Immanuel Wallerstein’ın modern dünya-sisteminin tarihsel ömrünü tamamlamakta olduğuna dair analizinde; sistemin "sonsuz sermaye birikimi" döngüsünü imkânsız kılan "eğilimsel trendler" (secular trends) arasında yer alan "köysüzleşme" (deruralization) süreci, kapitalist kâr oranlarını aşağıdakilerden hangisi üzerinden baskılayarak sistemsel bir çatallanmaya (bifurcation) yol açmaktadır?
- ATarımsal üretimin azalmasıyla gıda fiyatlarının aşırı yükselmesi ve bu durumun merkez ülkelerdeki ücret-fiyat sarmalını tetikleyerek stagflasyona neden olması.
- Kentleşen ve siyasal örgütlenme kapasitesi artan emeğin reel ücret ve 'sosyal ücret' taleplerinin yükselmesiyle; sermayenin üretimi kırsal/düşük maliyetli yeni bölgelere kaydırarak kâr marjlarını koruma (mekânsal çözüm) potansiyelinin tükenmesi.Cevap
- CKöyden kente göçün devasa bir 'yedek işsizler ordusu' yaratarak emek değerini düşürmesi ve bu durumun küresel talep yetersizliğine yol açarak aşırı üretim krizine zemin hazırlaması.
- DŞehirleşen nüfusun 'liberal jeokültür' ile bütünleşerek tüketim talebini artırması, ancak bu talebin merkez ülkelerin üretim kapasitesini aşarak çevre bölgelere sermaye transferini zorunlu kılması.
- EKöysüzleşmenin çevre bölgelerdeki devlet otoritesini zayıflatarak 'merkez-çevre' hiyerarşisini bozması ve sistemin rıza üretiminden vazgeçerek salt askeri güce dayalı bir 'dünya-imparatorluğu'na evrilmesi.
Cevap
Kentleşen ve siyasal örgütlenme kapasitesi artan emeğin reel ücret ve 'sosyal ücret' taleplerinin yükselmesiyle; sermayenin üretimi kırsal/düşük maliyetli yeni bölgelere kaydırarak kâr marjlarını koruma potansiyelinin tükenmesi.
Doğru seçenek olan kentleşen emeğin maliyet artışına vurgu yapan ifade Wallerstein'ın teorisine tam uygundur. Wallerstein'a göre kapitalizm, kâr oranları düştüğünde üretimi 'proleterleşmemiş' (kırsal) bölgelere kaydırarak ayakta kalır. Köysüzleşme (deruralization), bu kaçış yolunu kalıcı olarak kapatır; çünkü kentleşen işçiler hem doğrudan ücret hem de dolaylı vergiler (sosyal hizmetler) üzerinden sermaye üzerindeki yükü artırır. Bu durum, kâr oranlarının 'sonsuz birikim' için gereken seviyenin altına düşmesine ve sistemin yapısal krizine neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yapısal Kriz ve Mekânsal Çözümün (Spatial Fix) Tükenmesi
İpuçları
1
Wallerstein'ın 'eğilimsel trendler' kavramını ve sermayenin kâr düştüğünde neden fabrikalarını başka ülkelere taşıdığını düşünün.
2
Sermayenin kırsal bölgelerden kente göç eden 'yeni' işçileri tercih etmesinin sebebi, onların henüz sendikal haklar ve yüksek yaşam standartları talep etmemesidir.
3
Dünya genelinde herkes kentleştiğinde, sermayenin 'ucuz ve örgütsüz emek' bulabileceği hiçbir yer kalmaz; bu da kâr oranlarını kalıcı olarak baskılar.
Daha Fazla Pratik
Wallerstein'ın bahsettiği diğer iki secular trend olan 'girdi maliyetlerinin dışsallaştırılamaması' (çevre kirliliği maliyetleri) ve 'vergi artışları' (altyapı talebi) konularına göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s