Omega Devleti'nin Başbakanı, uzun yıllar süren görev süresinin bitiminden sonra kişisel bir ziyaret için gittiği Delta Devleti'nde, kendi iktidarı döneminde sivil nüfusa karşı sistematik bir biçimde uluslararası suçlar işlediği iddiasıyla gözaltına alınmıştır. Uluslararası Adalet Divanının devletin en üst düzey yetkililerinden oluşan 'Üçlü' (Devlet Başkanı, Başbakan, Dışişleri Bakanı) yapının bağışıklıklarına dair tutuklama müzekkerelerine ilişkin emsal içtihatları dikkate alındığında, eski makam sahibinin hukuki statüsü ve yargılanabilirliği bağlamında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Eski Başbakanın görevden ayrılmasıyla beraber mutlak nitelikteki kişisel bağışıklığı (ratione personae) sona erer, ancak görev dönemindeki resmi fiilleri için işlevsel bağışıklığı (ratione materiae) kural olarak devam eder; bununla birlikte bağışıklığın usuli bir engel olması hukuken cezasızlık (impunity) anlamına gelmediğinden, kendi devletinin feragati veya yetkili uluslararası mahkemelerde yargılanması mümkündür.Cevap
- BÜst düzey devlet görevlileri, görevde oldukları sürece mutlak yargı bağışıklığına sahip olduklarından, makamlarından ayrıldıktan sonra dahi hem resmi hem de özel kapasitedeki fiilleri için ömür boyu süren tam bir yargı muafiyetinden faydalanmaya devam ederler.
- CKişinin görevdeyken gerçekleştirdiği uluslararası suçlar yetki aşımı (ultra vires) teşkil ettiğinden, bu fiillerin devlete isnat edilmesi veya işlevsel bağışıklık kapsamında korunması mümkün değildir; dolayısıyla Delta Devleti hiçbir koşula bağlı kalmaksızın yargılama başlatabilir.
- DBağışıklık hakkı, kişinin şahsına sıkı sıkıya bağlı bir uluslararası hukuk teminatı olduğundan, söz konusu yargılamanın yapılabilmesi için eski Başbakanın Delta Devleti makamları önünde bağışıklığından bizzat feragat ettiğini beyan etmesi zorunludur.
- EEski Başbakan görev süresi boyunca mutlak bir dokunulmazlık zırhına sahip olduğundan, makamındayken özel kapasitesiyle (private capacity) işlediği iddia edilen hiçbir fiil sonradan başka bir devletin mahkemelerince incelenemez ve bu durum cezasızlık ilkesinin doğal bir sonucudur.
Cevap
Doğru seçenek, görevden ayrılan Başbakanın kişisel bağışıklığının sona erdiğini, resmi fiiller için işlevsel bağışıklığının sürdüğünü, ancak bağışıklığın mutlak bir cezasızlık yaratmayarak devletin feragati veya uluslararası mahkemelerde yargılanabilme ihtimalini barındırdığını ifade eden seçenektir.
Doğru olan seçenekte UAD'nin Yerodia (Tutuklama Müzekkeresi) davasında ortaya koyduğu temel prensipler eksiksiz özetlenmiştir. Görevi sona eren bir Başbakanın mutlak nitelikli kişisel bağışıklığı (ratione personae) kalkar. Görevde bulunduğu süre zarfındaki 'resmi fiilleri' için işlevsel bağışıklığı (ratione materiae) kural olarak varlığını korur. Ancak Divan, bağışıklığın (immunity) bir cezasızlık (impunity) yaratmadığının altını çizmiş; kişinin kendi ulusal mahkemelerinde, devletinin bağışıklıktan feragat etmesi durumunda yabancı mahkemelerde veya yargı yetkisine sahip uluslararası mahkemelerde pekâlâ yargılanabileceğini hükme bağlamıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Devlet Görevlilerinin Bağışıklıkları (Kişisel ve İşlevsel) ile Cezasızlık Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s