Examkin

Soru

Zorluk: OrtaUluslararası Örgütlerin Hukuki Kişiliği

Uluslararası hukukta asli süje olan devletlerin aksine türev (ikincil) süje konumunda olan uluslararası örgütler, yalnızca kendilerine verilen işlevleri yerine getirebilmek için ihtiyaç duydukları hukuki ehliyete sahiptir. Örgütlerin bu statüsü ve yetkilerinin sınırları, uluslararası yargı içtihatlarıyla belirli ilkelere bağlanmıştır. Buna göre, uluslararası örgütlerin hukuki kişiliği ve yetkilerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Uluslararası örgütler, kurucu antlaşmalarında açıkça sayılmamış olsa bile, işlevsel gereklilik ilkesi uyarınca kuruluş amaçlarını gerçekleştirmek için zorunlu olan 'zımni (örtülü) yetkilere' ve üçüncü taraflarla antlaşma yapma ehliyetine (jus tractatuum) sahiptir.Cevap
  2. B
    Uluslararası hukukta örgütlerin varlık kazanması salt kurucu tanıma teorisine tabi olduğundan; Birleşmiş Milletler gibi evrensel örgütler dahi, kendisini resmen tanımamış üye dışı devletlere karşı hiçbir şekilde objektif bir hukuki kişilik ileri süremez.
  3. C
    Tıpkı tam egemen devletler gibi uluslararası örgütler de mutlak yargı bağışıklığına sahip olduğundan, örgütün taraf olduğu özel hukuk ve ticaret nitelikli (jure gestionis) işlemlerde yerel mahkemelerin yargı yetkisi hiçbir istisnaya tabi olmaksızın reddedilir.
  4. D
    Bir uluslararası örgütün, kendi görevlisine verilen zarardan dolayı zarar veren devlete karşı yürüteceği işlevsel koruma süreci, devletlerin uyguladığı diplomatik koruma ile birebir aynı usule tabidir ve iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı daima aranır.
  5. E
    Evrensel nitelikli bir uluslararası örgütün kurucu antlaşması ve organlarının aldığı tüm bağlayıcı kararlar hiyerarşik olarak emredici kural (jus cogens) statüsüne dönüştüğünden, taraf olmayan devletler hiçbir şekilde bunlara aykırı işlem tesis edemez.

Cevap

Uluslararası örgütlerin, kurucu antlaşmalarında açıkça belirtilmese dahi işlevsel gereklilik ilkesi uyarınca kuruluş amaçlarını gerçekleştirmek için zımni yetkilere ve antlaşma yapma kapasitesine sahip olduğunu belirten ifade doğrudur.
Uluslararası örgütler, işlevsel ehliyet prensibine tabidir. Uluslararası Adalet Divanı'nın 'Birleşmiş Milletler Hizmetinde Uğranılan Zararların Tazmini' meselesindeki çığır açan kararında teyit edildiği üzere, örgütlerin kurucu metinlerinde açıkça yazmasa bile amaçlarını gerçekleştirmek için vazgeçilmez olan 'zımni (implied) yetkileri' vardır. Bu kapsamda örgütler, işlevlerinin gerektirdiği ölçüde üçüncü kişi veya devletlerle antlaşma yapma (jus tractatuum) hakkına sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası örgütlerin hukuki kişiliğinin doğasını analiz et
Örgütlerin devletler gibi asli (orijinal) ve genel yetkili değil, türev (ikincil) ve sınırlı (işlevsel) hak süjesi olduğu tespiti yapılır.
Bu temel ayrım, örgütün ehliyetinin sınırlarını belirler.
2
İşlevsel gereklilik ve zımni yetkiler kavramlarını değerlendir
Uluslararası Adalet Divanı'nın içtihatlarında da vurgulandığı üzere, örgütler sadece açıkça yazılı yetkileri değil, amaçlarını gerçekleştirmek için elzem olan zımni (örtülü) yetkileri ve jus tractatuum (antlaşma yapma ehliyetini) haizdir.
Örgütlerin uluslararası alanda etkin bir şekilde faaliyet gösterebilmesinin yegane hukuki dayanağı işlevsel gereklilik ilkesidir.
3
Hatalı seçeneklerdeki temel yanılgıları tespit et
BM gibi örgütlerin objektif kişiliğe sahip olması, yargı bağışıklıklarının mutlak olmaması, işlevsel korumanın diplomatik korumadan farklılaşması ve örgüt kararlarının otomatik jus cogens olmaması kuralları hatırlanır.
Çeldiriciler, devlet yetkileri ile örgüt yetkilerinin karıştırılmasından (hukukun kaynakları, bağışıklık ve tanıma) beslenmektedir.

Anahtar Kavram

İşlevsel Gereklilik ve Zımni Yetkiler Kuramı
Bu soruyu puanla

Konular

Uluslararası Örgütlerin Hukuki Kişiliği

Bu konudan daha fazla soru