Uluslararası hukukta 'Troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyeleri, görev süreleri boyunca mutlak kişisel bağışıklıktan (ratione personae) yararlanmaktadır. Ancak görev süreleri sona erdiğinde bu hukuki korumanın kapsamı ve niteliği değişmektedir.
Buna göre, görevden ayrılmış bir devlet başkanının, görevde olduğu dönemde gerçekleştirdiği 'özel' (resmi sıfat taşımayan) bir fiili nedeniyle yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- ADevlet başkanları, egemen eşitlik ilkesi gereği görevden ayrıldıktan sonra da geçmişteki özel fiilleri için mutlak yargı bağışıklığından yararlanmaya devam ederler.
- Bİşlevsel bağışıklık (ratione materiae), görev döneminde işlenen hem resmi hem de özel tüm fiilleri kapsayacak şekilde hayat boyu devam eden bir koruma sağlar.
- CEski bir devlet başkanının geçmişteki özel fiilleri nedeniyle yargılanabilmesi için öncelikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nden özel bir izin alınması şarttır.
- Kişisel bağışıklığı (ratione personae) görev süresinin sona ermesiyle kalktığı için, görev dönemindeki özel fiilleri nedeniyle yabancı mahkemelerde yargılanabilir.Cevap
- EBağışıklıktan feragat etme yetkisi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, görevden ayrılan eski yetkili rıza göstermedikçe hiçbir mahkemede yargılanamaz.
Cevap
Kişisel bağışıklığı (ratione personae) görev süresinin sona ermesiyle kalktığı için, görev dönemindeki özel fiilleri nedeniyle yabancı mahkemelerde yargılanabilir.
Doğru yanıt, kişisel bağışıklığın (ratione personae) geçici doğasına dayanmaktadır. Devlet başkanları görevleri sırasında hem özel hem resmi tüm eylemleri için mutlak koruma görseler de, görevlerinden ayrıldıkları an bu koruma 'işlevsel bağışıklığa' (ratione materiae) dönüşür. İşlevsel bağışıklık ise sadece devlet adına yapılan resmi işlemleri kapsar. Dolayısıyla, görevde olduğu dönemde işlediği bir trafik kazası veya şahsi bir suç (özel fiil) nedeniyle eski devlet başkanı artık yargılanabilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kişisel bağışıklık görev süresiyle sınırlıdır (statüye dayalı); işlevsel bağışıklık ise sadece resmi fiiller için kalıcıdır (fiilin niteliğine dayalı).
İpuçları
1
Kişisel bağışıklık (ratione personae) ile işlevsel bağışıklık (ratione materiae) arasındaki 'süre' farkını hatırlayın.
2
Devlet Başkanı görevdeyken her türlü fiil için korunur; ancak görevden ayrılınca koruma sadece 'resmi işler' ile sınırlı kalır.
3
Soruda bahsedilen fiil 'özel' bir fiildir. Özel fiiller görev bittikten sonra 'işlevsel bağışıklık' zırhı altına girer mi?
Daha Fazla Pratik
Uluslararası Adalet Divanı'nın 2002 tarihli Yerodia (Kongo v. Belçika) davasını inceleyerek dışişleri bakanlarının bağışıklığı konusundaki güncel içtihadı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s