Vega Devleti'nin görev süresi sona ermiş olan eski Dışişleri Bakanı, tatil amacıyla bulunduğu komşu bir ülkede gözaltına alınmıştır. İlgili şahsın, hem bakanlığı döneminde tamamen özel kapasitesiyle yürüttüğü şahsi ticari faaliyetlerinden kaynaklanan yolsuzluk iddiaları hem de görevdeyken resmi sıfatıyla verdiği bazı talimatların uluslararası hukuku ihlal ettiği gerekçesiyle yerel makamlarca yargılanması talep edilmektedir.
Buna göre, Uluslararası Adalet Divanının 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) Davası'nda ortaya koyduğu ilkeler çerçevesinde, söz konusu eski Dışişleri Bakanının bağışıklık statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Görevden ayrılmasıyla birlikte kişisel bağışıklığı (ratione personae) sona erdiğinden, bakanlığı döneminde tamamen özel kapasitesiyle gerçekleştirdiği eylemlerden ötürü bulunduğu ülkenin ulusal mahkemelerinde yargılanabilir.Cevap
- BBağışıklık kurumu maddi bir cezasızlık (impunity) sonucu doğurduğundan, kişi görevden ayrılmış olsa dahi görev dönemindeki hiçbir eyleminden dolayı yetkili uluslararası ceza mahkemelerinde dahi yargılanamaz.
- CYabancı ülke mahkemelerinde yargılanabilmesi için, devletin feragatinden ziyade şahsa sıkı sıkıya bağlı olan bağışıklık hakkından bizzat eski bakanın açıkça feragat etmesi hukuki bir zorunluluktur.
- DEski bakanın görevdeyken yetkisini aşarak (ultra vires) verdiği emirler temsil ettiği devlete isnat edilemeyeceği için, söz konusu resmi eylemlerde işlevsel bağışıklıktan (ratione materiae) yararlanması mümkün değildir.
- Eİşlevsel bağışıklık (ratione materiae) süreklilik arz ettiğinden, bakanın görev süresi içindeki özel hukuk niteliğindeki şahsi ticari işlemleri (jure gestionis) de bu zırhın koruması altındadır ve yargılamaya engel teşkil eder.
Cevap
Eski Dışişleri Bakanının görevden ayrılmasıyla kişisel bağışıklığının sona erdiğini ve görev döneminde tamamen özel kapasitesiyle işlediği iddia edilen fiillerden dolayı yabancı mahkemelerde yargılanabileceğini belirten seçenektir.
Uluslararası Adalet Divanı 2002 tarihli Yerodia (Tutuklama Emri) Davası kararında, görev süresi sona ermiş bir Dışişleri Bakanının kişisel bağışıklığını (ratione personae) kaybettiğini açıkça belirtmiştir. Bu aşamadan sonra kişi sadece görevdeyken resmi sıfatıyla gerçekleştirdiği eylemler için işlevsel bağışıklıktan (ratione materiae) yararlanmaya devam eder. Görev süresi içinde dahi olsa tamamen özel kapasitesiyle gerçekleştirdiği eylemler (örneğin şahsi ticari işlemler veya tatil amaçlı fiiller) bu korumanın dışındadır ve kişi bu fiillerinden dolayı yabancı ulusal mahkemelerde yargılanabilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kişisel ve İşlevsel Bağışıklık (Ratione Personae / Ratione Materiae)
Tahmini Süre:1m 30s