 / 500.000) \times 100 = 24

Bir hesabın kendi grubu içerisindeki ağırlığını ölçmek için bu oranlama yapılır.

Anahtar Kavram

Dikey Analiz (Yüzde Yöntemi): Grup İçi Yüzde Hesaplaması

İpuçları

Grup içi yüzde hesaplanırken 'Aktif Toplamı' yerine ilgili grubun toplamını (Dönen Varlıklar) kullanmanız gerektiğini unutmayın.

Formül:

(\text{Hesap Tutarı} / \text{Grup Toplamı}) \times 100

. Pay kısmına

120.000

, payda kısmına ise

500.000

yazarak işlemi yapın.

Daha Fazla Pratik

Duran varlıklar grubunda yer alan 'Demirbaşlar' hesabı için aynı mantıkla grup içi ve genel yüzde farklarını hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

ÖncekiSayfa 7 / 8Sonraki

Yüzde Yöntemiyle Analiz

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram