Uluslararası hukukta "Troyka" olarak adlandırılan üst düzey devlet temsilcilerinin (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) sahip olduğu kişisel bağışıklık (ratione personae) ile bu kişilerin görevleri sona erdikten sonraki hukuki statüleri arasındaki ilişki büyük önem taşımaktadır.
Buna göre, görev süresi sona ermiş eski bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devletin ulusal mahkemeleri önündeki yargı bağışıklığıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Görev süresi içinde gerçekleştirdiği resmi fiilleri için yargı bağışıklığı devam ederken, özel nitelikteki fiilleri nedeniyle yargılanabilir.Cevap
- BGörevden ayrılmasına rağmen, görev süresi içinde işlediği hem resmi hem de özel tüm fiilleri için kişisel bağışıklığı ömür boyu devam eder.
- CUluslararası teamül hukuku gereğince, görevdeyken gerçekleştirdiği iddia edilen ağır insan hakları ihlalleri için görevden ayrılsa dahi yabancı mahkemelerde hiçbir zaman yargılanamaz.
- DGörevden ayrıldığı an işlevsel bağışıklığı da sona erdiği için hem resmi hem de özel tüm fiilleri nedeniyle yabancı mahkemelerde doğrudan yargılanabilir hale gelir.
- EEski bakanın özel fiilleri nedeniyle yargılanabilmesi için mutlaka Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bağışıklığı kaldıran bir karar alması gerekir.
Cevap
Görev süresi sona eren eski bir bakan, görevdeyken gerçekleştirdiği resmi fiiller için işlevsel bağışıklık (ratione materiae) kapsamında korunmaya devam ederken, özel nitelikteki fiilleri ve görev öncesi/sonrası eylemleri için yargılanabilir.
Doğru seçenek, uluslararası hukukun temel prensibini yansıtır: Devletin en üst düzey temsilcileri (Troyka) görevdeyken hem resmi hem özel tüm fiilleri için mutlak bağışıklığa sahiptir. Ancak görev sona erdiğinde kişisel bağışıklık (ratione personae) ortadan kalkar. Kişi, sadece görevde olduğu dönemde devlet adına yaptığı resmi eylemler için işlevsel bağışıklık (ratione materiae) kapsamında korunmaya devam eder. Özel nitelikteki fiilleri için ise yabancı mahkemeler önünde yargılanması mümkündür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kişisel ve İşlevsel Bağışıklık Ayrımı (Ratione Personae vs. Ratione Materiae)
Daha Fazla Pratik
Uluslararası Adalet Divanı'nın 2002 tarihli Yerodia (Kongo v. Belçika) davasının sonuçlarını ve bağışıklıktan feragat (waiver) usullerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s