Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDevlet Görevlilerinin Bağışıklıkları (Kişisel ve İşlevsel)

Lapisya Cumhuriyeti'nin Başbakanı, mevkidaşıyla görüşmelerde bulunmak üzere Zümrüt Federasyonu'na resmi bir ziyarette bulunmuştur. Zümrüt Federasyonu'ndaki yerel bir savcı, Başbakan'ın hem kendi ülkesinde görevdeyken şahsi menfaati için gerçekleştirdiği iddia edilen ulusötesi bir dolandırıcılık eyleminden, hem de resmi politikaları kapsamında insanlığa karşı suç teşkil ettiği öne sürülen bazı talimatlarından dolayı hakkında yakalama emri talep etmiştir.

Uluslararası Adalet Divanı'nın Tutuklama Emri (Arrest Warrant) Kararı'nda ortaya konan ilkeler ve güncel uluslararası hukuk kuralları göz önüne alındığında, söz konusu Başbakan'ın durumu hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Bağışıklık müessesesi kişiyi her türlü hukuki ve cezai sorumluluktan kurtaran bir cezasızlık (impunity) durumu yarattığı için, görev süresi bitse dahi kendi ülkesi dışındaki yargı mercileri önüne hiçbir şekilde çıkarılamaz.
  2. B
    Üst düzey yöneticiler yabancı bir ülkede bulunurken yalnızca resmi faaliyetleri açısından konu yönünden bağışıklığa (ratione materiae) sahip olduklarından, şahsi menfaatiyle işlediği dolandırıcılık suçundan dolayı derhal yargılanabilir.
  3. Başbakan, makamında bulunduğu müddetçe kişi yönünden bağışıklıktan (ratione personae) yararlandığından yabancı ulusal mahkemelerde yargılanamaz; ancak görev süresi dolduktan sonra, görevdeyken şahsi kapasitesiyle işlediği fiillerden dolayı yargılanması hukuken mümkündür.Cevap
  4. D
    İnsanlığa karşı suç ithamları emredici hukuk kurallarına (jus cogens) aykırılık teşkil ettiği için, makamın bahşettiği kişi yönünden bağışıklık istisnasız olarak düşer ve savcılık görevdeki Başbakan'ı tutuklayabilir.
  5. E
    Zümrüt Federasyonu, evrensel yetki ilkesine dayanarak Lapisya Cumhuriyeti'nin açık rızası veya bağışıklıktan feragati aranmaksızın, Başbakan'ın sahip olduğu statüyü tek taraflı olarak kaldırabilir.

Cevap

Başbakan, makamında bulunduğu müddetçe kişi yönünden bağışıklıktan (ratione personae) yararlandığından yabancı ulusal mahkemelerde yargılanamaz; ancak görev süresi dolduktan sonra, görevdeyken şahsi kapasitesiyle işlediği fiillerden dolayı yargılanması hukuken mümkündür.
Uluslararası Adalet Divanı'nın Tutuklama Emri kararında açıkça belirtildiği üzere, en üst düzey devlet yetkilileri görevde oldukları sürece yabancı devletlerin cezai yargı yetkisinden tam olarak muaftır (ratione personae). Ancak bağışıklık, cezasızlık (impunity) demek değildir. Kişinin görev süresi sona erdiğinde kişi yönünden bağışıklığı biter. Eski görevli, sadece resmi kapasiteyle yaptığı eylemler için işlevsel bağışıklıktan (ratione materiae) yararlanmaya devam ederken; göreve gelmeden önce veya görevdeyken şahsi kapasitesiyle işlediği eylemlerden dolayı yabancı mahkemelerde yargılanabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Görevdeki üst düzey yöneticilerin (Troyka) bağışıklık türünün tespit edilmesi.
Lapisya Başbakanı, uluslararası hukukta devletin en üst düzey üç yöneticisi içinde yer aldığı için görev süresi boyunca mutlak nitelikli kişi yönünden bağışıklıktan (ratione personae) yararlanır.
Başbakanların yurt dışında devletlerini temsil edebilmeleri için tam bir hareket serbestisine sahip olmaları uluslararası teamül hukukunun gereğidir.
2
Uluslararası Adalet Divanı'nın Tutuklama Emri (Yerodia) Kararı'nın somut olaya uygulanması.
Divan içtihadına göre, görevdeki bir başbakan, işlediği iddia edilen suçların ağırlığı ne olursa olsun (insanlığa karşı suçlar dahi olsa) yabancı ulusal mahkemelerde yargılanamaz ve tutuklanamaz.
Ağır uluslararası suçların varlığının ulusal mahkemeler önündeki kişi yönünden bağışıklığı otomatik olarak kaldıracağına dair bir kural bulunmamaktadır.
3
Bağışıklığın cezasızlık (impunity) anlamına gelmediğinin ve görev sonrası durumun analiz edilmesi.
Bağışıklık kişiyi cezai sorumluluktan tamamen kurtarmaz. Görev süresi bittikten sonra kişi yönünden bağışıklık kalkar. Eski yetkili, görevdeyken 'şahsi kapasitesiyle' işlediği fiiller (örneğin dolandırıcılık) ile göreve gelmeden önceki eylemlerinden dolayı yabancı mahkemelerde yargılanabilir.
Konu yönünden bağışıklık (ratione materiae) yalnızca resmi kapasiteyle işlenen fiiller için devam eder; şahsi fiiller görev bitiminde koruma şemsiyesinden çıkar.

Anahtar Kavram

Devlet Görevlilerinin Bağışıklıkları ve Cezasızlık (Impunity) Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Devlet Görevlilerinin Bağışıklıkları (Kişisel ve İşlevsel)