X Devleti'nin görevdeki Dışişleri Bakanı hakkında, daha önceki bir görevi sırasında ve özel kapasitesiyle uluslararası suçlar işlediği iddiasıyla Y Devleti mahkemeleri tarafından tutuklama emri çıkarılarak yargılanmak istenmektedir. Uluslararası Adalet Divanının 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) kararı ve uluslararası hukukta devlet görevlilerinin bağışıklık rejimleri dikkate alındığında, bu duruma ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Görevdeki Bakan, görev süresince özel veya resmi tüm fiilleri için kişisel bağışıklıktan (ratione personae) yararlandığından Y Devleti'nde yargılanamaz; ancak görevden ayrıldığında bu mutlak koruma kalkar ve yabancı mahkemelere karşı yalnızca resmi devlet işlemi niteliğindeki fiilleri için işlevsel bağışıklığı (ratione materiae) devam eder.Cevap
- BBakanın sahip olduğu bu mutlak kişisel bağışıklık aynı zamanda tam bir cezasızlık (impunity) halidir; dolayısıyla görevden ayrılsa dahi kendi devletinin mahkemeleri veya uluslararası mahkemeler dâhil hiçbir yargı organında yargılanması mümkün değildir.
- Cİddia edilen suçlar insanlığa karşı suçlar gibi emredici kuralların (jus cogens) ihlali niteliğindeyse, Bakanın kişisel bağışıklığı istisnai olarak ortadan kalkar ve görevdeyken Y Devleti mahkemelerinde yargılanabilir.
- DUluslararası hukukta mutlak nitelikli kişisel bağışıklık (ratione personae) ayrıcalığı yalnızca Devlet ve Hükümet Başkanlarına tanındığından, Dışişleri Bakanı sadece devlet adına yaptığı resmi eylemleri (ratione materiae) kapsamında korunur.
- Eİşlevsel bağışıklık (ratione materiae) yalnızca resmi görev süresiyle sınırlıdır; bu sebeple Bakanın görev süresi bittiği andan itibaren, görevdeyken devlet adına yaptığı resmi işlemler dâhil tüm fiillerinden dolayı Y Devleti'nde yargılanması mümkündür.
Cevap
Görevdeki Bakanın kişisel bağışıklıktan yararlanarak yargılanamaması, ancak görevden ayrıldıktan sonra bu mutlak korumanın kalkıp sadece resmi eylemleri için işlevsel bağışıklığının devam etmesi yönündeki ifadedir.
Doğru seçenek, 'ratione personae' ve 'ratione materiae' bağışıklıkları arasındaki temel farkları kusursuz şekilde özetlemektedir. Görevdeki Dışişleri Bakanı, görev süresince mutlak bir kişisel bağışıklıktan yararlanır ve yabancı ulusal mahkemelerde yargılanamaz. Bu kural, uluslararası suç isnatlarında bile geçerlidir (Yerodia Kararı). Ancak kişi görevden ayrıldığı andan itibaren bu kişisel bağışıklık kalkanı ortadan kalkar; kişi özel fiillerinden ötürü yargılanabilir hale gelir. Bununla birlikte, kişi görevi sırasında 'devlet adına' gerçekleştirdiği resmi fiilleri bakımından devleti temsil ettiğinden, bu fiilleri için işlevsel bağışıklık (ratione materiae) korunmaya devam eder.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Devlet görevlilerinin kişisel (ratione personae) ve işlevsel (ratione materiae) bağışıklıkları ile UAD'nin Yerodia Kararı