Examkin

Soru

Zorluk: ZorYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen ve "İhtiyari Kayıt" (Zorunlu Yargı Yetkisini Kabul Beyanı) olarak adlandırılan mekanizma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Bu beyanlar, herhangi bir özel anlaşma (tahkimname) olmaksızın, aynı yükümlülüğü kabul eden başka bir devlete karşı Divan'ın yargı yetkisinin kendiliğinden tanınmasını sağlar.
  2. B
    Karşılıklılık (reciprocity) ilkesi uyarınca, davalı devlet, davacı devletin beyanında yer alan bir sınırlamayı veya çekinceyi kendi lehine savunma olarak ileri sürebilir.
  3. C
    Bir devletin Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'na taraf olması ve dolayısıyla Divan Statüsü'nün parçası sayılması, bu beyanı yapmış olduğu anlamına gelmez; beyan tamamen iradidir.
  4. D
    Daimi Uluslararası Adalet Divanı (DUAD) döneminde yapılmış ve halen yürürlükte olan beyanlar, Statü'nün 36/5. maddesi uyarınca UAD nezdinde de geçerliliğini korumaya devam eder.
  5. İhtiyari Kayıt beyanları, BM Genel Kurulu tarafından onaylandığı andan itibaren tüm üye devletler bakımından erga omnes nitelikli bir zorunlu yargı yetkisi doğurur ve tek taraflı olarak feshedilemez.Cevap

Cevap

Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi devletlerin rızasına dayanır ve İhtiyari Kayıt beyanları Genel Kurul onayı gerektirmeyen, devletlerin tek taraflı iradeleriyle yaptıkları ve yine kendi belirledikleri şartlarla sonlandırabilecekleri işlemlerdir.
İhtiyari kayıt beyanları devletlerin egemen iradeleriyle yaptıkları tek taraflı işlemlerdir; BM Genel Kurulu'nun onayına tabi değildirler ve kolektif bir zorunluluk doğurmazlar. Ayrıca devletler, beyanlarında belirttikleri süre ve usul şartlarına uyarak bu beyanlarını geri çekme veya değiştirme hakkına sahiptirler.

Adım Adım Çözüm

1
UAD yargı yetkisinin hukuki temelini belirleyin.
Divan'ın yargı yetkisi 'rıza' (consent) ilkesine dayanır. BM üyesi olmak Divan'ın yargı yetkisini otomatik olarak kabul etmek anlamına gelmez.
Uluslararası hukukta devletlerin egemen eşitliği gereği, rızaları olmaksızın yargısal bir organın önüne götürülmeleri mümkün değildir.
2
Statü'nün 36/2. maddesini (İhtiyari Kayıt) analiz edin.
Devletler tek taraflı bir beyanla, kendisi gibi beyanda bulunmuş devletlerle olan uyuşmazlıklarında Divan'ın yetkisini peşinen kabul edebilirler.
Bu mekanizma, uyuşmazlık çıktığında karşı tarafın rızasını alma zorunluluğunu ortadan kaldırır.
3
Karşılıklılık ilkesinin etkisini değerlendirin.
Yargı yetkisi, her iki tarafın kabul beyanlarının 'ortak kesişim kümesi' (karşılıklılık) kadar mevcuttur.
Davacı devletin beyanı davalı devletinkinden daha darsa, davalı devlet de ancak davacının kabul ettiği o dar sınırda yargılanabilir.
4
Yanlış önermeyi saptayın.
İhtiyari kayıtların Genel Kurul onayına tabi olduğunu ve feshedilemeyeceğini söyleyen ifade, sistemin tek taraflı ve ihtiyari doğasına aykırıdır.
Uluslararası hukukta devletler yaptıkları tek taraflı beyanlara çekinceler koyabilir, süre belirleyebilir ve beyanlarını geri çekebilirler.

Anahtar Kavram

İhtiyari Şart (Optional Clause) ve Rıza İlkesi
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)