Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) yargı yetkisini kullanabilmesi için uyuşmazlığın taraflarının rızası temel şarttır. Ancak bazı durumlarda, uyuşmazlığın tarafları Divan'ın yetkisini kabul etmiş olsalar dahi, yargılamanın ilerlemesini engelleyen usuli engeller ortaya çıkabilir. Özellikle davanın tarafı olmayan bir devletin hukuki menfaatlerinin uyuşmazlığın merkezinde yer alması durumunda uygulanan ve ilk kez *Parasal Altın (Monetary Gold)* davasında formüle edilen "vazgeçilmez üçüncü taraf" (indispensable third party) prensibi uyarınca Divan'ın tutumu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Üçüncü devletin rızası olmasa bile, Divan sadece uyuşmazlığın tarafları arasındaki hukuki ilişkiyi karara bağlar ve Statü'nün 5959. maddesi uyarınca bu karar üçüncü devleti bağlamaz.
  2. Uyuşmazlığın çözümü, davanın tarafı olmayan üçüncü bir devletin hukuki çıkarlarının ve haklarının belirlenmesini davanın "asıl konusunu" (very subject-matter) teşkil edecek şekilde gerektiriyorsa, o devletin rızası olmaksızın Divan yargı yetkisini kullanamaz.Cevap
  3. C
    Divan, uyuşmazlığın tarafı olmayan ancak hakları etkilenen devletleri Statü'nün 6262. maddesi uyarınca "müdahil" sıfatıyla davaya katılmaya zorlar ve yargılamayı sonuçlandırır.
  4. D
    BM Güvenlik Konseyi'nin uyuşmazlığın uluslararası barış ve güvenliği tehdit ettiğine dair bir tespiti varsa, Divan üçüncü devletin rızasını aramaksızın davayı esastan karara bağlar.
  5. E
    Divan, üçüncü devletin haklarını ilgilendiren iddiaları uyuşmazlığın dışına çıkararak (tefrik ederek) davanın sadece taraflarını ilgilendiren ikincil kısımları hakkında hüküm tesis eder.

Cevap

Uyuşmazlığın çözümü, davanın tarafı olmayan bir devletin hukuki çıkarlarının belirlenmesini davanın asıl konusunu oluşturacak şekilde gerektiriyorsa, o devletin rızası olmaksızın Divan'ın yargı yetkisini kullanamayacağını belirten seçenek doğrudur.
Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi rıza ilkesine dayanır. *Parasal Altın (Monetary Gold)* prensibi olarak bilinen kural uyarınca; uyuşmazlığın esasına girilebilmesi için, davanın tarafı olmayan ancak hakları davanın "asıl konusunu" oluşturan devletlerin de rızasının bulunması gerekir. Bu rıza yoksa, davacı ve davalı devletler Divan'ın yetkisini kabul etmiş olsalar dahi Divan yargılama yapamaz.

Adım Adım Çözüm

1
UAD'nın yargı yetkisinin temel dayanağını belirle.
Yargı yetkisi devletlerin rızasına (consent) dayanır.
Uluslararası hukukta hiçbir devlet, rızası olmaksızın bir yargı organı önüne çekilemez.
2
Parasal Altın (Monetary Gold) davasındaki hukuki sorunu analiz et.
Eğer dava tarafları (A ve B) yetkiyi kabul etmiş olsa bile, davanın çözümü rızası olmayan bir C devletinin haklarını zorunlu olarak karara bağlamayı gerektiriyorsa usuli bir engel doğar.
C devletinin hakları hakkında o devletin rızası olmadan hüküm kurmak rıza ilkesini ihlal eder.
3
"Asıl konu" (very subject-matter) kriterini uygula.
Üçüncü tarafın hakları davanın sonucunu belirleyen temel unsur ise Divan yetkisizlik kararı verir.
Divan, rızası olmayan bir devleti dolaylı yoldan yargılayamaz (East Timor davasında da bu ilke teyit edilmiştir).

Anahtar Kavram

Vazgeçilmez Üçüncü Taraf (Monetary Gold) Prensibi
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)