Examkin

Soru

Zorluk: ZorDünya Sistemleri Teorisi

Immanuel Wallerstein’ın "Modern Dünya Sistemi" analizinde, kapitalist dünya-ekonomisinin işleyişi ve devamlılığı, devletlerin piyasa süreçlerine müdahale etme kapasiteleriyle yakından ilişkilidir. Wallerstein’a göre, sistem içindeki hiyerarşik yapı (merkez-çevre), meta zincirleri boyunca gerçekleşen artı-değer transferine dayanır.

Buna göre, Wallerstein’ın teorisinde "merkez" (core) üretim süreçlerini "çevre" (periphery) süreçlerinden ayıran ve eşitsiz değiş-tokuşu mümkün kılan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Üretim süreçlerinin yüksek teknoloji içermesi ve devlet koruması altındaki 'yarı-tekeller' (quasi-monopolies) sayesinde yüksek kâr marjına sahip olması.Cevap
  2. B
    Çevre ülkelerin hammadde ihracatına dayalı ekonomilerinin, merkez ülkelerin uyguladığı gümrük duvarları nedeniyle küresel sisteme entegre olamaması.
  3. C
    Merkez devletlerin, çevre bölgeleri siyasi ve idari olarak ilhak ederek kaynakları merkezde toplayan bir 'dünya-imparatorluğu' kurması.
  4. D
    Sistemin temel analiz biriminin 'ulus-devlet' olması nedeniyle, askeri gücü yüksek olan devletlerin zayıf devletleri doğrudan sömürmesi.
  5. E
    Çevre bölgelerdeki iş gücü verimliliğinin, kültürel ve demografik nedenlerle merkezdeki iş gücüne göre yapısal olarak daha düşük olması.

Cevap

Üretim süreçlerinin devlet koruması altındaki 'yarı-tekeller' (quasi-monopolies) sayesinde yüksek kâr marjına sahip olması
Wallerstein'ın analizinde merkez ve çevre ayrımı coğrafi bir özellikten ziyade üretim süreçlerinin niteliğine dayanır. Merkez tipi üretim süreçleri, devletlerin müdahalesi (patentler, kısıtlamalar) ile oluşturulan 'yarı-tekeller' sayesinde yüksek kâr marjı sağlar. Rekabetin yoğun olduğu çevre tipi üretim süreçlerinden gelen ürünlerle bu tekelci ürünlerin takas edilmesi, artı-değerin sistematik olarak merkez bölgelere akmasına (eşitsiz değiş-tokuş) neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Analiz birimini tanımla
Analiz birimi devlet değil, küresel iş bölümüne dayalı 'Dünya-Sistemi'dir.
Wallerstein, tekil devletlerin kaderinin sistem içindeki konumlarıyla belirlendiğini savunur.
2
Üretim süreçlerini sınıflandır
Süreçler 'merkez tipi' (yarı-tekel) ve 'çevre tipi' (rekabetçi) olarak ikiye ayrılır.
Eşitsizliğin kaynağı, hangi ürünün üretildiğinden ziyade, üretimin hangi piyasa koşullarında (tekel vs. rekabet) yapıldığıdır.
3
Devletin rolünü analiz et
Güçlü devletler, kendi üreticileri için patent, sübvansiyon ve korumacılık yoluyla 'yarı-tekeller' yaratır.
Piyasanın tamamen serbest olması kâr marjlarını düşüreceğinden, sermaye birikimi için devlet müdahalesiyle korunan tekeller şarttır.
4
Artı-değer akışını belirle
Düşük kârlı çevre ürünleri ile yüksek kârlı merkez ürünleri takas edildiğinde artı-değer merkeze akar.
Bu mekanizma 'eşitsiz değiş-tokuş' (unequal exchange) olarak adlandırılır ve sistemin hiyerarşisini sürekli kılar.

Anahtar Kavram

İş Bölümü ve Yarı-Tekeller

Daha Fazla Pratik

Wallerstein'ın 'yarı-çevre' (semi-periphery) kavramının sistemin siyasal istikrarındaki tampon rolünü inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Dünya Sistemleri Teorisi

Bu konudan daha fazla soru